Trọng dụng nhân tài: "Chìa khóa" cho khát vọng 2045

Nhân tài, nguồn lực chiến lược của nền kinh tế tri thức

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng diễn ra trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, với mục tiêu đến năm 2045 trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao. Trong tiến trình đó, nguồn nhân lực chất lượng cao được xác định là yếu tố quyết định để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc phát hiện, thu hút và đặc biệt là trọng dụng nhân tài đang trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm của chiến lược phát triển quốc gia. Nhân tài không chỉ là lực lượng nòng cốt của hệ sinh thái khoa học - công nghệ mà còn là những người dẫn dắt các ngành công nghiệp chiến lược, tạo ra động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

Ngày 12/3, Tổng Bí thư Tô Lâm chủ trì cuộc họp Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhằm rà soát việc triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị.

Sau hơn một năm thực hiện nghị quyết, nhiều nền móng quan trọng cho hệ sinh thái khoa học - công nghệ và chuyển đổi số quốc gia đã dần được hình thành. Nhận thức về vai trò của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong phát triển đất nước ngày càng được nâng cao trong toàn hệ thống chính trị cũng như trong cộng đồng xã hội. Nhiều Bộ, ngành và địa phương đã chủ động lồng ghép các mục tiêu về khoa học - công nghệ và chuyển đổi số vào chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Cùng với đó, khung khổ thể chế trong lĩnh vực này cũng từng bước được rà soát, điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu phát triển mới.

Tuy nhiên, Tổng Bí thư nhấn mạnh việc triển khai trong thời gian tới cần chuyển từ tư duy hoàn thành nhiệm vụ sang tạo ra các kết quả cụ thể, có thể đo lường và đánh giá rõ ràng. Nguồn lực phải được tập trung cho những nhiệm vụ trọng điểm và những bài toán lớn có tác động chiến lược đối với sự phát triển của đất nước.

Một bước tiến quan trọng trong chính sách trọng dụng nhân tài là việc Quốc hội thông qua Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo với nhiều cơ chế đãi ngộ vượt trội. Theo quy định mới, các nhà khoa học và chuyên gia có thể thỏa thuận tiền lương không giới hạn trần, được thưởng tối đa 6 tháng lương mỗi năm và nhận hỗ trợ ban đầu lên tới 200 triệu đồng đối với chuyên gia trong nước và 500 triệu đồng đối với chuyên gia nước ngoài.

Ngoài ra, các chính sách hỗ trợ toàn diện như chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ học tập cho con, ưu đãi nhà ở và tạo điều kiện thuận lợi về xuất nhập cảnh cũng được bổ sung nhằm tạo môi trường làm việc ổn định cho các nhà khoa học. Đặc biệt, các đối tượng như tổng công trình sư, nhà khoa học trẻ tài năng hoặc nghiên cứu viên sau tiến sĩ được ưu tiên tiếp cận phòng thí nghiệm trọng điểm, trung tâm đổi mới sáng tạo và được hỗ trợ toàn bộ kinh phí công bố quốc tế, đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ. Nhân lực chất lượng cao tham gia các dự án công nghệ số trọng điểm còn được miễn thuế thu nhập cá nhân trong 5 năm đầu và hưởng chế độ lương thưởng cạnh tranh ở mức quốc tế.

Theo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng, để giải quyết các bài toán lớn của quốc gia trong kỷ nguyên công nghệ, Việt Nam cần thu hút tinh hoa tri thức toàn cầu, đồng thời tạo điều kiện để các nhà khoa học trong nước phát huy tối đa năng lực sáng tạo.

Xây dựng chiến lược quốc gia về thu hút và trọng dụng hiền tài

Tại cuộc gặp Mạng lưới Đổi mới sáng tạo Việt Nam sáng 26/11, Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng khẳng định Việt Nam có đủ cơ chế để tạo điều kiện tốt nhất cho chuyên gia về nước đảm nhận vai trò tổng công trình sư, đặc biệt trong các ngành công nghệ chiến lược.

Các đại biểu tri thức trẻ toàn cầu tham quan các gian hàng tại Diễn đàn năm 2025 tại Hà Nội. (Ảnh minh họa: Đ.Hải)

Những tổng công trình sư này được kỳ vọng dẫn dắt các nhiệm vụ lớn: giải pháp chống thiên tai, bão lũ, trượt lở đất; xử lý ngập úng, giao thông, ô nhiễm ở các đô thị lớn; phát triển năng lượng mới; xây dựng đường sắt cao tốc Bắc - Nam; hay thúc đẩy hệ sinh thái AI, bán dẫn, an ninh mạng.

