Chuyển đổi số đang mở ra không gian mới cho công tác giảm nghèo

“Học số” để xóa nghèo

Công nghệ số đang trở thành công cụ quan trọng giúp phụ nữ giảm nghèo một cách chủ động và bền vững. Thực tế ở nhiều địa phương miền núi cho thấy, khi phụ nữ, những người vốn được coi là “yếu thế kép” cả về kinh tế lẫn xã hội được trang bị kỹ năng số, mọi rào cản dường như được gỡ bỏ. Từ sự rụt rè, e ngại ban đầu trước chiếc điện thoại thông minh, nhiều người đã bước ra khỏi vòng luẩn quẩn của nghèo khó, mạnh dạn khởi nghiệp, kết nối thị trường, thay đổi vị thế trong gia đình và cộng đồng. Câu chuyện của chị Sần Thị Bích ở xã Mường Khương là một minh chứng. Gia đình chị có hơn 7.000 gốc quýt, mỗi mùa thu hoạch phải thuê thêm nhân công, nhưng bán lẻ ở chợ theo cách truyền thống lại không tiêu thụ kịp sản lượng. Trước đây, chiếc điện thoại thông minh với chị chỉ dùng để gọi và nghe. Facebook, zalo, mã QR hay livestream bán hàng đều là khái niệm xa lạ. Thế nhưng từ khi được tập huấn, chị Bích đã biến công nghệ thành “cánh tay phải” cho kinh tế gia đình. Từ việc livestream bán quýt đến chốt đơn online, sản phẩm của chị đã vượt khỏi lũy tre làng, đến với khách hàng khắp các tỉnh, thành. Quả quýt Mường Khương nhờ đó mà có chỗ đứng vững chắc hơn trên thị trường.

Không chỉ ở miền núi, ngay tại Thủ đô Hà Nội, công nghệ số cũng đang trở thành công cụ quan trọng giúp phụ nữ giảm nghèo một cách chủ động và bền vững. Tiêu biểu như chị Hoàng Thị Tú Oanh - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tinh dầu và Thương liệu FAMILY, hay nghệ nhân Tạ Thu Hương - Hợp tác xã Mây tre nón lá Thu Hương (Hà Nội). Các chị đã khai thác triệt để các nền tảng số như Facebook, TikTok, Shopee, Lazada… để quảng bá và tiêu thụ sản phẩm, giúp doanh thu tăng trưởng hàng năm; đồng thời tạo thêm việc làm cho lao động địa phương. Theo bà Lê Kim Anh - Chủ tịch Hội LHPN TP Hà Nội, khi phụ nữ tham gia sâu vào kinh tế số, họ không chỉ nâng cao thu nhập cá nhân mà còn góp phần giảm nghèo cho cộng đồng.

Chị Sần Thị Bích sử dụng mạng xã hội để livestream giới thiệu sản phẩm quýt của gia đình. (Ảnh: Ngân Hà)

Không riêng gì phụ nữ, ở góc độ toàn xã hội, việc hướng đến xây dựng xã hội học tập số, thu hẹp khoảng cách số đã và đang là nhiệm vụ trọng tâm tại nhiều tỉnh, thành, địa phương. Đơn cử như để cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng Kế hoạch số 125/KH-UBND ngày 2/6/2025 của UBND tỉnh Quảng Ngãi, UBND xã Tu Mơ Rông, tỉnh Quảng Ngãi đã ban hành Kế hoạch triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” với mục tiêu đặt ra là từng bước phổ cập kiến thức, kỹ năng số cho toàn dân, thu hẹp khoảng cách số, phát huy vai trò chủ thể của người dân trong tiến trình chuyển đổi số, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Với quyết tâm đưa chuyển đổi số đến từng người dân, UBND xã đề ra các chỉ tiêu cụ thể. Trong năm 2025, xã phấn đấu có trên 65% người trưởng thành nắm tri thức cơ bản về chuyển đổi số; 85% dân số trưởng thành sử dụng điện thoại thông minh; 50% có tài khoản thanh toán điện tử; 80% người lao động tại doanh nghiệp, hợp tác xã có kỹ năng sử dụng thiết bị thông minh phục vụ sản xuất, kinh doanh. Đối với khối cán bộ, công chức, viên chức, mục tiêu đạt 95% có hiểu biết và ứng dụng nền tảng số vào công việc. Sang năm 2026, xã đặt mục tiêu phổ cập kỹ năng số toàn diện, hướng đến 100% cán bộ, học sinh, người dân trưởng thành được trang bị kiến thức và kỹ năng sử dụng công nghệ số, duy trì vị trí trong nhóm dẫn đầu của tỉnh về phổ cập kỹ năng số trên nền tảng VNeID.

