Quan họ di sản phi vật thể đặc sắc
Bắc Ninh là vùng đất “địa linh, nhân kiệt”, giàu truyền thống lịch sử, văn hoá và cách mạng, nơi phát tích của Vương triều Lý - triều đại khai mở, phát triển nền văn minh Đại Việt. Vốn là tổ đình của Phật giáo đồng thời là trung tâm Nho học đầu tiên của cả nước, trải qua hàng nghìn năm lịch sử đã hun đúc, kết tinh và hiện hữu trên vùng đất Bắc Ninh - Kinh Bắc một hệ thống di sản văn hóa đa dạng, phong phú và đặc sắc.
Bắc Ninh cũng được mệnh danh là xứ sở của các lễ hội dân gian truyền thống, cùng những phong tục, tập quán tốt đẹp. Các hình thức diễn xướng dân gian mang sắc thái riêng, độc đáo, tiêu biểu là Dân ca quan họ Bắc Ninh đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại.
Dân ca quan họ Bắc Ninh là một lối hát giao duyên dân dã, thể hiện mối quan hệ gắn bó tình nghĩa giữa những liền anh, liền chị. Hát quan họ là nét văn hóa tiêu biểu của cộng đồng dân tộc Kinh của vùng Kinh Bắc. Những lời ca, giai điệu uyển chuyển mềm mại, diễn tả tâm trạng yêu thương, nhớ nhung làm da diết lòng người. Dù hát không có nhạc đệm, nhưng những âm điệu i, ơ, rồi những âm nhấn, âm lặp và sự luyến láy tạo cho người nghe có cảm giác như có nhạc đệm gắn vào trong lời quan họ.
Cái hay, cái đẹp và độc đáo của quan họ nằm ở sự phong phú về giai điệu. Mỗi một bài quan họ đều có giai điệu riêng. Vì lẽ đó, Quan họ là thể loại dân ca phong phú nhất về mặt giai điệu trong kho tàng dân ca Việt Nam. Cho đến nay, có ít nhất 300 bài quan họ đã được ký âm. Các bài quan họ được giới thiệu mới chỉ là một phần trong kho tàng dân ca quan họ đã được khám phá.
Ngoài lời ca tiếng hát, các liền anh diện áo dài 5 thân, quần trắng, khăn xếp đen, ô Lục Soạn... và các liền chị với áo mớ ba mớ bảy, yếm đào, khăn mỏ quạ, nón quai thao... làm sống lại những ký ức văn hóa đẹp đẽ của vùng Kinh Bắc, trong đó nổi bật là 49 làng quan họ gốc (được UNESCO công nhận đợt đầu) và một số làng lân cận tại Bắc Ninh và Bắc Giang.
Trước kia, quan họ truyền thống chỉ tồn tại ở 67 làng quan họ gốc ở xứ Kinh Bắc. Quan họ truyền thống là hình thức tổ chức sinh hoạt văn hóa dân gian của người dân Kinh Bắc, với những quy định nghiêm ngặt, khắt khe đòi hỏi liền anh, liền chị phải am tường tiêu chuẩn, tuân theo luật lệ. Điều này giải thích lý do người dân Kinh Bắc thích thú "chơi Quan họ", không phải là "hát Quan họ". Quan họ truyền thống không có nhạc đệm và chủ yếu hát đôi giữa liền anh và liền chị vào dịp lễ hội xuân thu nhị kỳ ở các làng quê. Trong quan họ truyền thống, đôi liền anh đối đáp với đôi liền chị được gọi là hát hội, hát canh; hát cả bọn, cả nhóm liền anh đối đáp cùng cả nhóm liền chị được gọi là hát chúc, mừng, hát thờ.
Ngày nay, chúng ta được biết đến nhiều qua "Quan họ mới". Quan họ mới còn được gọi là "hát Quan họ lời mới", là hình thức biểu diễn (hát) quan họ chủ yếu trên sân khấu hoặc trong các sinh hoạt cộng đồng Tết đầu xuân, lễ hội, hoạt động du lịch, nhà hàng... Quan họ mới được trình diễn vào bất kỳ ngày nào trong năm.
Quan họ ngày nay là hình thức quan họ biểu diễn trên sân khấu, tức những bài quan họ lời cổ được cải biên lời. Quan họ mới luôn có khán thính giả, người hát trao đổi tình cảm với khán thính giả không còn là tình cảm giữa bạn hát với nhau. Quan họ mới không còn nằm ở không gian làng xã mà đã vươn ra ở nhiều nơi, đến với nhiều thính giả ở các quốc gia trên thế giới.
