Văn hóa tuân thủ pháp luật, "lá chắn" quốc gia số

An ninh mạng là nền tảng của quốc gia số

Sự kiện nằm trong khuôn khổ các hoạt động hưởng ứng Ngày An ninh mạng Việt Nam với chủ đề “Vì một không gian mạng nhân văn cho mỗi người”, thu hút gần 800 đại biểu là đại diện các bộ, ban, ngành, đại sứ quán, cơ quan đại diện ngoại giao nước ngoài, tổ chức, hiệp hội, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, cộng đồng doanh nghiệp và các cơ quan thông tấn, báo chí trong nước, quốc tế.

Phát biểu khai mạc hội nghị, Trung tướng Lê Xuân Minh, Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an, cho biết Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trên mọi lĩnh vực, hướng tới xây dựng quốc gia số với con người là trung tâm và dữ liệu là tài nguyên cốt lõi.

Trung tướng Lê Xuân Minh, Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao phát biểu tại Hội nghị. (Ảnh: NCA)

Trong quá trình đó, không gian mạng đã trở thành một không gian thiết yếu đối với đời sống kinh tế, văn hóa và xã hội. Theo Trung tướng Lê Xuân Minh, Việt Nam hiện được đánh giá là nền kinh tế số có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất khu vực ASEAN, với sự phát triển dựa trên các trụ cột gồm hạ tầng, đổi mới sáng tạo, quản trị dữ liệu, an ninh mạng và con người.

Tuy nhiên, cùng với những cơ hội mà kinh tế số mang lại, các nguy cơ về an ninh mạng, an ninh dữ liệu, lộ lọt dữ liệu cá nhân, lừa đảo trực tuyến và tội phạm mạng cũng ngày càng diễn biến phức tạp.

Một trong những nội dung được nhấn mạnh tại hội nghị là mối quan hệ bổ trợ chặt chẽ giữa Luật An ninh mạng năm 2025 và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025. Theo Trung tướng Lê Xuân Minh, hai đạo luật cùng tạo hành lang pháp lý cho việc bảo đảm an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhưng mỗi luật có trọng tâm riêng.

Nếu Luật An ninh mạng tập trung vào bảo vệ hệ thống và môi trường mạng thì Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân hướng tới bảo vệ quyền của mỗi cá nhân đối với dữ liệu của mình. Vì vậy, bảo đảm an ninh hệ thống là điều kiện kỹ thuật để bảo vệ dữ liệu cá nhân, trong khi bảo vệ dữ liệu cá nhân lại là một trong những mục tiêu quan trọng của an ninh mạng.

Trung tướng Lê Xuân Minh cho rằng mỗi cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân không chỉ cần biết quy định mà phải hiểu đúng, xác định rõ trách nhiệm và chủ động thực thi. Trách nhiệm và ý thức tuân thủ chính là điều kiện để hình thành “lá chắn số” an toàn, qua đó củng cố niềm tin và nâng cao uy tín của doanh nghiệp trong hoạt động đầu tư, kinh doanh cũng như hợp tác quốc tế.

Tuân thủ pháp luật trở thành năng lực cạnh tranh

Một điểm đáng chú ý của hội nghị là phiên tọa đàm với chủ đề “Tín nhiệm về bảo vệ dữ liệu cá nhân - Năng lực cạnh tranh mới trong kỷ nguyên dữ liệu”. Bên cạnh các phiên phổ biến Luật An ninh mạng và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, hội nghị tập trung trao đổi về lộ trình tuân thủ, chia sẻ kinh nghiệm triển khai và nâng cao năng lực thực thi pháp luật trong thực tiễn.

Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao báo cáo về những điểm mới của Luật An ninh mạng năm 2025. (Ảnh: NCA)

Các diễn giả tại phiên tọa đàm nhấn mạnh ba thông điệp xuyên suốt. Thứ nhất, hai văn bản luật tạo thành một hệ quy chiếu thống nhất. Luật An ninh mạng năm 2025 hướng tới bảo vệ hệ thống thông tin quốc gia, trong khi Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 bảo vệ quyền của từng con người cụ thể. Bảo đảm an ninh hệ thống là điều kiện kỹ thuật để bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo vệ dữ liệu cá nhân là một mục tiêu quan trọng của an ninh mạng.

Thứ hai, tuân thủ phải bắt đầu từ việc tự xác định đúng vị trí của mình. Trước khi lựa chọn giải pháp kỹ thuật, tổ chức cần xác định cấp độ hệ thống thông tin, vai trò trong xử lý dữ liệu và các nghĩa vụ đặc thù theo lĩnh vực hoạt động.

Thứ ba, tín nhiệm về bảo vệ dữ liệu đang trở thành năng lực cạnh tranh. Khi yêu cầu về an toàn dữ liệu ngày càng được coi trọng, tuân thủ pháp luật có thể trở thành tài sản về uy tín, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng và thị trường số. Ngược lại, việc đánh đổi tuân thủ có thể kéo theo rủi ro pháp lý và tổn thất về niềm tin.

