Cắt giảm điều kiện kinh doanh đối với lĩnh vực Thừa hành viên: Bước chuyển trong xã hội hóa thi hành án dân sự

Thực hiện chủ trương cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và phát triển kinh tế tư nhân, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP ngày 18/5/2026 về phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh (sau đây gọi là Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP). Theo đó, Nghị quyết đã bãi bỏ, đơn giản hóa thủ tục hành chính và cắt giảm các điều kiện kinh doanh các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của 11 Bộ, ngành nhằm giảm chi phí tuân thủ, gỡ khó cho doanh nghiệp và đẩy mạnh phân cấp quản lý đối với địa phương. Theo Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP, Thừa hành viên là một trong 03 lĩnh vực cắt giảm điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Tư pháp, qua đó tạo ra những thay đổi quan trọng đối với tổ chức và hoạt động của văn phòng thi hành án dân sự, Thừa hành viên.

Gỡ bỏ điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực Thừa hành viên

Trước đây, hoạt động Thừa phát lại (nay là Thừa hành viên) được quản lý theo mô hình ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Theo quy định tại Nghị định số 08/2020/NĐ-CP ngày 08/01/2020 của Chính phủ về tổ chức và hoạt động Thừa phát lại (Nghị định số 08/2020/NĐ-CP) và sau đó tiếp tục được luật hóa tại Luật Thi hành án dân sự năm 2025, việc thành lập Văn phòng Thừa phát lại, văn phòng thi hành án dân sự phải đáp ứng nhiều điều kiện nhất định về chủ thể thành lập, tổ chức bộ máy, người đứng đầu và trình tự thủ tục thành lập.

Tuy nhiên, để thực hiện cắt giảm điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực Thừa hành viên, khoản I Phần A Mục 2 Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP quy định không thực hiện một số quy định tại khoản 3 Điều 26 Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15 đối với văn phòng thi hành án dân sự gồm: “do 01 Thừa hành viên thành lập”; “chủ doanh nghiệp tư nhân đồng thời là Trưởng văn phòng thi hành án dân sự và phải là Thừa hành viên đã hành nghề Thừa hành viên từ đủ 02 năm trở lên”; “do 02 Thừa hành viên trở lên thành lập”; “Trưởng văn phòng thi hành án dân sự phải là thành viên hợp danh của văn phòng thi hành án dân sự và đã hành nghề Thừa hành viên từ đủ 02 năm trở lên”; “là người đại diện theo pháp luật của văn phòng thi hành án dân sự”; và “không được thuê người khác điều hành văn phòng thi hành án dân sự, không được cho thuê văn phòng thi hành án dân sự”.

Như vậy, có thể thấy với các quy định của Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP, lĩnh vực Thừa hành viên hiện nay không còn thuộc danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Nhiều quy định về điều kiện thành lập văn phòng thi hành án dân sự đã được bãi bỏ, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý nhà nước đối với lĩnh vực này.

Thay đổi trong thủ tục thành lập và hoạt động của văn phòng thi hành án dân sự

Một trong những thay đổi đáng chú ý theo Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP là việc đơn giản hóa thủ tục thành lập và hoạt động của văn phòng thi hành án dân sự. Theo Nghị quyết, việc thành lập văn phòng thi hành án dân sự được thực hiện theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp và pháp luật có liên quan. Tổ chức, cá nhân không phải thực hiện thủ tục đề nghị Sở Tư pháp thẩm định, trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xem xét, quyết định cho phép thành lập doanh nghiệp như trước đây mà thực hiện đăng ký theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp. Điều này góp phần rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục, giảm chi phí gia nhập thị trường và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các chủ thể tham gia hoạt động trong lĩnh vực thừa hành viên.

