Xác lập, bảo đảm thể chế phát triển đặc biệt, vượt trội, đủ năng lực của Thủ đô

Tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô

Trình bày tóm tắt Tờ trình dự án Luật tại Phiên họp, nhấn mạnh sự cần thiết xây dựng dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho biết, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 Chương, 36 Điều (giảm 18 điều so với Luật Thủ đô số 39/2024/QH15); quy định về vị trí, vai trò của Thủ đô; cơ chế, chính sách, thẩm quyền, trách nhiệm xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô.

Về nội dung cơ bản của dự thảo Luật, Thứ trưởng cho hay, với cách tiếp cận mới trong xây dựng luật theo tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW và các quan điểm xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi), thay vì quy định cụ thể các nội dung như tại Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, dự thảo mới tập trung phân quyền cho TP quyết định, tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô; đồng thời tăng cường yêu cầu về kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú trình bày tóm tắt Tờ trình tại phiên họp.

Trong đó, về những nội dung sửa đổi, hoàn thiện, dự thảo Luật khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô; giá trị pháp lý đặc thù, được ưu tiên áp dụng tại Thủ đô của Luật Thủ đô. Giải thích các thuật ngữ bảo đảm rõ ràng, áp dụng thống nhất. Quy định về nguyên tắc áp dụng Luật Thủ đô, trong đó giao HĐND TP có thẩm quyền quyết định việc áp dụng trong trường hợp luật, nghị quyết của Quốc hội ban hành sau ngày Luật Thủ đô có hiệu lực thi hành có quy định cơ chế, chính sách ưu đãi hoặc thuận lợi hơn.

Sửa đổi các quy định để bảo đảm Luật chỉ quy định những vấn đề có tính nguyên tắc theo đúng tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW, phân cấp, phân quyền tối đa, toàn diện cho chính quyền TP được quy định, quyết định những nội dung thuộc thẩm quyền trong các lĩnh vực có liên quan được quy định cụ thể trong Luật nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền TP Hà Nội. Cùng với đó là hoàn thiện các quy định về giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú cũng cho biết, dự thảo Luật đã quy định phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền TP Hà Nội nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền TP Hà Nội. Theo thống kê, có 180 thẩm quyền được giao cho chính quyền TP Hà Nội. Trong đó 49 thẩm quyền đã được quy định từ Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 và Nghị quyết số 258/2025/QH15 ngày 11/12/2025 của Quốc hội; 47 thẩm quyền khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên; 84 thẩm quyền mới chưa có quy định của cơ quan nhà nước cấp trên.

Phân quyền phải bảo đảm yêu cầu 6 rõ

Thay mặt Nhóm nghiên cứu của Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp trình bày báo cáo tóm tắt ý kiến nghiên cứu thẩm tra sơ bộ dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Phương Thuỷ cho biết, Nhóm nghiên cứu tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024 với những lý do như đã nêu tại Tờ trình của Chính phủ.

Việc sửa đổi Luật Thủ đô là rất cần thiết nhằm xác lập và bảo đảm một thể chế phát triển đặc biệt, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, đủ năng lực giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất đặc thù, đặc biệt của Thủ đô, đưa thể chế, pháp luật về Thủ đô trở thành lợi thế cạnh tranh khu vực và quốc tế để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững và thực hiện tốt vai trò, sứ mệnh tiên phong của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Phương Thuỷ báo cáo tại Phiên họp.

Nhóm nghiên cứu thấy rằng, hồ sơ dự án Luật đã được Chính phủ chuẩn bị công phu, nghiêm túc, phù hợp với quy định về việc trình dự án theo trình tự, thủ tục rút gọn, đủ điều kiện trình Uỷ ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến.

Phát biểu tại phiên họp, các đại biểu bày tỏ tán thành với các quan điểm, nguyên tắc xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) theo Tờ trình số 61/TTr-CP của Chính phủ.

Các ý kiến đánh giá, dự thảo Luật đã thể chế hoá các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô trong giai đoạn mới, các nghị quyết trụ cột, chiến lược của Bộ Chính trị trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước và các chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước về định hướng phát triển Thủ đô trong thời gian gần đây.

Về việc trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền toàn diện, vượt trội hơn gắn với trách nhiệm giải trình, các ý kiến tán thành quan điểm sửa đổi Luật Thủ đô do Chính phủ trình theo hướng Thủ đô không chỉ “thực thi chính sách” mà còn phải được giao vai trò “thiết kế chính sách” ở tầm cao hơn để đáp ứng mục tiêu, yêu cầu, kỳ vọng phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới.

Các quy định của dự thảo Luật sẽ tạo động lực, đột phá mới cho Thủ đô, giải quyết các điểm nghẽn, thách thức và tạo thể chể thuận lợi, dẫn đường, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.

Để quan điểm nêu trên được thể hiện nhất quán và bảo đảm tính khả thi trong dự thảo Luật, các ý kiến lưu ý, việc phân quyền phải bảo đảm yêu cầu 6 rõ là “rõ người, rõ việc, rõ quy trình (trách nhiệm), rõ thời gian, rõ sản phẩm (kết quả) và rõ hiệu quả”.