Quan họ mới có hình thức biểu diễn phong phú hơn quan họ truyền thống, bao gồm cả hát đơn, hát đôi, hát tốp, hát có múa phụ họa... Hát quan họ với lời mới được nhiều người yêu thích tới mức tưởng nhầm là quan họ truyền thống, ví như bài "Sông Cầu nước chảy lơ thơ" do Mai Khanh soạn lời mới từ làn điệu truyền thống "Nhất quế nhị lan".
Dù là quan họ cổ hay quan họ lời mới, bất cứ ai đến đất quan họ, nghe người quan họ hát đều mê, đều say đắm bởi làn điệu da diết, đằm thắm. Thế nên, mỗi dịp lễ hội, tết đến xuân về, người dân Bắc Ninh và du khách thập phương luôn háo hức, ngóng đợi được nghe, được hòa mình vào không gian văn hóa đậm đặc của hội Lim. Để quảng bá di sản Dân ca quan họ tỉnh Bắc Ninh đã có nhiều việc làm cụ thể, đạt được hiệu quả cao.
Những chính sách cụ thể để bảo tồn di sản Dân ca quan họ
Ông Trịnh Hữu Hùng - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh bắc Ninh cho biết, sau khi dân ca quan họ được vinh danh, Bắc Ninh đã có nhiều chủ trương, chính sách, những cách làm hay nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của Dân ca Quan họ. Tỉnh Bắc Ninh chỉ đạo Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch cùng với các cấp, các ngành và cộng đồng nhân dân tỉnh Bắc Ninh triển khai thực hiện nhiều hoạt động, nhiều đề án, dự án, chương trình, kế hoạch cụ thể, thiết thực nhằm thực hiện tốt cam kết với UNESCO về bảo tồn và phát huy giá trị của di sản thế giới.
Đặc biệt, là tỉnh đầu tiên trong cả nước ban hành các cơ chế chính sách tôn vinh, đãi ngộ nghệ nhân, hỗ trợ kinh phí hoạt động cho các làng Quan họ gốc, làng Quan họ thực hành, các Câu lạc bộ dân ca Quan họ trong và ngoài tỉnh. Cụ thể, cơ chế đãi ngộ Nghệ nhân dân ca quan họ được phân chia cụ thể cho các nhóm đối tượng.
Trường hợp người được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể tỉnh Bắc Ninh thuộc loại hình di sản văn hóa đã được UNESCO ghi danh thì được hưởng thêm tiền trợ cấp hàng tháng bằng 01 (một) lần mức lương cơ sở. Trường hợp người được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể tỉnh Bắc Ninh khi được Chủ tịch Nước phong tặng danh hiệu "Nghệ nhân ưu tú", "Nghệ nhân nhân dân" mà nhà nước không có chế độ đãi ngộ thì được áp dụng thụ hưởng một mức (một lần) chế độ đãi ngộ của tỉnh. Đối với "Nghệ nhân ưu tú", được hưởng số tiền trợ cấp hàng tháng bằng 1,5 (một phẩy năm) lần mức lương cơ sở; đối với "Nghệ nhân nhân dân", được hưởng số tiền trợ cấp hàng tháng bằng 2 (hai) lần mức lương cơ sở, ngoài ra được ngân sách tỉnh hỗ trợ mức phí tham gia Bảo hiểm y tế hàng năm; khi chết, được hưởng chế độ mai táng phí áp dụng như đối với công chức, viên chức nhà nước.
Bên cạnh đó, tỉnh cũng hỗ trợ làng Quan họ gốc (44 làng) với 30 triệu/làng/năm; hỗ trợ làng Quan họ thực hành (150 làng), số tiền 20 triệu/làng/năm; hỗ trợ CLB Quan họ ngoài tỉnh khi lãnh đạo tỉnh đến thăm vào dịp kỷ niệm thành lập câu lạc bộ, số tiền 20 triệu/CLB.
Được biết, công tác tuyên truyền, quảng bá cũng được tỉnh quan tâm chú trọng với nhiều hình thức như tổ chức các Festival, chương trình nghệ thuật “Về miền Quan họ”, hội thi hát Quan họ đầu Xuân; biểu diễn, quảng bá, giới thiệu Dân ca Quan họ tại các tỉnh, thành phố và một số nước trên thế giới… tăng cường đầu tư xây dựng cơ sở vật chất phục vụ biểu diễn, sinh hoạt và truyền dạy Quan họ như: công trình Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh, đưa vào sử dụng 11 Nhà chứa Quan họ; mở rộng các hình thức truyền dạy trong cộng đồng và đưa Quan họ vào chương trình giảng dạy chính thức của trường học; xây dựng không gian diễn xướng Quan họ; tôn vinh các nghệ nhân Quan họ…
Từ chỗ chỉ có 44 làng Quan họ gốc và 34 câu lạc bộ, đến nay, tỉnh Bắc Ninh đã phát triển lên 150 làng Quan họ thực hành, gần 400 câu lạc bộ với trên một vạn hội viên tham gia, hàng nghìn người có khả năng truyền dạy, đặc biệt, có hơn 140 câu lạc bộ ở các tỉnh và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.