Theo nội dung được trao đổi tại tọa đàm, “Bản đồ tuân thủ Luật An ninh mạng 2025” không đơn thuần là một danh mục thủ tục hành chính mà là công cụ giúp các tổ chức xác định đúng vị trí và nghĩa vụ của mình.Bản đồ này được xây dựng trên ba trục gồm cấp độ hệ thống thông tin từ cấp 1 đến cấp 5; tư cách pháp lý như chủ quản hệ thống, doanh nghiệp dịch vụ, doanh nghiệp an ninh mạng; và trình tự thủ tục gắn với mốc thời gian Luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Trong khi đó, “tín nhiệm về bảo vệ dữ liệu” được hình thành từ khả năng tuân thủ và duy trì hoạt động bảo vệ dữ liệu một cách xuyên suốt. Các yếu tố được đề cập gồm xây dựng hồ sơ đánh giá tác động, bố trí nhân sự bảo vệ dữ liệu, áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật và thiết lập cơ chế thông báo vi phạm. Tín nhiệm càng cao sẽ tạo thêm lợi thế cho doanh nghiệp khi tham gia chuỗi cung ứng, chuyển dữ liệu xuyên biên giới và xây dựng niềm tin với người tiêu dùng.

Tội phạm mạng ngày càng tinh vi

Cùng với vấn đề pháp lý, hội nghị dành nhiều thời lượng phân tích những nguy cơ đang trực tiếp đe dọa người dân, doanh nghiệp trên không gian mạng, trong đó nổi bật là lừa đảo trực tuyến. Theo Trung tá Lê Anh Tuấn, Phó trưởng Phòng 5, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an, không gian mạng đã trở thành môi trường hoạt động mới của tội phạm lừa đảo.

Tại Việt Nam, nhờ sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của các lực lượng chức năng và các đơn vị liên quan, tình hình tội phạm lừa đảo trực tuyến trong 6 tháng đầu năm 2026 có dấu hiệu giảm. Tuy nhiên, tính chất của loại tội phạm này vẫn rất phức tạp. Chỉ từ đầu năm 2026 đến nay, công an các tỉnh, thành phố đã phát hiện một số nhóm người nước ngoài nhập cảnh vào Việt Nam để hoạt động lừa đảo. Các nhóm này thuê chung cư cao cấp để thực hiện hành vi phạm tội, tấn công cả công dân nước ngoài. Công an các đơn vị, địa phương đã phát hiện và bắt giữ hơn 219 người nước ngoài có liên quan đến hoạt động lừa đảo trực tuyến.

Trung tá Lê Anh Tuấn cho rằng, tội phạm lừa đảo trực tuyến hiện đã trở thành một trong những loại tội phạm có tổ chức, xuyên quốc gia nguy hiểm, kéo theo nhiều hành vi vi phạm pháp luật khác như mua bán người, xuất nhập cảnh trái phép, thu thập, mua bán dữ liệu cá nhân.

Trung tá Lê Anh Tuấn - Phó Trưởng phòng 5 - Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an trình bày chuyên đề Lừa đảo trực tuyến. (Ảnh: NCA)

Một trong những xu hướng đáng lo ngại là việc các nhóm tội phạm đẩy mạnh ứng dụng công nghệ Deepfake để tạo hình ảnh, video và giọng nói giả mạo có độ chân thực cao. Điều này khiến người dân khó phân biệt thật - giả nếu thiếu kỹ năng nhận diện và thông tin cập nhật.

Theo dự báo, Deepfake và giả mạo giọng nói có thể trở thành công cụ chủ đạo trong nhiều kịch bản lừa đảo, đặc biệt là giả mạo người thân hoặc lãnh đạo doanh nghiệp để yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp. Trong khi tình trạng lộ lọt, mua bán công khai dữ liệu cá nhân được xác định là một trong những điều kiện quan trọng để tội phạm lừa đảo tiếp cận và thao túng người dân.

Do đó, bảo đảm chủ quyền quốc gia trên không gian mạng, bảo vệ an ninh mạng và an ninh dữ liệu cần được xác định là yêu cầu cấp bách, trọng yếu, không thể tách rời trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

Một xu hướng khác được cảnh báo tại hội nghị là sự dịch chuyển của tội phạm mạng sang nền tảng di động. Trung tá Lê Anh Tuấn cho biết, hệ thống phòng chống lừa đảo nTrust của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia ghi nhận gần 63.000 loại mã độc mới trên điện thoại di động được phát hiện tại Việt Nam trong năm 2025.

Nhiều phần mềm giả mạo các ứng dụng phổ biến được phát tán nhằm đánh cắp thông tin hoặc chiếm quyền điều khiển thiết bị. Theo Trung tá Tuấn, xu hướng tội phạm mạng đang dịch chuyển rõ rệt sang nền tảng di động, nơi người dùng thường ít cảnh giác hơn so với máy tính.

Đối tượng tấn công không chỉ nhắm tới cá nhân mà còn gia tăng các cuộc tấn công có chủ đích vào doanh nghiệp vừa và nhỏ. Các thủ đoạn được ghi nhận gồm mã hóa dữ liệu để đòi tiền chuộc bằng tiền mã hóa, giả mạo thông báo từ ngân hàng, cơ quan thuế, công ty điện lực nhằm đánh cắp thông tin thanh toán hoặc chiếm đoạt tài khoản.

