Chủ nhật 22/03/2026 15:42
Home | Kinh tế - Xã Hội | Từ vụ ngộ độc cá ủ chua: Cẩn trọng với những thực phẩm handmade đóng hộp

Từ vụ ngộ độc cá ủ chua: Cẩn trọng với những thực phẩm handmade đóng hộp

Các loại thực phẩm đóng hộp theo kiểu handmade, hay để trong túi hút chân không lâu ngày không sử dụng rất nguy hiểm, nguy cơ nhiễm botulinum cao.

Thời gian vài năm trở lại đây, việc chọn mua thực phẩm được chế biến sẵn theo kiểu "handmade" không còn là điều xa lạ với rất nhiều gia đình. Phần vì công việc quá bận bịu, cộng thêm đồ ăn handmade bán online đa dạng, phong phú, khiến ngày càng có nhiều gia đình lựa chọn mua về, dễ dàng lên mâm với đầy đủ các món.

Chị N.T.T.T (Hoài Đức, Hà Nội) là một "tín đồ" của đồ ăn "handmade". Chị cho biết, vì con nhỏ lại bận bịu với công việc ở cơ quan, thường xuyên về muộn nên từ lâu chị đã có thói quen thường xuyên đặt mua đồ ăn "handmade" online cho bữa tối. Bản thân chị T. thấy đồ ăn handmade đóng hộp chính là "chân ái" bởi vừa ngon hơn chị nấu, lại giúp chị tiết kiệm được rất nhiều thời gian.

Từ vụ ngộ độc cá ủ chua: Cần cẩn trọng với những thực phẩm handmade đóng hộp - Ảnh 1.
Nhiều bà nội trợ có thói quen mua thực phẩm handmade online. Ảnh: Facebook.

"Tôi thường xuyên đặt mua của mấy chị quen qua mạng xã hội, vì đã mua hàng nhiều lần rồi nên cũng khá yên tâm. Mấy món ăn tôi hay mua là thịt chưng mắm tép, gà ủ muối, thịt kho, cá kho, ruốc cá… Trộm vía, mấy đứa nhỏ nhà tôi lại cực kỳ hợp với mấy món này nên ăn ngon lành. Vừa tiện, không mất thời gian, hợp khẩu vị mà giá thành rất phải chăng thì tội gì mà không mua", chị T. chia sẻ.

Còn chị M.T.H. (Hà Đông, Hà Nội) mới chỉ vài lần mua đồ ăn handmade online vì thời gian này mới sinh bé. Dù kỹ tính trong chuyện ăn uống nhưng bởi giúp việc mới nấu ăn không ngon nên chị H. đành tìm mua đồ ăn qua mạng xã hội. Trước khi mua chị cũng tìm hiểu khá kỹ, được người quen giới thiệu thì chị mới yên tâm.

"Ban đầu mới mua về ăn cũng hơi "rén" vì không biết có đảm bảo vệ sinh không, nhưng thấy các món ăn mua về đều được hút chân không hoặc đóng hộp kín nhìn rất sạch sẽ, ăn một vài lần thấy vừa miệng và bụng dạ không có vấn đề gì nên mình cũng yên tâm. Có lẽ sẽ tiếp tục duy trì thói quen này, bởi mình còn phải bận bịu con nhỏ dài dài…", chị H. cho hay.

Chị H. cũng chia sẻ thêm, bản thân cũng thường xuyên nghe và biết được thông tin về khá nhiều vụ ngộ độc thực phẩm như vụ pate Minh Chay với nhiều trường hợp nguy kịch phải nhập viện, hay gần đây nhất là 10 người bị ngộ độc nặng sau khi ăn món cá chép muối ủ chua. Cả hai vụ ngộ độc này đều do vi khuẩn Clostridium botulinum có trong thức ăn được chế biến sẵn nên khiến chị H. khá lo lắng.