Cùng với đó, Bắc Ninh đã mở trên 20 lớp dạy hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh tại 8 huyện, thị xã và thành phố, với trên 40 học viên mỗi lớp; tái bản tập sách 200 bài hát Quan họ đối đáp làm tài liệu cho các nghệ nhân truyền dạy; hỗ trợ, hướng dẫn cơ sở tổ chức lớp truyền dạy dân ca Quan họ tại các câu lạc bộ. Năm 2022 các cơ sở mở được 03 lớp tại các cơ sở (xã Hoàn Sơn, huyện Tiên Du; TTVHTT& TT huyện Yên Phong; TTVHTT& TT thành phố Từ Sơn). Tiếp đó, năm 2023 lại mở thêm được 05 lớp tại các cơ sở (huyện Tiên Du có 04 lớp, trong đó xã Phật Tích 02 lớp, xã Hoàn Sơn 02 lớp; ngoài ra có 01 lớp tại thị trấn Phố Mới huyện Quế Võ).
Chỉ đạo Trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật tỉnh tổ chức nhiều lớp truyền dạy, quảng bá Dân ca Quan họ Bắc Ninh cho những người yêu thích Dân ca Quan họ Bắc Ninh ở trong nước và quốc tế: Tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng Dân ca Quan họ Bắc Ninh cho các tỉnh Hải Dương, Hưng Yên... với số lượng 300 học viên; tổ chức 3 lớp truyền dạy Dân ca Quan họ Bắc Ninh tại tỉnh Bình Dương, thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh; tổ chức dạy hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh cho một số lưu học sinh quốc tịch cộng hòa Pháp đang học và thực tập sinh tại Việt Nam.
Cùng với truyền dạy trực tiếp của các nghệ nhân, là hình thức truyền dạy gián tiếp thông qua các phương tiện truyền thông nhất là truyền dạy qua Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh Bắc Ninh. Đặc biệt, chương trình “Dạy hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh” trên truyền hình do Đài PT-TH thực hiện với sự hướng dẫn của các nghệ sỹ nổi tiếng như: Nghệ sỹ Nhân dân Thúy Hường; Nghệ sỹ Ưu tú Hải Xuân, Khánh Hạ; nghệ sỹ Minh Thùy... đưa khán giả tiếp cận và tìm hiểu những nét đặc trưng văn hoá độc đáo vùng Kinh Bắc cũng như sức sống của di sản văn hóa Dân ca Quan họ Bắc Ninh qua những làn điệu trữ tình, đằm thắm thiết tha.
Nhận thức sâu sắc việc đưa di sản văn hóa vào giảng dạy trong trường học là một giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa Dân ca Quan họ Bắc Ninh, góp phần bồi đắp tâm hồn cho thế hệ trẻ, khơi dậy niềm tự hào về truyền thống văn hóa quý báu của quê hương, từ năm học 2011- 2012, tỉnh Bắc Ninh đưa Dân ca Quan họ vào giảng dạy tại các trường học cho các em học sinh từ mầm non cho đến phổ thông. Nội dung giáo trình dạy hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh trong các trường phổ thông do Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch đã phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo thực hiện biên soạn.
Với những định hướng đúng đắn và bài bản của tỉnh Bắc Ninh cho phát triển dân ca quan họ, tin tưởng rằng trong thời gian tới, dân ca quan họ Bắc Ninh sẽ vươn xa hơn nữa, tạo dấu ấn tốt đẹp trong lòng người dân Việt Nam và nhân dân thế giới.
Theo dõi chúng tôi trên:
(PLM) - Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dẫn đầu đoàn lãnh đạo dâng hương tri ân các Vua Hùng tại Đền Hùng, nhấn mạnh đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” và khơi dậy sức mạnh đại đoàn kết dân tộc.
(PLM) - Ngày 25/4, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cùng đại diện lãnh đạo Vụ Tổ chức cán bộ, Văn phòng Bộ và một số đơn vị liên quan đã đến thăm hỏi, động viên gia đình các đồng chí nguyên lãnh đạo Bộ qua các thời kỳ. Đoàn đã đến thăm gia đình nguyên Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường; gia đình cố Chủ nhiệm Ủy ban Pháp chế của Chính phủ, cố Thứ trưởng Bộ Tư pháp Trần Công Tường; và gia đình cố Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Đình Lộc.
