Việt Nam - ASEAN: 30 năm xây dựng cộng đồng và kiến tạo tương lai

Phát biểu khai mạc Hội thảo, GS.TS Nguyễn Văn Lợi, Chủ tịch VASS nêu rõ, ngày 28/7/1995, Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 7 của ASEAN. Sự kiện lịch sử này không chỉ mở ra một chương mới đầy hứa hẹn cho sự phát triển của đất nước, mà còn góp phần quan trọng vào việc củng cố hòa bình, ổn định và thúc đẩy hợp tác trong khu vực. Lợi ích bao trùm nhất khi Việt Nam gia nhập ASEAN là việc hình thành một môi trường khu vực hòa bình và ổn định, vốn là nền tảng thiết yếu cho bảo đảm an ninh và phát triển kinh tế - xã hội. Việc trở thành thành viên ASEAN giúp Việt Nam góp phần vào việc làm cho quan hệ giữa các quốc gia Đông Nam Á dần được tái định hình theo hướng hữu nghị, ổn định và bền vững, dựa trên tinh thần hợp tác toàn diện trên cả bình diện song phương, trong khu vực và tại các diễn đàn đa phương.

GS.TS Nguyễn Văn Lợi, Chủ tịch VASS phát biểu.

Theo GS.TS Nguyễn Văn Lợi, trong bối cảnh mới, các xu hướng như chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và đổi mới sáng tạo đang dần trở thành những động lực tăng trưởng quan trọng. ASEAN đã thông qua Tầm nhìn ASEAN 2045 hướng tới một khu vực tự cường, năng động, sáng tạo, đoàn kết, lấy người dân làm trung tâm, và bao trùm, được thể hiện qua các mục tiêu chính như kinh tế xanh, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển bền vững và tăng cường kết nối khu vực.

Đứng trước những cơ hội và thách thức mới, Việt Nam đã tích cực thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, nhấn mạnh hội nhập toàn diện, sâu rộng dựa trên nội lực vững mạnh, không chỉ đơn thuần là mở cửa mà là chủ động đóng góp, xây dựng cho sự phát triển của khu vực và thế giới, với trọng tâm phát triển kinh tế đi đôi với khoa học - công nghệ, quốc phòng - an ninh và giữ vững bản sắc văn hóa, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, hướng tới mục tiêu xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới. “Ưu tiên đối ngoại của Việt Nam thời gian tới là nỗ lực cùng ASEAN tiếp tục xây dựng một cộng đồng vững mạnh, đoàn kết, đóng góp vào hòa bình, ổn định và phồn vinh ở khu vực".

Ngài Dato’ Tan Yang Thai, Đại sứ Malaysia tại Việt Nam (nước Chủ tịch ASEAN 2025) phát biểu.

Với sự tham gia của các nhà hoạch định chính sách, các chuyên gia, học giả hàng đầu, GS.TS Nguyễn Văn Lợi tin tưởng Hội thảo sẽ là một diễn đàn học thuật quý giá, mang lại những phân tích sâu sắc và những khuyến nghị chính sách thiết thực để giúp Việt Nam và ASEAN cùng nhau xây dựng một tương lai vững mạnh, bao trùm và sáng tạo. Với những tham luận sâu sắc, những góc nhìn đa chiều và tinh thần trao đổi thẳng thắn, cởi mở, Hội thảo sẽ đạt được nhiều kết quả tốt đẹp, cung cấp những luận cứ khoa học và khuyến nghị chính sách có giá trị, góp phần nâng cao hiệu quả tham gia của Việt Nam vào ASEAN trong những thập kỷ tới.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, TS Nguyễn Xuân Cường, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Á -–Thái Bình Dương nêu rõ, trong 30 năm qua, Việt Nam đã song hành và phát triển cùng ASEAN, từ một thành viên mới gia nhập, Việt Nam nhanh chóng khẳng định vai trò là thành viên tích cực, có trách nhiệm và chủ động trong mọi hoạt động của ASEAN. Việt Nam đã 3 lần đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN các năm 1998, 2010 và 2020, hoàn tất đàm phán nhiều hiệp định kinh tế then chốt như Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA), Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), tham gia xây dựng và triển khai Cộng đồng ASEAN trên ba trụ cột chính, đóng góp vào việc mở rộng và làm sâu sắc hơn quan hệ đối ngoại của ASEAN với các đối tác bên ngoài, v.v… Đây là những minh chứng sinh động cho sự trưởng thành vượt bậc và dấu ấn kiến tạo của Việt Nam trong tiến trình liên kết khu vực.

