Hiền tài được lưu danh muôn đời
Ngay từ những ngày đầu xây dựng nền quân chủ độc lập, các triều đại phong kiến Việt Nam đã chú trọng tới việc tuyển chọn và trọng dụng nhân tài. Kể từ khoa thi năm 1442, các nhà khoa bảng đỗ đại khoa được khắc ghi trên bia đề danh tiến sĩ đặt tại Văn Miếu ở kinh đô để lưu truyền danh thơm đến muôn đời sau.
Tại đây, ngoài việc thờ Khổng Tử, Văn Miếu còn là nơi đề danh những vị đại khoa trên các tấm bia, gọi là bia tiến sĩ. Những tấm bia đá lưu danh những người đỗ đạt trong các khoa thi tuyển chọn tiến sĩ kéo dài hơn 300 năm dưới thời Lê - Mạc (từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 17). 82 bia đá khắc tên 1.307 lượt tiến sĩ thi đỗ qua 82 khoa thi dưới triều Lê và Mạc là những di vật giá trị bậc nhất của khu di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Đây là những pho sử đá khẳng định niềm tự hào của truyền thống hiếu học của Việt Nam.
Giá trị đặc biệt của bia tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám chính là bài văn bia (bài ký) bằng chữ Hán. Mỗi bài ký trên bia là một áng văn chương mẫu mực, thể hiện tư tưởng triết học, sử học và những quan điểm về giáo dục, đào tạo và trọng dụng nhân tài của dân tộc. Một bài văn bia thường gồm: dòng tiêu đề của khoa thi (phần nối giữa trán bia và bài ký) năm tổ chức khoa thi, ca ngợi triều vua đang trị vì, tên các vị quan tham gia tổ chức khoa thi như Đề điệu, Giám thí, Độc quyển, Đằng lục...; cách thức tổ chức thi; họ tên và quê quán của những người thi đỗ… Phần ký của văn bia cung cấp nhiều thông tin quan trọng về lịch sử của nền giáo dục, thi cử nước nhà và quan điểm của nhà nước về đào tạo và sử dụng nhân tài.
Tháng 3/2010, Ủy ban Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương đã công nhận bia tiến sĩ là Di sản tư liệu - Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương và tháng 5/2011, Tổng Giám đốc UNESCO đã công nhận 82 bia tiến sĩ là Di sản tư liệu và ghi vào danh mục Ký ức thế giới toàn cầu. Ngày 14/1/ 2015, Thủ tướng Chính phủ công nhận 82 bia tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám là Bảo vật quốc gia. Đây chính là sự đánh giá, công nhận giá trị đặc biệt của bia tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám đối với nền văn hóa, giáo dục của dân tộc Việt Nam nói riêng, của toàn nhân loại nói chung.
“Giải mã” các khoa thi xưa
Văn Miếu - Quốc Tử Giám là điểm tham quan hấp dẫn của các học sinh, sinh viên, người dân, du khách trong và ngoài nước, đặc biệt là các sỹ tử trước kỳ thi thường đến đây dâng hương, song không nhiều người hiểu tường tận về những nội dung khắc trên bia đá.
Vì vậy, Trung tâm Hoạt động VHKH Văn Miếu - Quốc Tử Giám thực hiện trưng bày chuyên đề “Bia đá kể chuyện” tại Khu Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội từ ngày 16/1/2025, tại khu vườn bia tiến sĩ, di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Đây là lần đầu tiên những hoa văn, họa tiết, những hàng chữ Nho trên 82 tấm bia tiến sĩ được “giải mã” cung cấp thông tin cho công chúng về các khoa thi thời xưa cùng tên tuổi những người đỗ đạt.
Trưng bày theo 4 chủ đề: Chiêu mộ hiền tài: giới thiệu một số nét chính về giáo dục khoa cử Nho học của nước ta; Con đường khoa cử: giới thiệu thông tin về thi cử và chế độ đãi ngộ dành cho những người đỗ đạt; Gương sáng tiền nhân: giới thiệu một số danh nhân tiêu biểu có nhiều đóng góp cho giáo dục nước nhà cùng một số lĩnh vực khác và Tài hoa nghệ thuật: Cảm nhận bàn tay tài hoa và thế giới quan phong phú của những nghệ nhân tạo tác bia Tiến sĩ.
Tiến sĩ Nguyễn Văn Tú - Phó Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho biết: “Trưng bày lần này được đặt gần những tấm bia sẽ tạo hiệu quả cao về thị giác và tâm lý, làm cho công chúng được tiếp cận gần hơn với bia tiến sĩ, từ đó cảm nhận sâu hơn về những nội dung tư liệu hiện hữu cũng như khám phá điều ẩn chứa trong những tấm bia đá”.