Phó Thủ tướng cũng đề nghị các chuyên gia tăng cường phản biện chính sách, hỗ trợ xây dựng chiến lược và kết nối nguồn lực quốc tế cho Việt Nam. Bộ KH&CN được yêu cầu bổ sung các lĩnh vực mới như máy tính lượng tử, thao trường an ninh mạng; Bộ Tài chính nghiên cứu cơ chế tài chính đặc thù cho R&D chiến lược và chấp nhận rủi ro nghiên cứu.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhiều lần khẳng định Việt Nam đang đối diện những bài toán đủ lớn và đủ khó, từ năng lượng mới, biến đổi khí hậu đến chip bán dẫn, an ninh mạng, AI. Trong khi đó, lực lượng nghiên cứu trong nước chỉ đáp ứng khoảng 20% nhu cầu, 80% còn lại phụ thuộc vào hợp tác quốc tế.

“Việt Nam không thể “hóa rồng, hóa hổ” nếu không sử dụng được tinh hoa của nhân loại”, ông nhấn mạnh, đồng thời cho rằng mục tiêu của hợp tác quốc tế không chỉ là chuyển giao công nghệ, mà còn là nâng cao năng lực nội sinh. Tinh thần này phù hợp với xu hướng toàn cầu: quốc gia đi sau buộc phải đi nhanh và đi nhanh chỉ có thể bằng cách thu hút tri thức toàn cầu mang công nghệ về, mang nhân tài về, mang chuẩn mực quốc tế về để Việt Nam tự lớn mạnh. Đây không chỉ là chính sách thu hút nhân lực, mà là sự chuyển đổi nhận thức: nhà khoa học không phải người “đứng phía sau”, mà trở thành lực lượng kiến tạo, chủ trì, chịu trách nhiệm với những nhiệm vụ chiến lược.

Để cụ thể hóa các định hướng chiến lược của Đảng, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 41/NQ-CP về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV. Chương trình xác định rõ các nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực quản trị quốc gia và phát huy mạnh mẽ nguồn lực con người.

Trong chương trình hành động của Chính phủ, việc đổi mới quản lý nhân sự khu vực công cũng được xác định là một nhiệm vụ quan trọng. Theo đó, các cơ quan chức năng sẽ hoàn thiện đề án vị trí việc làm gắn với cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức nhằm xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiệu quả.

Chính phủ cũng yêu cầu hoàn thiện cơ chế thu hút, tuyển dụng và trọng dụng nhân tài vào làm việc trong khu vực công. Mục tiêu là xây dựng đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn cao, năng lực quản trị hiện đại và tinh thần phục vụ Nhân dân.

Song song với đó, các cơ chế khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung cũng sẽ được tiếp tục hoàn thiện.

Để triển khai các nhiệm vụ trên, Chính phủ giao Bộ Nội vụ chủ trì xây dựng Chiến lược quốc gia về thu hút và trọng dụng nhân tài. Chiến lược này dự kiến hoàn thiện vào năm 2027 và sẽ tập trung vào các lĩnh vực mũi nhọn phục vụ phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Một điểm mới đáng chú ý là nghiên cứu cơ chế tạo sự liên thông giữa khu vực công và khu vực tư, cho phép các chuyên gia và nhà khoa học linh hoạt tham gia các dự án của Nhà nước mà không bị ràng buộc bởi các thủ tục hành chính truyền thống. Song song với khu vực dân sự, Chính phủ cũng ban hành nhiều chính sách nhằm thu hút nhân tài vào Quân đội nhân dân Việt Nam, với các chế độ đãi ngộ về tiền lương, phụ cấp và hỗ trợ nhà ở.

Những cơ chế này cho thấy Việt Nam đang từng bước xây dựng một hệ thống chính sách toàn diện nhằm thu hút, giữ chân và phát huy nguồn lực trí tuệ. Khi nhân tài được đặt vào vị trí trung tâm, khi đất nước trao quyền, trao niềm tin và tạo điều kiện tốt nhất, Việt Nam hoàn toàn có thể bước vào kỷ nguyên phát triển dựa trên tri thức, kỷ nguyên những tổng công trình sư sẽ dẫn dắt quốc gia vươn mình mạnh mẽ.

Trong kỷ nguyên cạnh tranh tri thức, lợi thế của mỗi quốc gia không còn chỉ nằm ở tài nguyên hay quy mô thị trường mà ở khả năng phát hiện, nuôi dưỡng và trọng dụng nhân tài. Khi những rào cản về cơ chế dần được tháo gỡ và môi trường sáng tạo ngày càng được mở rộng, nguồn lực trí tuệ sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy khoa học - công nghệ phát triển. Đó cũng chính là nền tảng để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045.