Hang Sửng Sốt có tọa độ107005'30” kinh độ Đông và 20050' 36” vĩ độ Bắc, nằm trên dãy đảo Bồ Hòn, cách cảng tàu du lịch Tuần Châu khoảng 14km về phía Đông Nam. Sửng Sốt là hang động đẹp và rộng bậc nhất nơi đây, với diện tích hơn 10.000 m2, được chia làm 3 ngăn, diện tích tăng dần từ ngăn thứ nhất đến ngăn thứ ba. Chiều dài của động khoảng 200m, chỗ rộng nhất trong lòng động khoảng 80m, chỗ cao nhất của trần động xấp xỉ 25m. Hang có hàng ngàn nhũ đá và măng đá đã ra một không gian kỳ ảo khiến du khách phải sửng sốt trước vẻ đẹp mà mẹ thiên nhiên ban tặng. Nhân dịp đầu năm mới 2026, Phóng viên báo Pháp luật Việt Nam có dịp tham quan, trải nghiệm tại đây.
(PLM) - Thời gian gần đây, Pickleball – môn thể thao kết hợp giữa tennis, cầu lông và bóng bàn đang trở thành trào lưu thu hút đông đảo người chơi ở nhiều độ tuổi. Tuy nhiên, đằng sau sự sôi động của các sân chơi là những nguy cơ chấn thương tiềm ẩn nếu người chơi thiếu kiến thức và chủ quan với sức khỏe của mình. Từ thực tế thăm khám và điều trị, nhiều bác sĩ đã đưa ra những khuyến cáo đáng lưu ý. Phóng sự sau đây sẽ phản ánh rõ hơn về nội dung này.
PLM-Tại sân bay Tân Sơn Nhất, tình trạng dừng, đỗ xe không đúng quy định vẫn diễn ra, gây ảnh hưởng đến trật tự an toàn giao thông khu vực cửa ngõ hàng không. Ghi nhận trong ngày 23 tháng 4, Đội Cảnh sát giao thông Tân Sơn Nhất, thuộc Phòng Cảnh sát giao thông Công an Thành phố Hồ Chí Minh, đã phối hợp với các đơn vị chức năng tổ chức tuần tra, kiểm soát và xử lý vi phạm trong khu vực sân bay.
Để đảm bảo an toàn nhu cầu đi lại của người dân dịp nghỉ lễ Giỗ Tổ Hùng Vương và ngày 30-4, 1-5, TP Hà Nội đã chủ động lên kế hoạch tăng cường kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm hành chính trong hoạt động kinh doanh vận tải hành khách bằng ô tô trên địa bàn.
PLM- Theo phản ánh của người dân và ghi nhận của phóng viên báo Pháp luật Việt Nam tối ngày 23.4, trên tuyến đường Minh Khai, phường Vĩnh Tuy thì hàng quán lấn chiếm vỉa hè, lòng đường, nhiều biển quảng cáo tràn lan có dấu hiệu không đúng quy định khiến tuyến phố trở nên nhếch nhác.
(PLM) - Sau khi tiếp nhận thông tin của Pháp luật Media – Báo Pháp luật Việt Nam về hoạt động thi công xây dựng Cầu vượt đường tỉnh 315B gây bụi ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt của người dân khu 2 Hà Lộc, phường Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ. Nhà thầu, đơn vị thi công đã vào cuộc, có những giải pháp và cam kết sẽ tăng cường thêm các biện pháp đảm bảo an toàn giao thông và vệ sinh môi trường tại công trường hạn chế tối đa các tác động đến đời sống sinh hoạt của người dân.
Liên quan tới vụ án chém người gây thương tích tại tổ dân phố Sơn Tía, phường Bá Xuyên, tỉnh Thái Nguyên. Hội đồng xét xử, Toà án nhân dân khu vực 2 – Thái Nguyên đã tuyên bị cáo Nguyễn Văn Huấn phạm tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh, với tội danh này Huấn bị phạt 18 tháng tù. HĐXX đình chỉ xét xử vụ án đối với bị cáo Nguyễn Văn Dương về tội cố ý gây thương tích theo khoản 1 điều 134 của bộ luật hình sự do bị hại rút đơn yêu cầu khởi tố.
PLM - Sáng ngày 23/4/2026, Trường Đại học Luật Hà Nội phối hợp cùng Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam tổ chức Buổi nói chuyện chuyên đề với chủ đề “Xung đột tại Trung Đông: tác động và hệ lụy đối với trật tự thế giới và luật pháp quốc tế”.
