Dự thảo Luật Tổ chức TAND trình Quốc hội không còn quy định nhiệm vụ thu thập chứng cứ của Tòa án trong quá trình tố tụng xét xử như quy định của Luật Tổ chức TAND năm 2014, thể hiện tinh thần cải cách tư pháp mạnh mẽ theo Nghị quyết 27 về xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN. Việc bỏ nhiệm vụ thu thập chứng cứ của Tòa án là cần thiết.
Điều 102 của Hiến pháp 2013 quy định: “Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp”. Như vậy, ở tầm hiến định, cơ sở pháp lý cao nhất đã ghi nhận cụ thể và đầy đủ hơn trước đây về quyền tư pháp.
Theo đó, quyền tư pháp chính là quyền xét xử và một số quyền năng khác do Tòa án thực hiện; chủ thể của quyền tư pháp chính là các Tòa án chứ không phải bất kỳ một cơ quan nào khác và để Tòa án thực hiện chức năng xét xử, pháp luật quy định quyền hạn, trách nhiệm, quyền và nghĩa vụ cho Tòa án án trong hoạt động tố tụng giải quyết vụ án, vụ việc.
Các quyền hạn, trách nhiệm, quyền và nghĩa vụ đó phải hướng tới thực hiện chức năng xét xử của Tòa án, nói cách khác, chức năng xét xử là trục hướng tâm của các quy định về quyền hạn, trách nhiệm, quyền và nghĩa vụ cho Tòa án.
Những nhiệm vụ không phục vụ cho việc thực hiện chức năng xét xử, thực hiện quyền tư pháp của Tòa được xem như trái quy luật, thể hiện tư duy không nhất quán, thiếu tính logic. Với cách tiếp cận này, việc loại bỏ nghĩa vụ thu thập chứng cứ của Tòa án trong quá trình tố tụng giải quyết vụ án mà dự thảo Luật nêu ra là hoàn toàn hợp lý, logic, phù hợp với thực tiễn hoạt động tố tụng.
Tòa án được xác định có vị trí trung tâm trong hoạt động tố tụng, do xuất phát từ chức năng xét xử là chức năng duy nhất, riêng có của Tòa án mà không có bất kỳ cơ quan, tổ chức nào có được. Để bảo đảm thực hiện đúng chức năng đó, Tòa án phải được thoát ra khỏi nhiệm vụ đi tìm sự thật khách quan của vụ án để rồi từ đó đóng luôn cả vai trò của phía buộc tội.
Cần bỏ một số thẩm quyền của Tòa án
Việc Tòa án có thẩm quyền trả hồ sơ để điều tra bổ sung, có trách nhiệm chứng minh tội phạm, có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự hoặc nghĩa vụ thu thập chứng cứ theo các quy định của Luật Tổ chức TAND năm 2014, của Bộ luật TTHS năm 2015 là chưa phù hợp với các nguyên tắc quan trọng của tố tụng tranh tụng.
Vì vậy, để nguyên tắc “Tranh tụng trong xét xử được bảo đảm” (Điều 26 BLTTHS năm 2015) được triển khai thực chất, có hiệu quả đòi hỏi thẩm quyền, trách nhiệm, nghĩa vụ thuộc các chức năng tố tụng khác không phải là chức năng xét xử của Tòa án cần được loại bỏ. Thay vào đó, Tòa án phải thực sự bảo đảm được tự do tranh luận, tự do trình bày quan điểm, chứng cứ của các bên: bên buộc tội cũng như bên bào chữa.
Tòa án phải là chủ thể trung tâm của hoạt động xét xử theo nghĩa tạo mọi điều kiện cho những hoạt động tố tụng nói trên. Yếu tố “vô tư”, “khách quan” chính là chỗ này chứ không chỉ dừng lại ở đòi hỏi về sự “vô tư, khách quan” của cá nhân các Thẩm phán khi xem xét chứng cứ, lời khai, khi quyết định về định tội danh và hình phạt.
Hiến pháp năm 2013 và các Bộ luật tố tụng của nước ta đều quy định nguyên tắc “Thẩm phán, Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; nghiêm cấm cơ quan, tổ chức, cá nhân can thiệp vào việc xét xử của Thẩm phán, Hội thẩm”. Tuy nhiên, bảo đảm sự độc lập của Thẩm phán, Hội thẩm trong xét xử, trên thực tế chưa đạt được như mong muốn, bên cạnh đó, cải cách tư pháp trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền còn đòi hỏi phải thể chế hóa các điều kiện để thực hiện hiệu quả nguyên tắc độc lập này.