Để hiện thực hóa mục tiêu, xã Tu Mơ Rông triển khai nhiều giải pháp đồng bộ có sự tham gia tích cực từ các tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp, cộng đồng dân cư trên các trang mạng xã hội, kênh truyền thông nội bộ và cộng đồng; “Ngày hội toàn dân học tập số” được UBND xã tổ chức vào ngày 10/10, thiết lập chuyên mục riêng trên Cổng thông tin điện tử xã; phát động các buổi giao lưu, chia sẻ, hướng dẫn trực tuyến và trực tiếp đến người dân...

Có thể nói, giảm nghèo trong kỷ nguyên số không thể tách rời việc nâng cao năng lực công nghệ. Từ thành thị đến miền núi, mọi người dân Việt Nam đang trở thành lực lượng tiên phong đưa công nghệ vào cuộc sống, qua đó cải thiện sinh kế, xóa đói giảm nghèo và góp phần vào mục tiêu phát triển bền vững quốc gia.

Giảm nghèo trong kỷ nguyên số - không thể tách rời nâng cao năng lực công nghệ

Ngày 26/3/2025, xuất phát từ yêu cầu thực thi Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, phong trào “Bình dân học vụ số” đã chính thức được phát động và triển khai trên toàn quốc. 6 tháng sau thời điểm phát động, bức tranh chuyển đổi số toàn dân dần hình thành với tiêu chí lan tỏa nhanh, dễ hiểu, dễ tiếp cận, dễ thực hiện, bám sát mục tiêu “không ai bị bỏ lại phía sau” trong tiến trình số hóa quốc gia.

Cụ thể, thông tin từ Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cho biết, tại một số địa phương, tỷ lệ nắm kiến thức và kỹ năng số cơ bản đạt mức cao, như Hải Phòng 98% hay Hà Tĩnh 85%, phản ánh tác động thiết thực của phương thức tổ chức bài bản, có kiểm tra, đánh giá, có thực hành trong môi trường công vụ.

Với học sinh, sinh viên, giáo dục kỹ năng số và AI được tích hợp trong cả chính khóa và ngoại khóa; nhiều nơi đạt 100% hoặc tiệm cận 100% đối tượng được trang bị kiến thức cơ bản, qua đó hình thành thói quen công dân số ngay từ nhà trường, chuẩn bị cho học tập suốt đời trong kỷ nguyên số.

Với người lao động và người dân, các lớp chuyên biệt cho người cao tuổi, người khuyết tật, người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số được mở tại cộng đồng; nội dung tập trung vào kỹ năng thiết yếu như hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến, kích hoạt và sử dụng VNeID, thanh toán không dùng tiền mặt, nhận diện các rủi ro lừa đảo số.

Tại nhiều chợ truyền thống, tiểu thương bắt đầu sử dụng mã QR, sổ bán hàng điện tử. Nhà hàng, quán cà phê, không phân biệt quy mô, sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối với cơ quan thuế khi cung cấp dịch vụ cho khách hàng tiêu dùng từ ngày 01/6/2025, góp phần minh bạch hóa hoạt động kinh doanh.

Ở nông thôn, nông dân học cách đưa nông sản lên sàn thương mại điện tử, học chụp ảnh sản phẩm, gắn nhãn, xử lý đơn hàng, từng bước làm quen với “nhà kho” dữ liệu nhỏ sản xuất ngay từ điện thoại thông minh. Các khóa học ngắn, lịch linh hoạt, hướng dẫn trực tiếp kèm thực hành là chìa khóa để những kỹ năng tưởng chừng xa lạ trở nên hữu dụng trong đời sống hằng ngày.

