Cần minh bạch hóa cơ chế giá điện để hút thêm dòng vốn vào ngành điện

Tín dụng ngân hàng là nguồn lực tài chính chủ yếu thực hiện dự án điện

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, riêng giai đoạn 2021 - 2030, tổng vốn đầu tư cho các dự án nguồn điện và lưới điện truyền tải của Việt Nam cần khoảng 134,7 tỷ USD (nguồn điện khoảng 119,8 tỷ USD, lưới điện khoảng 14,9 tỷ USD). Giai đoạn 2031 - 2050, con số này tăng lên mức 399,2 - 523,1 tỷ USD. Bên cạnh bảo đảm đủ điện cho nền kinh tế, Việt Nam còn thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính, phát triển năng lượng tái tạo (NLTT) và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Điều này đòi hỏi nguồn vốn rất lớn cho các dự án điện gió, điện mặt trời, điện khí LNG, hệ thống lưu trữ năng lượng và lưới điện thông minh.

Phát biểu tại Diễn đàn phát triển hạ tầng năng lượng thông minh (được tổ chức ngày 24/6), ông Nguyễn Xuân Bắc, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho biết: “Khả năng tự cân đối vốn của nhiều doanh nghiệp (DN) còn hạn chế, nguồn ngân sách nhà nước không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu đầu tư. Do vậy, hiện nay, vốn tín dụng ngân hàng vẫn là một trong những nguồn lực tài chính chủ yếu giúp các DN điện triển khai dự án đúng tiến độ, bảo đảm hiệu quả đầu tư và vận hành”.

Hiện hệ thống ngân hàng đã tham gia nhiều dự án điện, góp phần mở rộng công suất nguồn điện, nâng cao năng lực truyền tải và bảo đảm cung ứng điện ổn định. Một số dự án lớn được cấp vốn như thủy điện Sơn La 17.500 tỷ đồng, chiếm khoảng 50% tổng mức đầu tư; thủy điện Lai Châu 14.500 tỷ đồng; đường dây 500kV Quảng Trạch - Phố Nối 15.000 tỷ đồng. Mới đây, 4 ngân hàng thương mại nhà nước cũng hợp vốn tài trợ 27.100 tỷ đồng cho Nhà máy Nhiệt điện LNG Quảng Trạch.

Ngoài ra, NHNN còn hỗ trợ rất lớn về ngoại tệ để dự án nguồn điện và lưới điện nhập khẩu thiết bị nước ngoài; phối hợp chặt chẽ với các Bộ, ngành tham mưu ban hành cơ chế đặc thù áp dụng riêng cho dự án thủy điện Sơn La, dự án nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1.

Cấp tín dụng cho dự án điện vẫn gặp nhiều khó khăn

Nguồn vốn tín dụng hiện tập trung vào các dự án xanh như điện gió, điện mặt trời, điện sinh khối, điện khí LNG..., góp phần giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng tăng trưởng. “Đối với lĩnh vực NLTT và năng lượng sạch, tín dụng xanh của hệ thống ngân hàng thời gian qua đã có bước tăng trưởng tích cực” - ông Bắc nói. Cụ thể, dư nợ tín dụng xanh cho lĩnh vực năng lượng sạch hiện đạt hơn 270 nghìn tỷ đồng. Các tổ chức tín dụng cũng từng bước lồng ghép tiêu chí môi trường - xã hội trong hoạt động cấp tín dụng theo xu hướng phát triển bền vững trên thế giới.

Tuy nhiên, theo ông Bắc, việc cấp tín dụng cho ngành điện vẫn gặp một số khó khăn do các dự án nguồn điện và lưới điện truyền tải có quy mô đầu tư lớn, thời gian hoàn vốn dài, gây áp lực lên các giới hạn an toàn tín dụng của ngân hàng. Bên cạnh đó, nhiều dự án còn vướng giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư, cơ chế giá điện và các vấn đề pháp lý, làm gia tăng rủi ro tín dụng. Các dự án NLTT cũng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế giá mua điện, hợp đồng mua bán điện và khả năng giải tỏa công suất, ảnh hưởng đến việc thu xếp vốn.

Do đó, ông Bắc cho rằng, để khơi thông và phát huy tối đa vai trò của nguồn vốn tín dụng trong phát triển hạ tầng điện, cần có một hệ thống giải pháp đồng bộ. Theo đó, cần hoàn thiện thể chế và minh bạch hóa cơ chế giá điện, hài hòa lợi ích giữa các bên. “Đây là điều kiện tiên quyết để kiến tạo môi trường đầu tư ổn định, giúp các tổ chức tín dụng an tâm giải ngân dài hạn” - ông Bắc khẳng định.

Ngoài ra, cần đa dạng hóa nguồn vốn và thúc đẩy tài chính xanh thông qua khuyến khích các NHTM tăng cường hợp vốn (đồng tài trợ) đối với các dự án lớn. Đồng thời, cần giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng bằng cách phát triển đồng bộ thị trường trái phiếu xanh, trái phiếu DN và các quỹ đầu tư hạ tầng. Bên cạnh đó, tăng cường kết nối liên ngành và nâng cao năng lực chủ đầu tư theo hướng các DN điện lực phải tự nâng cao năng lực tài chính nội tại thông qua việc tăng vốn chủ sở hữu, minh bạch hóa quản trị và kiểm soát tốt rủi ro dự án.