TS Nguyễn Xuân Cường, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Á -–Thái Bình Dương phát biểu

Trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, đòi hỏi ASEAN phải thích ứng, đổi mới và nâng cao năng lực tự cường, việc tổ chức Hội thảo để tổng kết, đánh giá những kết quả và kinh nghiệm sau 30 năm tham gia ASEAN có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Hội thảo là diễn đàn để các nhà nghiên cứu, các chuyên gia từ Việt Nam và các nước ASEAN cùng trao đổi, phân tích một cách toàn diện về những thành tựu, thách thức và bài học kinh nghiệm trong hành trình 30 năm của Việt Nam; đồng thời thảo luận sâu về triển vọng ASEAN đến năm 2045, thời điểm khu vực kỳ vọng trở thành một Cộng đồng tự cường, kết nối, thích ứng và sáng tạo hơn.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm.

Hội thảo được cấu trúc thành các phiên thảo luận chuyên sâu, tập trung vào cả việc tổng kết quá khứ và định hình tương lai: Phiên thứ nhất tập trung trao đổi, đánh giá quá trình 30 năm Việt Nam tham gia ASEAN trên các lĩnh vực chính trị - an ninh, kinh tế và văn hóa - xã hội, qua đó làm rõ những kết quả đạt được và rút ra một số kinh nghiệm từ thực tiễn tham gia xây dựng Cộng đồng ASEAN. Phiên thứ hai hướng tới tầm nhìn ASEAN 2045, tập trung thảo luận về các xu hướng phát triển của Cộng đồng ASEAN theo hướng tự cường, tăng cường kết nối và khả năng thích ứng, đồng thời trao đổi về triển vọng và định hướng đóng góp của Việt Nam trong tiến trình này trong thời gian tới.

Chia sẻ về những đóng góp của Việt Nam đối với ASEAN, PGS.TS. Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Sử học (Viện VASS) cho biết, trong suốt 30 năm qua kể từ khi trở thành thành viên ASEAN vào năm 1995, Việt Nam đã có nhiều đóng góp quan trọng cho sự ổn định và phát triển của khối. Việt Nam đã có những đóng góp quan trọng đối với việc xây dựng và củng cố ASEAN. Sau khi gia nhập ASEAN, Việt Nam đã tích cực trong các nỗ lực hiện thực hóa ASEAN của 10 quốc gia Đông Nam Á thông qua việc tích cực thúc đẩy việc kết nạp Lào, Myanmar, Campuchia vào ASEAN; đăng cai tổ chức rất thành công các hội nghị cấp cao với tư cách là chủ tịch luân phiên ASEAN vào các năm 1998, 2020 và 2020. Trong năm Chủ tịch ASEAN 1998, Việt Nam đã soạn thảo Kế hoạch hành động Hà Nội nhằm thúc đẩy sự phục hồi sau cuộc khủng hoảng kinh tế - tài chính châu Á; củng cố và thúc đẩy vai trò trung tâm của ASEAN…

PGS.TS. Tạ Minh Tuấn, Phó Chủ tịch VASS và TS. Nguyễn Xuân Cường chủ trì Phiên 1

Về một số trọng tâm trong hợp tác ASEAN thời gian tới, Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công thương cho rằng, đối với hợp tác nội khối, cần tiếp tục cùng các nước ASEAN khác đề cao các cam kết của ASEAN đối với chủ nghĩa đa phương, ủng hộ hệ thống thương mại đa phương dựa trên luật lệ và cùng có lợi trong thương mại quốc tế; hoàn thành việc phê duyệt Nghị định thư thứ hai sửa đổi Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (ATIGA); phối hợp chặt chẽ với Philippines và các nước ASEAN khác hoàn thành các sáng kiến ưu tiên kinh tế do Philippines đề xuất, góp phần vào thành công của năm Chủ tịch ASEAN 2026; thúc đẩy các chương trình nghị sự ưu tiên như phát triển bền vững (chuyển đổi xanh, trung hòa các-bon, kinh tế biển xanh, kinh tế tuần hoàn).

Đối với hợp tác ngoại khối cần hoàn thành việc phê duyệt Nghị định thư nâng cấp Hiệp định Thương mại tự do ASEAN – Trung Quốc; tiếp tục tham gia đàm phán rà soát, nâng cấp Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN; tiếp tục triển khai thực thi các hiệp định thương mại tự do trong khuôn khổ ASEAN và ASEAN+, đặc biệt là Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện (RCEP); phối hợp với các nước ASEAN trao đổi về khả năng hợp tác giữa ASEAN và các đối tác ngoại khối tiềm năng khác.

Các đại biểu trao đổi tại Hội thảo

Tại Hội thảo, các đại biểu trao đổi các nội dung về hành trình hội nhập và đóng góp xây dựng Cộng đồng; 30 năm hội nhập kinh tế ASEAN của Việt Nam: Thành tựu và những yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tới; đóng góp của Việt Nam đối với tiến trình xây dựng Cộng đồng Chính trị - An ninh ASEAN: Góc nhìn từ Malaysia; tăng cường tính tự cường và kết nối của Cộng đồng ASEAN: Xu hướng và động lực phát triển; phát triển hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ASEAN: Định hướng triển khai APASTI 2026 - 2035; Tầm nhìn ASEAN 2045 và triển vọng vai trò của Việt Nam tại khu vực.