Mục đích của độc lập tư pháp, độc lập Tòa án hướng tới bảo đảm cho Thẩm phán được độc lập trong xét xử để Tòa án thuận tiện hơn trong việc phục vụ công lý, bảo vệ quyền lợi của các bên. Tính độc lập đó thể hiện ở việc Thẩm phán phải có quyền quyết định các vụ việc một cách vô tư, không thiên vị, dựa trên bản chất của sự việc và theo luật pháp mà không chịu những hạn chế, tác động hay ảnh hưởng không phù hợp, hoặc sự dụ dỗ, sức ép, đe doạ hay can thiệp sai trái, một cách trực tiếp hay gián tiếp, từ bất cứ chủ thể nào, với bất cứ lý do nào.
Vì vậy, để Thẩm phán được độc lập cần có những quy định pháp lý như: Thẩm phán được bổ nhiệm suốt đời chứ không phải là bổ nhiệm theo nhiệm kỳ; Được miễn trừ trách nhiệm pháp lý do rủi ro nghề nghiệp trừ khi họ phạm vào những tội đặc biệt nguy hiểm xâm phạm an ninh quốc gia; Có chế độ đãi ngộ cao phù hợp, đồng thời với việc tăng cường trách nhiệm của Thẩm phán; tạo được sự tôn vinh của xã hội đối với Thẩm phán... cần được nghiên cứu đưa vào Dự thảo Luật Tổ chức TAND lần này.
Bên cạnh đó, các thủ tục tố tụng cần phải quy định theo hướng bảo đảm sự độc lập của Tòa án, của Thẩm phán trong quá trình giải quyết vụ án. Những quy định về trách nhiệm ngoài chức năng xét xử của Tòa án như: Trách nhiệm chứng minh tội phạm, trách nhiệm khởi tố vụ án hình sự, nghĩa vụ thu thập chứng cứ... cần được loại bỏ.
Có như vậy, Thẩm phán mới không bị phân tâm vào những trách nhiệm ngoài xét xử đôi khi trái với nguyên tắc độc lập khi đưa ra những phán quyết đối với các tranh chấp, vi phạm mà mình đang giải quyết.
Tòa án không thể làm thay nhiệm vụ của Cơ quan điều tra
Điều tra thu thập chứng cứ là hoạt động tố tụng, đồng thời còn là nghề nghiệp cần phải được đào tạo, rèn luyện, thử thách đòi hỏi người làm công tác điều tra phải có kiến thức pháp luật sâu rộng, nghiệp vụ tinh thông, kỹ năng nghề nghiệp sắc sảo, bản lĩnh vững vàng, phẩm chất chính trị kiên định mới có thể hoàn thành nhiệm vụ điều tra thu thập chứng cứ.
Có thể lãng mạn một chút khi đưa ra nhận xét cho rằng, hoạt động điều tra thu thập chứng cứ không chỉ là nghề nghiệp đơn thuần mà nó đã trở thành nghệ thuật được nhào nặn, bồi đắp, dựng xây bởi bản tay của các Điều tra viên - chính họ mới là các nghệ sỹ tài ba trong việc tìm ra chân lý khách quan của vụ án.
Như vậy, điều tra thu thập chứng cứ vô cùng khó khăn, phức tạp nên không thể trao cho ai khác ngoài các điều tra viên. Việc loại bỏ quy định nghĩa vụ điều tra, thu thập chứng cứ của Tòa án trong Luật hiện hành hoàn toàn phù hợp.
Trong vụ án hình sự, hoạt động điều tra được giao cho CQĐT, các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, Điều tra viên và những người có thẩm quyền tiến hành một số hoạt động điều tra nên BLTTHS năm 2015 không quy định Tòa án, Thẩm phán, Hội thẩm có nghĩa vụ điều tra thu thập chứng cứ. Vì vậy, loại bỏ quy định nhiệm vụ thu thập chứng cứ trong Luật Tổ chức TAND trong trường hợp này thể hiện sự tương thích với quy định của BLTTHS, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Đối với các vụ án phi hình sự (dân sự, hôn nhân gia đình, kinh tế, hành chính...) cần triệt để thực hiện nguyên tắc quyền tự định đoạt của các bên. Do vậy, việc thu thập chứng cứ là trách nhiệm, đồng thời là quyền của các bên. Tòa án không nên, không cần và không thể gánh vác trách nhiệm thu thập chứng cứ ngay cả trong trường hợp “Tòa án hỗ trợ đương sự là người yếu thế trong xã hội thu thập chứng cứ trong vụ việc dân sự, vụ án hành chính theo quy định của pháp luật.” (Khoản 3, Điều 15 Dự thảo). Thay vào đó bằng quy định “Tòa án yêu cầu Trung tâm hỗ trợ pháp lý, các tổ chức Luật sư trợ giúp đương sự là người yếu thế trong xã hội thu thập chứng cứ trong vụ việc dân sự, vụ án hành chính theo quy định của pháp luật.”
Theo dõi chúng tôi trên:
Với lợi thế là Di sản thiên nhiên thế giới, Vịnh Hạ Long luôn là điểm đến thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước mỗi dịp Tết đến, Xuân về. Để đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng tăng cao trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, các cơ quan chức năng và đơn vị quản lý Vịnh Hạ Long đã chủ động triển khai nhiều giải pháp, sẵn sàng đón và phục vụ du khách an toàn, chu đáo.