Chị thắc mắc, liệu rằng vi khuẩn Clostridium botulinum có dễ hình thành trong các món ăn handmade hay không?

Từ vụ ngộ độc cá ủ chua: Cần cẩn trọng với những thực phẩm handmade đóng hộp - Ảnh 2.
Vi khuẩn Clostridium botulinum có dễ hình thành trong các món ăn handmade hay không? Ảnh: Facebook.

Từ vụ ngộ độc cá chép ủ chua: Cần cẩn trọng với những thực phẩm handmade đóng hộp

Theo PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, Chuyên gia về Công nghệ sinh học và Thực phẩm, tất cả các thực phẩm nếu không đảm bảo, ở trong môi trường yếm khí thì đều có nguy cơ để vi khuẩn Clostridium botulinum phát triển.

"Clostridium botulinum là vi khuẩn kỵ khí, có nghĩa là môi trường càng đóng càng kín bao nhiêu thì nó càng sinh nhiều chất độc bấy nhiêu. Do vậy các loại thực phẩm đóng hộp, kể cá thực phẩm bảo quản trong túi hút chân không đều có nguy cơ nhiễm vi khuẩn này.

Tuy nhiên, không phải loại thực phẩm nào đóng hộp cũng có botulinum, mà chỉ khi trong quá trình chế biến, sản xuất, đóng gói… không đảm bảo vệ sinh hay quy trình sản xuất không được diệt khuẩn sẽ khiến vi khuẩn sinh sôi và sinh ra độc tố", PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh thông tin.

Từ vụ ngộ độc cá ủ chua: Cần cẩn trọng với những thực phẩm handmade đóng hộp - Ảnh 3.
Bệnh nhân trong vụ ngộ độc cá chép ủ chua.

Chuyên gia về Công nghệ sinh học và Thực phẩm cũng cho hay, các loại thực phẩm đóng hộp theo kiểu handmade, hay để trong túi hút chân không lâu ngày không sử dụng sẽ rất nguy hiểm, nguy cơ nhiễm botulinum cao. Với loại vi khuẩn này, thời gian đóng gói càng lâu, bảo quản trong thời gian dài thì nguy cơ vi khuẩn phát triển càng nhanh và nhiều. Khi đó, nếu ăn phải thì nguy cơ ngộ độc càng nặng.

Đặc biệt, vi khuẩn Clostridium botulinum có khả năng tự tạo ra nha bào, nằm lẫn trong đất cát. Khi có điều kiện thuận lợi, nhất là trong thức ăn đóng hộp, nha bào sẽ tái hoạt động, sinh sản, phát triển và tạo ra độc tố botulinum.

Theo Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), ngộ độc thực phẩm do độc tố botulium là ngộ độc nặng, nguy cơ tử vong cao hoặc ảnh hưởng lâu dài tới sức khỏe.
Triệu chứng ngộ độc thực phẩm do độc tố botulinum:
-Đau bụng, buồn nôn, nôn mửa, sau đó liệt ruột cơ năng, táo bón.
-Chướng bụng, đau bụng.
-Liệt theo trình tự, liệt bắt đầu từ vùng đầu mặt cổ lan xuống hai tay, sau đó tới hai chân, liệt các cơ hô hấp.
Với mức độ nhẹ, triệu chứng ngộ độc thực phẩm nhẹ người bệnh có thể chỉ mệt mỏi, mỏi cơ tương tự như suy nhược cơ thể, không làm được các động tác gắng sức bình thường... Nhưng nếu nhiễm độc mức độ nặng, bệnh tiến triển nhanh, người bệnh có thể liệt tất cả các cơ dẫn đến ứ đọng đờm dãi, suy hô hấp, gây ngừng thở dẫn đến tử vong.
Phản xạ gân xương thường giảm hoặc mất, không có rối loạn cảm giác.
Quỳnh Mai (https://suckhoedoisong.vn/tu-vu-ngo-doc-ca-u-chua-can-trong-voi-nhung-thuc-pham-handmade-dong-hop-169230322123852935.htm)

