Tư duy mới đúng đắn trong quản lý an toàn thực phẩm

Bộ Y tế đề xuất thành lập Sở ATTP tại các tỉnh, thành và Đội ATTP cấp xã nhằm tổ chức lại hệ thống quản lý theo hướng một đầu mối thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Dự thảo cũng lần đầu đưa nguyên tắc “quản lý theo chuỗi giá trị” vào luật.

Thay vì mỗi Bộ quản một nhóm sản phẩm hoặc một công đoạn riêng lẻ như hiện nay, việc kiểm soát sẽ được thực hiện xuyên suốt quá trình sản xuất, kinh doanh thực phẩm, từ nguyên liệu đầu vào tới khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Cách tiếp cận này giúp cơ quan quản lý theo dõi toàn bộ vòng đời của thực phẩm và phát hiện rủi ro sớm hơn, thay vì chủ yếu xử lý sau khi xảy ra vi phạm hoặc ngộ độc.

Một nội dung quan trọng khác là buộc truy xuất nguồn gốc với thực phẩm lưu hành trên thị trường. Theo đó, tin truy xuất phải thể hiện trên bao bì bằng mã vạch, mã QR, DataMatrix hoặc các hình thức điện tử khác để ai cũng có thể kiểm tra nguồn gốc sản phẩm.

Luật hiện hành chưa quy định cụ thể việc nhận diện, truy xuất thực phẩm bằng mã điện tử; và khoảng trống này khiến việc kiểm soát hàng giả, hàng nhập lậu và thực phẩm bán trên môi trường mạng gặp nhiều khó khăn.

Theo dự thảo, người tiêu dùng có quyền yêu cầu truy xuất nguồn gốc khi nghi ngờ sản phẩm không bảo đảm an toàn. DN phải xác định lô hàng liên quan, báo cáo số lượng đang lưu thông, xây dựng kế hoạch thu hồi nếu phát hiện rủi ro.

Bộ Y tế cũng đề xuất chuyển mạnh sang mô hình quản lý dựa trên phân tích nguy cơ. Cơ quan quản lý sẽ điều tra, thử nghiệm để xác định các tác nhân sinh học, hóa học có thể gây hại; đánh giá khả năng xảy ra rủi ro, xây dựng biện pháp kiểm soát ở từng công đoạn của chuỗi cung ứng.

So với cơ chế hiện nay thiên về thanh tra, xử phạt sau vi phạm, cách tiếp cận mới tập trung phòng ngừa rủi ro từ sớm và ưu tiên kiểm tra những nhóm sản phẩm, cơ sở có nguy cơ cao thay vì kiểm tra dàn trải. Cơ chế này được kỳ vọng cũng sẽ tạo áp lực để DN đầu tư vào hệ thống quản lý chất lượng thay vì chỉ khắc phục hậu quả khi xảy ra sự cố.

Với thực phẩm nhập khẩu, theo đề xuất, phải đăng ký bản công bố hoặc công bố tiêu chuẩn áp dụng trước khi nhập khẩu và có xác nhận đạt yêu cầu với từng lô hàng, trừ trường hợp được miễn kiểm tra. Trong lĩnh vực thương mại điện tử, các cơ sở kinh doanh qua mạng phải công khai giấy công bố sản phẩm, giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP.

Dự thảo cũng bổ sung hệ thống dữ liệu và cảnh báo quốc gia về ATTP nhằm thu thập dữ liệu giám sát, cảnh báo nhanh nguy cơ mất ATTP và phối hợp truy xuất nguồn gốc nếu xảy ra ngộ độc.

Những đề xuất nêu trên được dư luận đánh giá là rất mới, khả quan, phù hợp thực tế Việt Nam cũng như xu thế trên thế giới. Kỳ vọng những đề xuất này sẽ được thông qua, khi Quốc hội dự kiến xem xét Luật ATTP sửa đổi tại kỳ họp tháng 10 tới đây, mục tiêu bảo vệ sức khỏe Nhân dân, lập lại kỷ cương trên thị trường sản xuất kinh doanh thực phẩm.