PLM - Chiều 9/2/2026 vừa qua, Trường Đại học Luật Hà Nội tổ chức Hội nghị tổng kết hoạt động của Hội đồng Trường; công bố Quyết định bổ nhiệm Phó Hiệu trưởng và Quyết định thành lập Hội đồng Khoa học và Đào tạo. Hội nghị khẳng định vai trò quan trọng của mô hình hội đồng trường trong đổi mới quản trị, thúc đẩy tự chủ đại học, đồng thời định hướng phát triển nhà trường trong giai đoạn mới
(PLM) - Cận Tết Nguyên đán, thị trường hàng hóa trên cả nước trở nên sôi động với nhu cầu mua sắm, biếu tặng tăng cao từ chợ truyền thống đến các sàn thương mại điện tử. Tuy nhiên, cùng với không khí nhộn nhịp ấy là nguy cơ hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng gia tăng, đặc biệt ở các mặt hàng bánh kẹo, rượu bia, thực phẩm và hàng “xách tay” trôi nổi trên môi trường trực tuyến. Trước thực trạng này, phóng viên đã có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Châu Loan – Phó Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và bảo vệ thương hiệu Việt Nam để làm rõ những rủi ro và khuyến cáo dành cho người tiêu dùng trong dịp Tết.
Với mục tiêu nâng cao nhận thức cộng đồng về tác hại của việc thả túi ni long, tro thờ cúng xuống môi trường nước, những năm qua, nhiều hoạt động với thông điệp “ Thả cá không thả túi nilon” đã được các đoàn thể, tổ chức chung tay với những người trẻ thực hiện nhằm thúc đẩy sự thay đổi hướng đến các hành động xanh
PLM - Chiều ngày 9/2 vừa qua, Trường Đại học Luật Hà Nội tổ chức Hội nghị viên chức, người lao động năm 2025, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ năm 2025 và thảo luận phương hướng năm 2026. Hội nghị có sự tham dự của đồng chí Trần Thu Hường - Vụ phó Vụ Tổ chức cán bộ cùng đông đảo cán bộ, công chức, viên chức và người lao động
(PLM) - Trong không khí Xuân Bính Ngọ 2026, Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội phối hợp với Câu lạc bộ Đình làng Việt cùng nhiều đơn vị văn hóa, nghệ thuật và cộng đồng dân cư tổ chức đoàn dâng lễ cửa đình và Lễ dựng cây Nêu với chủ đề “Tết Việt - Tết Phố 2026” tại đình Kim Ngân, phố Hàng Bạc.
Vừa qua, Toà án Nhân dân khu vực 13 – Hải Phòng đã mở phiên toà xét xử vụ án hình sự sơ thẩm thụ lý số 19/2025 đối với bị cáo Nguyễn Thị Phương sinh năm 1972, nguyên là Giám đốc Trung tâm giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên Ninh Giang giai đoạn 2019 – 2020 do đã thanh toán khống, sai quy định, không đúng với chi phí thực tế một số hạng mục sửa chữa cơ sở vật chất của trung tâm gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước.
Ngày 8/02, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Thứ trưởng Bộ Tư pháp - Nguyễn Thanh Tịnh cùng Đoàn công tác của Bộ và lãnh đạo Sở Tư pháp tỉnh Tuyên Quang đã tới dâng hương tại Khu di tích lịch sử Bộ Tư pháp và Nhà lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại thôn Mới, xã Minh Thanh, tỉnh Tuyên Quang.
PLM - Khi mùa xuân đang đến gần, với nhiều bệnh nhi đang điều trị tại Bệnh viện Nhi Trung ương, ước mong lớn nhất vẫn là được khỏi bệnh, được sớm trở về nhà trong vòng tay gia đình. Thấu hiểu và sẻ chia với những khát khao giản dị ấy, vào 8h ngày 7 tháng 2 năm 2026 Bệnh viện Nhi Trung ương đã tổ chức chương trình trao quà xuân, mang đến niềm vui, niềm tin và hy vọng cho các em nhỏ mắc bệnh hiểm nghèo.
(PLM) - Sáng 06/02 Bộ Tư pháp đã tổ chức buổi họp báo thường kỳ và gặp mặt phóng viên các cơ quan báo chí nhân dịp Tết nguyên đán Bính Ngọ năm 2026. Tham dự buổi họp báo có Phó bí thư thường trực Đảng ủy, Thứ trưởng Bộ Tư pháp - Nguyễn Thanh Tịnh và lãnh đạo các Cục vụ trong Bộ Tư pháp. Cùng đại diện các cơ quan báo chí trung ương đã đồng hành với Bộ Tư pháp trong công tác thông tin, tuyên truyền phổ biến pháp luật.
