Bài học trong đầu tư trạm dừng nghỉ cao tốc

Trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, theo số liệu mới nhất từ Cục Đường bộ, trong 21 trạm dừng nghỉ được triển khai, đến giữa tháng 7/2026 mới có 2 trạm hoàn thành toàn bộ, 11 trạm hoàn thành các hạng mục dịch vụ công thiết yếu, 3 trạm khai thác tạm, 4 trạm đang thi công, còn 1 trạm chưa thể khởi công do chưa có đủ mặt bằng.

Thực tế triển khai các trạm dừng nghỉ trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông cho thấy, mặc dù Chính phủ, Bộ Xây dựng, các địa phương đã rất quyết liệt chỉ đạo, nhưng tiến độ nhiều dự án vẫn không đạt yêu cầu. Một số dự án từng bị chậm từ 6 - 15 tháng chỉ vì mặt bằng bàn giao không đúng kế hoạch.

Bên cạnh thiếu mặt bằng, quá trình triển khai trạm dừng nghỉ còn bộc lộ một số hạn chế khác. Các thủ tục đầu tư kéo dài, thay đổi quy định pháp luật trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư, biến động giá vật liệu xây dựng, cùng với việc một số nhà đầu tư chưa có nhiều kinh nghiệm triển khai dự án hạ tầng giao thông quy mô lớn nên lúng túng ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, khiến tiến độ nhiều trạm bị chậm trễ.

Đại diện Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, sau quá trình triển khai 21 trạm dừng nghỉ trong thời gian vừa qua, sau khi đường cao tốc hoàn thành, mỗi trạm dừng nghỉ lại phải thực hiện như một dự án riêng, từ lập dự án, giải phóng mặt bằng đến chuyển đổi mục đích sử dụng đất, chuyển đổi mục đích sử dụng rừng và nhiều thủ tục khác. Điều này đồng nghĩa với việc một quy trình đầu tư gần như được lặp lại từ đầu. Nhiều địa phương sau khi hoàn thành dự án đường cao tốc lại phải huy động thêm nguồn lực để phục vụ dự án trạm dừng nghỉ. Tiến độ đầu tư trạm dừng nghỉ không theo kịp tốc độ phát triển mạng lưới cao tốc, làm gián đoạn tính đồng bộ của công trình đường cao tốc.

Từ những bài học trên, đại diện Cục Đường bộ cho biết sẽ kiến nghị Bộ Xây dựng thay đổi phương thức đầu tư các trạm dừng nghỉ trong thời gian tới. Các dự án mới cần được tổ chức theo hướng đầu tư đồng bộ giữa đường cao tốc với các công trình kỹ thuật thiết yếu như hệ thống giao thông thông minh (ITS), thu phí điện tử, trạm dừng nghỉ ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư.

Có thể Nhà nước sẽ giải phóng mặt bằng theo quy mô quy hoạch của trạm dừng nghỉ ngay cùng với giải phóng mặt bằng dự án đường cao tốc; đồng thời đầu tư các hạng mục dịch vụ công thiết yếu như bãi đỗ xe, khu vệ sinh, khu nghỉ ngơi... bảo đảm khi tuyến cao tốc đưa vào khai thác thì người dân đã có đầy đủ các dịch vụ cơ bản.

Sau khi công trình hoàn thành, Cục Đường bộ sẽ quản lý khai thác tạm thời cho đến khi lựa chọn được nhà đầu tư tiếp tục đầu tư các hạng mục thương mại và vận hành trạm dừng nghỉ. Khi đó, nhà đầu tư sẽ hoàn trả phần kinh phí Nhà nước đã bỏ ra theo cơ chế phù hợp.

Với những tuyến có lưu lượng xe thấp hoặc ở khu vực vùng sâu, vùng xa, việc Nhà nước chủ động đầu tư các hạng mục thiết yếu trước cũng sẽ tạo điều kiện thuận lợi để thu hút nhà đầu tư tham gia khai thác sau này.

Ý kiến nêu trên của Cục Đường bộ được đánh giá là hợp lý, nhằm phát huy tối đa hiệu quả của các dự án cao tốc.