Tags:

Bài liên quan
Tin bài khác
Khởi công nâng cấp Nghĩa trang liệt sĩ Đồi 82, tổng vốn 373 tỉ đồng

Khởi công nâng cấp Nghĩa trang liệt sĩ Đồi 82, tổng vốn 373 tỉ đồng

Dự án nhằm mở rộng quy mô an táng, quy tập hài cốt liệt sĩ, đồng thời hình thành điểm nhấn giáo dục truyền thống và kết nối phát triển du lịch về nguồn của tỉnh Tây Ninh, dự kiến hoàn thành vào năm 2027.
Sứ mệnh của thanh niên bắt đầu từ trách nhiệm với chính mình và cộng đồng

Sứ mệnh của thanh niên bắt đầu từ trách nhiệm với chính mình và cộng đồng

(PLVN) - Từng đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam tại Thái Lan, Nguyễn Thị Ngọc Diệp không chỉ là gương mặt nổi bật trong học tập mà còn là một đại diện tiêu biểu cho thế hệ sinh viên Việt Nam năng động, bản lĩnh trong môi trường quốc tế. Với những đóng góp tích cực cho cộng đồng người Việt ở nước ngoài, cô đã nhận được thư biểu dương của Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Việt Nam tại Thái Lan, cùng nhiều danh hiệu như “Thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác toàn quốc lần thứ VIII, năm 2025”, “Sinh viên 5 tốt” cấp Trung ương, “Sao Tháng Giêng”…
Đề xuất từ năm 2026 khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho người yếu thế

Đề xuất từ năm 2026 khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho người yếu thế

Bộ Y tế đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh. Trong đó, Bộ Y tế đề xuất lộ trình ưu tiên khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí.
Cảnh báo "tài liệu ôn thi viên chức giáo dục" không chính thống rao bán trên mạng xã hội

Cảnh báo "tài liệu ôn thi viên chức giáo dục" không chính thống rao bán trên mạng xã hội

Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị đề nghị Công an tỉnh vào cuộc xác minh, xử lý các tài khoản, tổ chức, cá nhân rao bán tài liệu ôn thi tuyển viên chức giáo dục trên mạng xã hội khi chưa có nội dung chính thức, tiềm ẩn nguy cơ lừa đảo, trục lợi.
Phát hiện nhiều viên nam châm trong ổ bụng bé 5 tuổi

Phát hiện nhiều viên nam châm trong ổ bụng bé 5 tuổi

Một bé trai (5 tuổi, ở Hà Tĩnh) mới được các bác sĩ Bệnh viện Nhi Trung ương phẫu thuật thành công sau khi phát hiện nhiều dị vật nam châm trong ổ bụng gây thủng ruột. Đáng chú ý, các triệu chứng ban đầu của trẻ rất khó nhận biết, dễ nhầm lẫn với bệnh lý thông thường.
Triển khai các biện pháp phòng dịch bệnh viêm màng não mô cầu

Triển khai các biện pháp phòng dịch bệnh viêm màng não mô cầu

Ngày 20/3, Cục Phòng bệnh có văn bản gửi Sở Y tế các tỉnh, thành phố về việc triển khai các biện pháp phòng, chống bệnh viêm màng não mô cầu.
Mở rộng hệ thống camera giám sát bảo đảm trật tự, an toàn giao thông

Mở rộng hệ thống camera giám sát bảo đảm trật tự, an toàn giao thông

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà vừa ký Quyết định số 456/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Xây dựng Trung tâm dữ liệu, quản lý, giám sát, xử lý vi phạm và điều hành giao thông giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050” (Đề án).
Chỉ đạo "nóng" vụ thêm 2 người ở Đà Nẵng nghi ngộ độc sau ăn cá ủ chua