Đối với các Văn phòng Thừa phát lại đang hoạt động, Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP cũng quy định điều khoản chuyển tiếp để hỗ trợ các Văn phòng Thừa phát lại trong việc chuyển đổi hoạt động theo mô hình mới. Theo đó, Nghị quyết quy định: trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày Nghị quyết có hiệu lực thi hành, Sở Tư pháp có trách nhiệm rà soát, tổng hợp, lập danh sách Văn phòng thừa phát lại đã được Sở Tư pháp cấp Giấy đăng ký hoạt động theo quy định tại Nghị định số 08/2020/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của Thừa phát lại kèm theo bản sao Giấy đăng ký hoạt động gửi Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh để cấp Mã số doanh nghiệp và Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp cho Văn phòng Thừa phát lại theo tên mới mà không phải thực hiện thủ tục đăng ký doanh nghiệp. Toàn bộ quyền, nghĩa vụ và quan hệ pháp lý của các Văn phòng Thừa phát lại sau khi được đổi tên, cấp Mã số doanh nghiệp và Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp được tiếp tục kế thừa, qua đó bảo đảm hoạt động của văn phòng thi hành án dân sự không bị gián đoạn và giảm đáng kể thời gian, chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Thúc đẩy xã hội hóa hoạt động thi hành án dân sự

Việc bãi bỏ các điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực Thừa hành viên không chỉ mang ý nghĩa cải cách thủ tục hành chính mà còn góp phần thực hiện chủ trương xã hội hóa hoạt động thi hành án dân sự.

Khi các điều kiện kinh doanh được cắt giảm, nhiều tổ chức, cá nhân sẽ có cơ hội tham gia cung cấp dịch vụ trong lĩnh vực thi hành án dân sự. Điều này giúp huy động thêm nguồn lực xã hội, giảm áp lực cho cơ quan nhà nước, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy các văn phòng thi hành án dân sự nâng cao chất lượng dịch vụ, năng lực chuyên môn và hiệu quả hoạt động.

Bên cạnh đó, việc mở rộng quyền tự do kinh doanh còn góp phần cải thiện môi trường đầu tư, tạo niềm tin cho nhà đầu tư và phù hợp với định hướng phát triển và thúc đẩy kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế.

Chuyển từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm

Nếu trước đây cơ quan quản lý nhà nước tập trung vào việc kiểm soát điều kiện thành lập và cho phép hoạt động, thì hiện nay trọng tâm quản lý được chuyển sang giám sát quá trình hoạt động của các tổ chức hành nghề. Nhà nước không còn đặt nặng các điều kiện thành lập đối với văn phòng thi hành án dân sự mà tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm và giám sát việc tuân thủ pháp luật của Thừa hành viên và văn phòng thi hành án dân sự.

Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng cải cách thể chế hiện nay, bảo đảm nguyên tắc người dân, doanh nghiệp được quyền kinh doanh những gì pháp luật không cấm, đồng thời nâng cao trách nhiệm tự quản lý, tự chịu trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động nghề nghiệp.

Hoàn thiện cơ chế quản lý để bảo đảm hiệu quả thực thi

Mặc dù mang lại nhiều tác động tích cực, việc cắt giảm điều kiện kinh doanh lĩnh vực thừa hành viên cũng đặt ra nhiều thách thức và yêu cầu mới đối với công tác quản lý nhà nước.

Trong điều kiện không còn các rào cản gia nhập thị trường, cơ quan quản lý cần tăng cường hiệu quả thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động nghề nghiệp; hoàn thiện các quy tắc đạo đức nghề nghiệp và cơ chế kiểm soát chất lượng dịch vụ. Đồng thời, cần tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định về thừa hành viên của Luật Thi hành án dân sự năm 2025 và các văn bản có liên quan để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật và tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc quản lý hoạt động Thừa hành viên và văn phòng thi hành án dân sự theo cơ chế mới.

Có thể thấy, việc cắt giảm điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực Thừa hành viên theo Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP là bước tiến quan trọng trong quá trình cải cách thể chế và xã hội hóa hoạt động thi hành án dân sự. Chính sách này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động nghề nghiệp mà còn góp phần huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, nâng cao chất lượng dịch vụ và thúc đẩy sự phát triển bền vững của lĩnh vực thi hành án dân sự trong thời gian tới./.