Đó sẽ là câu chuyện thú vị về 82 bia tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám; là thông tin về những địa phương có người đỗ tiến sĩ và số lượng tiến sĩ của địa phương đó, như Hà Nội có nhiều tiến sĩ nhất với 145 tiến sĩ, thứ hai là Hải Dương với 106 tiến sĩ, Bắc Ninh với 87 tiến sĩ, Hưng Yên với 43 tiến sĩ…
Thùy Dương
Theo dõi chúng tôi trên:
PLM - Liên quan vụ án cố ý gây thương tích giữa bị cáo Nguyễn Mạnh Tường sinh năm 1981, trú tại: 48C Vạn Thành, Phường Cam Ly - Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, và bị cáo Nguyễn Thị Hạnh sinh năm 1972, có địa chỉ tại 83C Lâm Viên, Phường Cam Ly – Đà Lạt, Lâm Đồng. Ngày 9.6, Toà án Nhân dân khu vực 1 – Lâm Đồng nhận thấy vụ án có tính chất phức tạp, khi lời khai của các bị cáo mâu thuẫn, nhiều điểm chưa được làm rõ, vì vậy sau khi nghị án HĐXX đã quyết định trả hồ sơ vụ án để điều tra bổ sung làm rõ.
(PLM) - Quảng cáo rầm rộ, tung hô là "hàng chính hãng", " hàng chất lượng cao" , thương hiệu mũ bảo hiểm Masontex đã tạo nên một “ma trận” bủa vây người tiêu dùng trên các sàn thương mại điện tử. Thế nhưng, đằng sau những lời "quảng cáo có cánh" là hàng nghìn chiếc mũ bảo hiểm Mansontex không rõ nguồn gốc, xuất xứ và có dấu hiệu không đảm bảo chất lượng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn đối với người tiêu dùng. Sau nhiều ngày truy vết mạng lưới kho vận, nhóm phóng viên đã phát hiện ra nơi những chiếc mũ Masontex được phân phối đi khắp nơi là từ tổng kho Laizanbao. Kho Laizanbao tọa lạc ngay trong khuôn viên của Trường Cao đẳng nghề số 2 - Bộ Quốc phòng, có địa chỉ khu Đồi Ấm, xã Vĩnh Thành, tỉnh Phú Thọ.
PLM - Trở lại công trường những ngày này, những ánh nhìn e ngại buộc phải nhường chỗ cho sự ngỡ ngàng trước một đại công trình rộn ràng. Không còn những hạng mục thi công dở dang thay vào đó là quyết tâm thực hiện công trình đang được đắp bồi từng ngày qua vôi vữa, kính thép và những giọt mồ hôi hối hả, minh chứng cho một lời cam kết đang bứt tốc tiến sát vạch đích.
(PLM) - Theo quy định của ngành y tế, xe cấp cứu muốn hoạt động phải được cấp phép, bảo đảm đầy đủ trang thiết bị chuyên dụng và có nhân viên y tế đi kèm. Tuy nhiên, thực tế ghi nhận tại khu vực Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức thời gian gần đây xuất hiện nhiều phương tiện cá nhân được hoán đổi công năng để vận chuyển bệnh nhân như xe cấp cứu, tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn.
(PLM) - Từ ngày 1/7/2026, việc thu bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) và bảo hiểm tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp (TNLĐ-BNN) sẽ được thực hiện theo mức lương cơ sở mới là 2,53 triệu đồng/tháng theo quy định tại Nghị định 161/2026/NĐ-CP của Chính phủ.
PLM - Ngày 9/6, Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo lấy ý kiến dự thảo Hồ sơ dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi). Sau gần 10 năm thi hành, Luật Đấu giá tài sản đã góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong xử lý tài sản.
Minh Anh - Nguyễn Khánh
(PLM) - Trước làn sóng mạng xã hội ca ngợi tinh dầu dừa chữa nấm Candida, chuyên gia lên tiếng cảnh báo: đâu là sự thật khoa học, nguy cơ khi tự ý dùng và cách nhận biết thông tin sức khỏe sai lệch?
(PLM) - Đang vào thời điểm thu hoạch chính vụ, nhưng hàng trăm hecta dứa tại Thanh Hóa lại rơi vào cảnh tiêu thụ chậm, giá giảm sâu. Cùng với những đợt nắng nóng gay gắt kéo dài trong nhiều ngày qua, nhiều diện tích dứa bị nám vỏ, cháy quả rồi thối hỏng ngay trên đồng, khiến người nông dân đối mặt với nguy cơ thua lỗ nặng.
(PLM) - Theo phản ánh của người dân khu vực xóm Vé, xã Lương Sơn, tỉnh Phú Thọ về Dự án Khu đô thị sinh thái nghỉ dưỡng cao cấp Đông Trường Sơn do Công ty TNHH Legacy Riverside làm chủ đầu tư đang triển khai có dấu hiệu san lấp, cắm mốc lấn vào lòng sông, khiến không gian thoát lũ bị thu hẹp nguy cơ gây ngập lụt đối với các hộ dân vào mùa mưa lũ.
(PLM) - Hà Nội phát động Tháng hành động phòng, chống ma túy 2026, huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc, quyết liệt trấn áp tội phạm, xây dựng xã phường không ma túy, vì một Thủ đô an toàn, văn minh.