Chỉ đạo "nóng" vụ thêm 2 người ở Đà Nẵng nghi ngộ độc sau ăn cá ủ chua

Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) mới có văn bản gửi Sở Y tế TP Đà Nẵng đề nghị khẩn trương triển khai các biện pháp bảo đảm an toàn thực phẩm sau khi ghi nhận thêm các trường hợp nhập viện nghi do ngộ độc thực phẩm liên quan đến món cá ủ chua.
Năm 2026 có thể ít bão nhưng thiên tai khó lường

Năm 2026 có thể ít bão nhưng thiên tai khó lường

Năm 2026 được dự báo là năm ENSO chuyển pha và nghiêng dần sang pha nóng. Số lượng bão có thể không nhiều như một số năm trước, nhưng nguy cơ xuất hiện bão mạnh, mưa lớn gây ngập lụt, lũ quét và sạt lở đất vẫn rất đáng lưu ý.
Quân khu 5 tiếp nhận 16 bác sĩ quân y trẻ về đơn vị công tác

Quân khu 5 tiếp nhận 16 bác sĩ quân y trẻ về đơn vị công tác

Quân khu 5 vừa công bố, trao quyết định điều động 16 học viên tốt nghiệp Bác sĩ đa khoa quân y về nhận công tác tại các đơn vị, góp phần bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành quân y, đáp ứng yêu cầu chăm sóc, bảo vệ sức khỏe bộ đội trong tình hình mới.
Hà Nội thanh tra việc bồi thường, tái định cư tại Dự án mở rộng Quốc lộ 32

Hà Nội thanh tra việc bồi thường, tái định cư tại Dự án mở rộng Quốc lộ 32

(PLVN) - Thanh tra TP Hà Nội sẽ kiểm tra nguồn gốc đất và việc lập, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại dự án mở rộng Quốc lộ 32 (đoạn Nam Thăng Long - Cầu Diễn), tập trung vào một số hộ dân và các đơn vị liên quan trong thời hạn 45 ngày.
Người đàn ông bị ung thư vì chủ quan

Người đàn ông bị ung thư vì chủ quan

Ở tuổi 53, người đàn ông ngỡ mình đã khỏi bệnh. Thế nhưng, 20 năm qua, khối u gan 61mm âm thầm di căn...
bao-anh-land
happer-vn
Thủ tướng Phạm Minh Chính: Bảo vệ an ninh mạng, an ninh dữ liệu là yêu cầu cấp bách, thường xuyên, trọng yếu

Thủ tướng Phạm Minh Chính: Bảo vệ an ninh mạng, an ninh dữ liệu là yêu cầu cấp bách, thường xuyên, trọng yếu

Trong khuôn khổ các hoạt động trọng tâm nhằm tăng cường bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng, ngày 21/3, tại Trụ sở Chính phủ, Ban Chỉ đạo An ninh mạng quốc gia đã tổ chức Phiên họp lần thứ I năm 2026. Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, Trưởng Ban Chỉ đạo, chủ trì phiên họp.
Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng: Thủ tướng thăm chính thức Nga, thúc đẩy quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Nga tiếp tục phát triển

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng: Thủ tướng thăm chính thức Nga, thúc đẩy quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Nga tiếp tục phát triển

Trả lời phỏng vấn báo chí trước chuyến thăm chính thức Liên bang Nga của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng cho biết, chuyến thăm có ý nghĩa toàn diện, góp phần thúc đẩy quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Nga tiếp tục phát triển mạnh mẽ, thực chất, hiệu quả và bền vững trong thời gian tới, vì lợi ích của Nhân dân hai nước, đóng góp vào hòa bình, hợp tác, phát triển ở khu vực và trên thế giới.
Giao ban Ban Chỉ đạo 57 của Bộ Tư pháp

Giao ban Ban Chỉ đạo 57 của Bộ Tư pháp

Ngày 20/3, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh, Phó Trưởng Ban thường trực Ban Chỉ đạo Bộ Tư pháp về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số (KHCN, ĐMST, CĐS) và Đề án 06 (Ban Chỉ đạo 57) đã chủ trì cuộc họp giao ban Ban Chỉ đạo 57.
Có được hưởng trợ cấp nếu công tác trước khi xã được công nhận vùng đặc biệt khó khăn?