Trên nền xã hội, mô hình “Chợ số - Nông thôn số” tạo đột phá ở điểm chạm kinh tế: tiểu thương, nông dân tập huấn về thương mại điện tử, thanh toán số, tiếp thị trực tuyến; chính quyền hỗ trợ kết nối hạ tầng, phối hợp gọi vốn xã hội hóa cho thiết bị và đường truyền…

Có thể nói, sau 6 tháng, “đường băng” cho phổ cập kỹ năng số toàn dân đã được hình thành với nhiều điểm cất cánh. Chuyển đổi số không còn là câu chuyện riêng của những trung tâm công nghệ, mà trở thành nhịp sống mới trong từng gia đình, từng thôn bản, từng phiên chợ.

Riêng với công tác giảm nghèo, phong trào “Bình dân học vụ số” đã tạo cơ hội kinh tế mới khi hướng dẫn người dân, đặc biệt là nông dân và tiểu thương, cách sử dụng các nền tảng thương mại điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt và livestream để bán hàng, giúp họ tiếp cận khách hàng trên phạm vi rộng hơn, tăng doanh thu và phát triển kinh tế hộ gia đình. Thông qua việc nâng cao khả năng tiếp cận thông tin, học tập và làm chủ kiến thức, là nền tảng để người dân vươn lên, tham gia tích cực vào công cuộc phát triển kinh tế - xã hội, phong trào “Bình dân học vụ số” góp phần hình thành các “người kinh doanh số” ở nông thôn và “công dân số” có năng lực trong kỷ nguyên số… Việc làm chủ công nghệ số giúp mọi người dân tham gia hiệu quả vào nền kinh tế số, góp phần đẩy nhanh quá trình hiện đại hóa đất nước và thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững.

Bên cạnh những kết quả đã đạt được sau 6 tháng triển khai “Bình dân học vụ số”, cũng còn nhiều “nút thắt” cần có giải pháp tháo gỡ. Theo đó, các mô hình hiệu quả cần được nhân rộng, gắn chặt hơn với thực tiễn văn hóa - kinh tế từng vùng miền, trong đó mô hình “Gia đình số”, “Chợ số - Nông thôn số” thêm tiêu chí chất lượng, đo lường tác động qua các chỉ số sử dụng dịch vụ công trực tuyến, tần suất thanh toán không tiền mặt, số hộ, sạp tham gia sàn thương mại điện tử…

Theo Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, Việt Nam đặt mục tiêu giảm 1 - 1,5% tỷ lệ hộ nghèo mỗi năm. Chương trình được triển khai thông qua 7 dự án thành phần, trong đó truyền thông và chuyển đổi số là trụ cột quan trọng để lan tỏa chính sách, thay đổi nhận thức và huy động nguồn lực xã hội, góp phần xóa đói giảm nghèo. Bám sát Chương trình, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam đã tích cực triển khai nhiều mô hình sáng tạo, qua đây lan tỏa các chính sách và huy động sự tham gia của toàn xã hội. Ngày 25/9 vừa qua, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam tổ chức Hội nghị tập huấn về chuyển đổi số trong xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững. Các báo cáo tại Hội nghị cho thấy, đến tháng 6/2025, cả nước có 6.058/7.696 xã (78,7%) đạt chuẩn nông thôn mới. Trong đó, có hơn 2.400 xã đạt chuẩn nâng cao, 655 xã đạt chuẩn kiểu mẫu; 318 huyện và 13 tỉnh được công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới. Như vậy, hiện tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 1,03%/năm; 19 xã đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang, ven biển và hải đảo cùng ba huyện nghèo đã thoát nghèo. Theo bà Hà Thị Nga, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, công tác truyền thông, đặc biệt là ứng dụng chuyển đổi số có vai trò then chốt, đã và đang hỗ trợ hiệu quả trong lan tỏa các chính sách, huy động sự tham gia của cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững.