Bài học trong việc “làm đẹp” công trình văn hóa

Chợ Bến Thành được xây năm 1914, tổng diện tích khoảng 13.000m2, là di tích cấp TP. Hồ Con Rùa còn có tên Công trường Quốc tế, xây dựng những năm 1960, ban đầu giữa hồ nước nhỏ có rùa bằng hợp kim đỡ trên lưng bia đá nên người dân quen gọi hồ Con Rùa. Cả hai công trình đều nằm giữa trung tâm TP, gắn với ký ức nhiều thế hệ người dân và du khách không chỉ ở TP mà cả nước và trên thế giới, thậm chí là những biểu tượng của TP HCM, thu hút mọi người đến vui chơi, giải trí.

Tháng 1/2026, trước Tết Nguyên đán, UBND TP chấp thuận việc chỉnh trang tại một số khu vực trung tâm TP nhằm tạo diện mạo mới đón Tết Bính Ngọ 2026, trong đó có 2 công trình trên. Công việc “thay áo mới” dự kiến hoàn tất trước 10/2, sử dụng nguồn vốn xã hội hóa do một DN tài trợ. Sở Xây dựng là cơ quan chủ trì, phối hợp triển khai. Tuy nhiên, sau một số ngày thi công, màu sắc ở các khu vực trên có nhiều ý kiến trái chiều về tính thẩm mỹ, cảnh quan. Như khu vực trước chợ Bến Thành, được sơn màu xanh trắng xen kẽ. Đơn vị thi công cho rằng đó là biểu tượng sông nước, trong khi nhiều người cho rằng giống với… bể bơi.

Theo khảo sát của một tờ báo thực hiện, tính đến 19h ngày 3/2, có gần 20 ngàn ý kiến phản hồi đánh giá về vấn đề này. Trong đó, hơn 1.800 ý kiến cho rằng việc chỉnh trang như vậy là hài hòa; hơn 3.900 ý kiến đánh giá lạ mắt; và hơn 13 ngàn ý kiến (70%) cho rằng “gây hụt hẫng vì khác ký ức quen thuộc”. Đánh giá đẹp - xấu có thể khác nhau tùy quan niệm mỗi người, nhưng kết quả như trên cho ta thấy việc chỉnh trang như vậy là không vừa lòng với số đông.

Bản thân cơ quan chức năng cũng có ý kiến khác nhau. Sở Quy hoạch - Kiến trúc trong công văn ngày 2/2 cho rằng chỉnh trang như vậy là “chưa được quan tâm đúng mức, ảnh hưởng diện mạo khu trung tâm”, “gây tranh luận về thẩm mỹ, sự hài hòa cảnh quan, màu sắc” và “việc thay đổi màu sắc đã tác động trực tiếp đến không gian cảnh quan và các công trình kiến trúc xung quanh”.

Trong khi đó, Sở Xây dựng cho rằng hai công trình trên đã được chỉnh trang phù hợp quy định pháp luật; giúp không gian khu vực sạch đẹp, tươi mới hơn, thu hút người đến tham quan, chụp ảnh; thực hiện theo hướng bảo tồn, nâng cấp chất lượng, sơn đúng màu gốc kết hợp làm sạch, gìn giữ chi tiết kiến trúc. Những hình khối màu sơn tại quảng trường trước chợ Bến Thành hiện là phương án tạm thời, nằm trong phạm vi tiểu đảo giao thông, chờ phương án xây dựng tổng thể quảng trường và không gian ngầm, có thể thay đổi linh hoạt theo từng giai đoạn.

Sở Xây dựng đánh giá việc chỉnh trang được thực hiện “tích cực, phù hợp quy định bảo tồn di tích, hướng tới hài hòa giữa giá trị văn hóa, ký ức đô thị và yếu tố thẩm mỹ hiện đại”.

Chỉ còn chưa đầy 2 tuần nữa là Tết, việc tiếp tục đổi “áo mới” cho những công trình trên có lẽ không kịp. Tuy nhiên, sự việc cho ta kinh nghiệm với những công trình văn hóa, để tránh các ý kiến trái chiều, việc lấy ý kiến một cách kỹ lưỡng trước khi thực hiện là rất quan trọng, tránh những ồn ào hoặc phải thay đổi phương án mất công sức, lãng phí tiền của không đáng có.