Có được hưởng trợ cấp nếu công tác trước khi xã được công nhận vùng đặc biệt khó khăn?

(PLVN) - Liên quan tới câu hỏi của bạn đọc về việc công chức nhận nhiệm vụ tại địa bàn chưa được công nhận là vùng đặc biệt khó khăn, nhưng sau đó được bổ sung vào danh sách, thì có được hưởng trợ cấp lần đầu không, Bộ Nội vụ đã có phản hồi.
Trúng tuyển công chức trước năm 2026 có được xếp lại lương theo Thông tư mới?

Trúng tuyển công chức trước năm 2026 có được xếp lại lương theo Thông tư mới?

(PLVN) - Sau khi Bộ Nội vụ ban hành Thông tư số 01/2026/TT-BNV về xếp lương đối với người được tuyển dụng vào công chức mà trước đó đã có thời gian công tác và đóng bảo hiểm xã hội, nhiều người quan tâm đến việc liệu quy định này có áp dụng cho các trường hợp đã trúng tuyển trước đó hay không.
Truy nã Phan Quang Hoà vì tổ chức cho người khác trốn đi nước ngoài

Truy nã Phan Quang Hoà vì tổ chức cho người khác trốn đi nước ngoài

(PLVN) - Cơ quan An ninh điều tra Công an TP Hà Nội vừa phát đi thông báo truy nã đối tượng Phan Quang Hoà (SN 1957) về hành vi tổ chức cho người khác trốn đi nước ngoài.
Hà Nội: Bất an vì công trình xây dựng của hàng xóm làm tường nhà mình nứt

Hà Nội: Bất an vì công trình xây dựng của hàng xóm làm tường nhà mình nứt

Theo phản ánh, công trình xây dựng tại ngõ 76 phố Mai Dịch, phường Phú Diễn, thành phố Hà Nội, thi công thiếu an toàn, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến căn nhà của ông Hoàng Ngọc Dũng là hộ dân liền kề. Ngày 02/02, UBND phường Phú Diễn đã có quyết định số 199, xử phạt vi phạm hành chính đối với ông Bùi Trọng Giảng, là chủ sở hữu của công trình đang xây dựng, với mức xử phạt là 35 triệu đồng; vì đã tổ chức thi công xây dựng công trình vi phạm quy định về quản lý chất lượng công trình xây dựng.

Binh chủng Đặc công: 3 lần Anh hùng LLVTND - bản hùng ca của lực lượng “đặc biệt”

Binh chủng Đặc công: 3 lần Anh hùng LLVTND - bản hùng ca của lực lượng “đặc biệt”

(PLM) - Sáng 19/3, tại Hà Nội, Binh chủng Đặc công đã tổ chức buổi Gặp mặt nhân dịp đón nhận danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (AHLLVTND) lần thứ 3, kỷ niệm 59 năm Ngày truyền thống (19/3/1967 – 19/3/2026).

Sau phản ánh của báo Pháp luật Việt Nam, nhiều xưởng đốt than bị yêu cầu đình chỉ, tháo dỡ

Sau phản ánh của báo Pháp luật Việt Nam, nhiều xưởng đốt than bị yêu cầu đình chỉ, tháo dỡ

Sau khi Báo Pháp luật Việt Nam đăng tải phóng sự phản ánh tình trạng các lò đốt than có nhiều dấu hiệu vi phạm về môi trường cũng như bất cập trong công tác quản lý đất nông nghiệp trên địa bàn xã Đông Cuông, tỉnh Lào Cai. Chính quyền sở tại đã vào cuộc, phối hợp với các đơn vị chức năng tiến hành kiểm tra, xử lý, đình chỉ và yêu cầu tháo dỡ các lò đốt than trái quy định đồng thời yêu cầu khôi phục hiện trạng của đất trong thời hạn 30 ngày.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc yêu cầu bảo đảm chất lượng tôn vinh “Gương sáng Pháp luật”

