Trao bằng công nhận Bảo vật quốc gia với bia Ma Nhai gần 700 tuổi

Tối 22/5, xã Con Cuông, tỉnh Nghệ An long trọng tổ chức Lễ công bố Quyết định và trao Bằng công nhận Bảo vật quốc gia đối với bia Ma Nhai kỷ công bi văn thời Trần.

Tham dự buổi lễ có ông Trần Đình Thành - Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch); lãnh đạo tỉnh Nghệ An, các sở, ngành, địa phương và đông đảo nhân dân, du khách.

Theo các tư liệu lịch sử, bia Ma Nhai kỷ công bi văn thời Trần là hiện vật gốc, độc bản còn nguyên vẹn. Đây là một trong những bia ma nhai cổ nhất miền Trung và hiện được xem là bia ma nhai có niên đại cổ thứ hai ở Việt Nam.

Nội dung văn bia gắn với sự kiện quân sự quan trọng dưới triều Trần khi Thượng hoàng Trần Minh Tông thân chinh chỉ huy sáu quân đi đánh dẹp Ai Lao vào năm Ất Hợi, niên hiệu Khai Hựu thứ 7 (1335), tại vùng Mật Châu, Kiềm Châu – khu vực Con Cuông, Tương Dương ngày nay. Sau chiến thắng trở về, để khẳng định uy quyền quốc gia, răn đe các thế lực ngoại xâm và giữ yên bờ cõi, Thượng hoàng đã lệnh cho Phát vận sứ Nguyễn Trung Ngạn soạn bài văn khắc vào vách núi bi văn (nay là núi Trầm Hương) nhằm ghi lại chiến công hiển hách ấy.

Điểm đặc biệt của bia Ma Nhai là toàn bộ văn bia được khắc trực tiếp lên vách núi đá tự nhiên. Ảnh: CSCC

Điểm đặc biệt của bia Ma Nhai là toàn bộ văn bia được khắc trực tiếp lên vách núi đá tự nhiên. Tuy chỉ gồm 14 dòng với 155 chữ Hán, nhưng bia có kích thước lớn, rộng khoảng 1,55m, cao 2,13m. Các chữ Hán được khắc theo lối chân phương, mạnh mẽ và uy nghiêm; mỗi chữ có đường kính trung bình khoảng 10,5cm, được chạm khắc sâu vào lòng đá.

Trong kho tàng văn bia Việt Nam, bia Ma Nhai kỷ công bi văn thời Trần là văn bia duy nhất còn lại gắn trực tiếp với sự nghiệp bảo vệ biên cương của các vị hoàng đế triều Trần, tiêu biểu là Thượng hoàng Trần Minh Tông (1300–1357). Giai đoạn trị vì của vua Trần Minh Tông và Thái thượng hoàng Trần Anh Tông được sử sách đánh giá là thời kỳ hưng thịnh của triều Trần với nền “võ công, văn trị” rực rỡ.

Tấm bia Ma Nhai do Nguyễn Trung Ngạn vâng mệnh khắc vào mùa đông năm 1335 chính là minh chứng lịch sử sống động cho ý thức bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và biên cương của dân tộc ta cách đây gần 700 năm. Qua đó cho thấy, từ thời Trần đã hình thành nên truyền thống khắc văn thơ lên núi đá trong các chiến dịch quân sự nhằm khẳng định chủ quyền quốc gia bằng một hình thức bền vững và thiêng liêng. Những dòng chữ khắc trên đá không chỉ ghi lại chiến công mà còn mang ý nghĩa như một bản tuyên ngôn về lãnh thổ và sức mạnh của Đại Việt.

Bia Ma Nhai không chỉ phản ánh tinh thần kiên quyết bảo vệ chủ quyền dân tộc mà còn thể hiện tư tưởng nhân văn sâu sắc của triều Trần. Trong các cuộc chiến tranh thời trung đại, bên cạnh sức mạnh quân sự, các triều đại phong kiến Việt Nam luôn đề cao biện pháp ngoại giao mềm dẻo, lấy sự răn đe và hòa hiếu để ổn định biên cương, hạn chế tổn thất sinh mạng cho cả hai phía. Điều đó thể hiện trí tuệ chính trị, tầm nhìn chiến lược và tinh thần nhân ái của quân dân Đại Việt dưới triều Trần – một vương triều chịu ảnh hưởng sâu sắc của tư tưởng Phật giáo từ bi.

Trải qua gần 700 năm, những dòng chữ khắc trên đá vẫn hiện lên rõ nét. Ảnh: CSCC

Trải qua gần bảy thế kỷ, dưới sự che chở tự nhiên của vách đá và cây rừng, những dòng chữ khắc trên đá vẫn hiện lên rõ nét, bền bỉ trước sự khắc nghiệt của thời gian và thiên nhiên.

Bia Ma Nhai kỷ công bi văn thời Trần là kho tàng tư liệu có giá trị đặc biệt trên nhiều phương diện như lịch sử, văn học, ký tự học, địa lý, ngoại giao và nghệ thuật thư pháp. Không chỉ là di sản quý báu của Nghệ An, tấm bia còn là chứng tích lịch sử độc đáo của quốc gia, phản ánh truyền thống dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam.

Năm 2011, bia Ma Nhai kỷ công bi văn thời Trần đã được Nhà nước xếp hạng là Di tích lịch sử cấp Quốc gia, năm 2025 được công nhận là Bảo vật quốc gia. Điều này không chỉ khẳng định giá trị tiêu biểu, độc bản và trường tồn của hiện vật trên các phương diện lịch sử, văn hóa, khoa học, nghệ thuật thư pháp và ký tự học, mà còn thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với công tác bảo tồn, gìn giữ và phát huy di sản văn hóa dân tộc.

Việc được công nhận là Bảo vật Quốc gia không chỉ góp phần nâng cao giá trị và vị thế của bảo vật trong kho tàng di sản văn hóa Việt Nam, mà còn mở ra cơ hội quan trọng để tăng cường công tác nghiên cứu, bảo tồn và quảng bá giá trị di sản, gắn với phát triển du lịch văn hóa bền vững. Qua đó, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, ý thức bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, hun đúc niềm tự hào dân tộc và bồi đắp bản sắc văn hóa Việt Nam cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Đại diện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng lãnh đạo tỉnh Nghệ An trao Bằng công nhận Bảo vật quốc gia bia Ma Nhai cho chính quyền xã Con Cuông.

Phát biểu tại buổi lễ, ông Thái Văn Thành - Ủy viên BCH Đảng bộ tỉnh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An nhấn mạnh, việc bia Ma Nhai được công nhận là Bảo vật quốc gia là sự ghi nhận xứng đáng đối với một di sản đặc biệt quý giá của Nghệ An và cả nước. Đây không chỉ là niềm tự hào mà còn đặt ra trách nhiệm lớn trong việc bảo tồn nguyên trạng, phát huy giá trị di sản gắn với giáo dục truyền thống lịch sử và phát triển du lịch văn hóa.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An đề nghị các ngành chức năng, chính quyền địa phương tiếp tục quan tâm công tác bảo vệ di tích, xây dựng quy hoạch tổng thể khu vực bia Ma Nhai, đầu tư hạ tầng phục vụ nghiên cứu, tham quan; đồng thời, đẩy mạnh quảng bá để di sản trở thành điểm đến hấp dẫn trong hành trình khám phá miền Tây Nghệ An.