Theo đó, dự thảo Luật cần rà soát, làm rõ nguyên tắc và tiêu chí phân quyền; làm rõ tiêu chí, nguyên tắc phân định thẩm quyền giữa các chủ thể của chính quyền TP và xem xét bổ sung cơ chế phân quyền phù hợp cho cấp xã, phường, bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống chính quyền đô thị và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trên địa bàn Thủ đô.

Đồng thời, việc phân quyền phải có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với bối cảnh thực tiễn phát triển của Thủ đô và phải gắn với khả năng cân đối ngân sách, năng lực thực thi của chính quyền TP.

Nhấn mạnh nguyên tắc phân quyền phải gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình, một số ý kiến đề nghị cần có cơ chế báo cáo, xin ý kiến cấp có thẩm quyền trước khi tiến hành thí điểm các cơ chế, chính sách khác với quy định của luật, nghị quyết của Quốc hội. Về cơ chế kiểm tra, giám sát, đề nghị bổ sung quy định về thẩm quyền giám sát của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội.

Phát biểu tại phiên họp, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu cho biết, TP Hà Nội đang được giao thực hiện 3 nhiệm vụ bao gồm xây dựng Nghị quyết mới thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm và cùng Bộ Tư pháp xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) với quan điểm phân cấp toàn diện cho TP Hà Nội, giao cho TP thử nghiệm các cơ chế, chính sách cho cả nước chứ không chỉ riêng TP.

Khẳng định TP Hà Nội có nguồn lực, có điều kiện, có không gian phát triển và có tổ chức, bộ máy, nhân lực để thực hiện nhiệm vụ nêu trên, lãnh đạo TP Hà Nội bày tỏ kỳ vọng Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ là luật khung, luật giao thẩm quyền, hạn chế quy định những vấn đề chi tiết; giao thẩm quyền cho TP Hà Nội để TP có điều kiện linh hoạt triển khai thực hiện các nhiệm vụ.

Nêu thực tế Luật Thủ đô năm 2024 giao cho Chính phủ 6 thẩm quyền nhưng đến nay chưa được triển khai, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội cho biết thêm, UBND TP Hà Nội đã đề xuất các cơ quan của TP song song với quá trình xây dựng dự thảo Luật, đồng thời cũng xây dựng dự thảo các Nghị quyết quy phạm pháp luật của HĐND TP, các quyết định quy phạm pháp luật giao cho UBND TP để ngay khi Luật có hiệu lực, TP có thể triển khai thực hiện.

Giải trình một số nội dung cụ thể các đại biểu nêu, về trách nhiệm kiểm tra, giám sát, giải trình, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu khẳng định, khi Trung ương tin tưởng, giao thực hiện, TP phải có trách nhiệm giải trình. Đồng thời, trách nhiệm của các cơ quan Trung ương trong việc kiểm tra, giám sát cũng đã được nêu rất rõ tại dự thảo Luật.

Ngoài ra, trong quá trình xây dựng các nội dung giao cho HĐND TP thực hiện cũng đã xác định rõ những vấn đề cần kiểm soát trước, những nội dung cần kiểm soát sau để đảm bảo việc giám sát, giải trình.

Lãnh đạo TP Hà Nội cũng nêu bối cảnh tình hình diễn biến nhanh chóng hiện nay để minh chứng cho sự cần thiết giao cho TP Hà Nội thử nghiệm có kiểm soát các cơ chế, chính sách làm cơ sở để Trung ương đánh giá hiệu quả và nhân rộng.

Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu phát biểu tại Phiên họp.

Về phía TP Hà Nội, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Thủ đô xác định rõ đây là vinh dự và cũng là trách nhiệm trong triển khai.

Kết luận nội dung Phiên họp, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, về cơ bản, Thường trực Uỷ ban tán thành sự cần thiết ban hành Luật Thủ đô (sửa đổi); đánh giá cao sự nỗ lực, cố gắng của Cơ quan chủ trì soạn thảo đã phối hợp với UBND TP Hà Nội hoàn thiện hồ sơ dự án Luật.

Thường trực Uỷ ban thống nhất đánh giá hồ sơ dự án Luật đủ điều kiện trình Uỷ ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại phiên họp tới đây.

Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đề nghị Bộ Tư pháp, UBND TP Hà Nội tiếp tục rà soát các Nghị quyết chuyên đề, chiến lược mới ban hành hoặc sắp ban hành để bổ sung vào dự thảo Luật nhằm đảm bảo thể chế hoá đầy đủ, tối đa các chủ trương, đường lối mới của Bộ Chính trị, nhất là những vấn đề đang còn ý kiến khác nhau.

Sau Phiên họp của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan tiếp tục phối hợp chặt chẽ, sớm hoàn thiện hồ sơ dự án Luật để trình Quốc hội đảm bảo chất lượng tốt nhất.