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc yêu cầu bảo đảm chất lượng tôn vinh “Gương sáng Pháp luật”

PLM - Sáng 19/3, tại Bộ Tư pháp, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc đã chủ trì buổi làm việc về chương trình “Gương sáng Pháp luật” năm 2026 với sự tham gia của các đơn vị liên quan.

Lần đầu tiên, kỹ thuật ghép tạng domino cứu sống nhiều bệnh nhân từ một người hiến

Lần đầu tiên, kỹ thuật ghép tạng domino cứu sống nhiều bệnh nhân từ một người hiến

(PLM) - Lần đầu tiên tại Việt Nam, kỹ thuật ghép gan domino được triển khai thành công tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, đánh dấu bước tiến vượt bậc của y học nước nhà trong lĩnh vực ghép tạng.

HƯƠNG SƠN - MIỀN KỲ SƠN TÚ THỦY

HƯƠNG SƠN - MIỀN KỲ SƠN TÚ THỦY

Lạng Sơn: Mỏ đá Lân Đa bị phản ánh gây rung chấn, bụi đá ảnh hưởng đời sống người dân

Lạng Sơn: Mỏ đá Lân Đa bị phản ánh gây rung chấn, bụi đá ảnh hưởng đời sống người dân

(PLM) - Nhiều hộ dân sinh sống tại thôn Chùa, xã Hữu Liên, tỉnh Lạng Sơn phản ánh hoạt động khai thác tại mỏ đá Lân Đa do Công ty TNHH Anh Thắng làm chủ đầu tư đã gây rung chấn nhà cửa và phát tán bụi đá ra khu vực xung quanh. Theo đó, tường nhà và sân bê tông của một số gia đình xuất hiện các vết rạn, nứt, bụi đá bám dày trên lá và quả, ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng và năng suất cây trồng.

Bầu cử 2026: Dấu mốc lịch sử của kỷ nguyên mới

Bầu cử 2026: Dấu mốc lịch sử của kỷ nguyên mới

(PLM) - Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031 không chỉ là dịp để Nhân dân thực hiện quyền làm chủ, mà còn là cơ hội để tuổi trẻ thể hiện trách nhiệm với hiện tại và tương lai của đất nước.

Cử tri cả nước phấn khởi tham gia bầu cử, gửi gắm niềm tin vào những đại biểu xứng đáng

Cử tri cả nước phấn khởi tham gia bầu cử, gửi gắm niềm tin vào những đại biểu xứng đáng

(PLM) - Sáng ngày 15/3, cùng với hàng triệu cử tri trên mọi miền Tổ quốc, không khí bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031 đã diễn ra trong niềm phấn khởi, tự hào. Từ đô thị đến vùng sâu, vùng xa, từ đất liền ra hải đảo, ngày hội lớn của dân tộc thực sự trở thành "Ngày hội non sông" – minh chứng sinh động cho tinh thần dân chủ, ý thức trách nhiệm và niềm tin sâu sắc của nhân dân vào chế độ, vào Nhà nước.

Những lá phiếu “đặc biệt” trong bệnh viện ngày bầu cử

Những lá phiếu “đặc biệt” trong bệnh viện ngày bầu cử

PLM - Trong không khí hân hoan của Ngày bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031, tại nhiều cơ sở y tế trên địa bàn Hà Nội, công tác tổ chức bầu cử được triển khai chu đáo, các hòm phiếu lưu động được mang đến tận buồng bệnh tạo điều kiện để mỗi cán bộ y tế, người bệnh và người nhà bệnh nhân thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân của mình.