Thực tế này cho thấy phòng, chống tội phạm mạng không thể chỉ dựa vào lực lượng chuyên trách mà cần sự tham gia của toàn bộ hệ sinh thái số. Các doanh nghiệp cung cấp hạ tầng số, dịch vụ tài chính, viễn thông, nền tảng công nghệ, đặc biệt là ngân hàng và trung gian thanh toán, đang giữ vai trò trực tiếp trong việc phát hiện, cảnh báo và ngăn chặn các hành vi gian lận.

Các đại biểu tại phiên Tọa đàm. (Ảnh: NCA)

Theo thông tin tại hội nghị, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã triển khai hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán. Hệ thống đã hỗ trợ cảnh báo đến 3,5 triệu lượt khách hàng. Trong số này, hơn 1,1 triệu lượt khách hàng đã tạm dừng hoặc hủy giao dịch ngay sau khi nhận được cảnh báo, với tổng số tiền giao dịch tương ứng hơn 3,99 nghìn tỷ đồng.

Bộ Công an cũng đang tiếp tục phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các đơn vị liên quan xây dựng cơ chế phối hợp đặc biệt trong ngăn chặn, truy vết và xử lý dòng tiền liên quan đến lừa đảo trực tuyến.

Trong lĩnh vực viễn thông, các doanh nghiệp phối hợp với cơ quan công an rà soát, xử lý SIM rác, thuê bao không chính chủ - vốn là một trong những nguồn cung cấp phương tiện liên lạc cho các đối tượng lừa đảo.

Cùng với đó là các giải pháp kỹ thuật như cảnh báo, gắn nhãn cuộc gọi nghi ngờ lừa đảo, chặn lọc tin nhắn rác, tin nhắn giả mạo thương hiệu và triển khai các chiến dịch tuyên truyền thủ đoạn lừa đảo mới tới người sử dụng di động trên diện rộng.

Hình thành văn hóa bảo vệ dữ liệu

Với chương trình nghị sự tập trung vào những vấn đề pháp lý và thực tiễn, hội nghị hướng tới mục tiêu đưa yêu cầu tuân thủ trở thành hành động cụ thể của từng cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân.

Các chuyên đề tại hội nghị tập trung vào những điểm mới, phạm vi điều chỉnh, chính sách, nguyên tắc và yêu cầu tổ chức thi hành Luật An ninh mạng năm 2025; những nội dung cốt lõi của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và Nghị định số 356/2025/NĐ-CP; bảo vệ an ninh mạng đối với hệ thống thông tin; yêu cầu tuân thủ trong hoạt động kinh doanh sản phẩm, dịch vụ an ninh mạng; nhận diện thách thức mới từ lừa đảo trực tuyến; cũng như bảo vệ dữ liệu cá nhân phục vụ chuyển đổi số và phát triển trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam.

Các đại biểu tham dự hội nghị. (Ảnh: NCA)

Để hỗ trợ cộng đồng thực thi pháp luật, Ban Tổ chức cũng giới thiệu và gửi tới các đại biểu Cẩm nang tuyên truyền, hướng dẫn về Luật An ninh mạng và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân bản song ngữ. Tài liệu chắt lọc những vấn đề quan trọng từ quy định pháp lý đến phương pháp triển khai thực tiễn, đồng thời giải đáp những thắc mắc phổ biến trong quá trình thực thi.

Phát biểu bế mạc, đại diện Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao khẳng định cơ quan chuyên trách đang nỗ lực thực hiện nhiệm vụ với tinh thần “Ba nhất”: Kỷ luật nhất - Trung thành nhất - Gần dân nhất.

Thời gian tới, Cục sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành liên quan, trong đó có Bộ Y tế, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Công Thương, Bộ Tài nguyên và Môi trường, đẩy mạnh các kế hoạch thi hành Luật, đồng hành cùng tổ chức, doanh nghiệp để tháo gỡ vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Theo đó, từ góc độ quản lý nhà nước đến hoạt động của doanh nghiệp và hành vi của từng người dân, bảo vệ an ninh mạng và dữ liệu cá nhân đang trở thành trách nhiệm chung của toàn xã hội. Trong một quốc gia số, dữ liệu chỉ thực sự trở thành nguồn lực phát triển khi được bảo vệ an toàn; công nghệ chỉ tạo ra giá trị bền vững khi đi cùng trách nhiệm và niềm tin. Vì vậy, việc triển khai đồng bộ Luật An ninh mạng và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ nhằm hình thành một “lá chắn pháp lý”, mà còn hướng tới xây dựng văn hóa tuân thủ, văn hóa bảo vệ dữ liệu và ý thức trách nhiệm của mọi chủ thể trên không gian mạng.

Đây cũng là nền tảng để Việt Nam bảo vệ vững chắc chủ quyền số, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời xây dựng một không gian mạng kỷ cương, an toàn, nhân văn, tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội trong kỷ nguyên số.