Tổng Biên tập Vũ Hoài Nam: Không gian phát triển mới mở ra cơ hội chưa từng có cho báo chí

Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 - năm 2026 với chủ đề “Báo chí cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới” sẽ được tổ chức vào ngày 25/9, tại Quảng Ninh quy tụ lãnh đạo, quản lý các cơ quan báo chí, các chuyên gia và những người hoạt động trong lĩnh vực truyền thông để cùng trao đổi về những cơ hội, thách thức đang hình thành trong không gian phát triển mới của báo chí.

Từ góc nhìn của ông Vũ Hoài Nam, Tổng Biên tập Báo Pháp luật Việt Nam, những chuyển động về thể chế, công nghệ và công chúng đang đồng thời tạo ra một môi trường mới, trong đó báo chí không chỉ có thêm “địa bàn” hoạt động mà còn đứng trước cơ hội đổi mới chính mình, nâng cao năng lực tạo giá trị và thực hiện tốt hơn sứ mệnh đối với đất nước, xã hội và công chúng.

Ông Vũ Hoài Nam, Tổng Biên tập Báo Pháp luật Việt Nam. Ảnh: PLVN.

Thể chế mở thêm dư địa phát triển

Một trong những yếu tố quan trọng tạo nên không gian phát triển mới của báo chí là sự hoàn thiện hành lang pháp lý. Luật Báo chí năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 tiếp tục đặt ra những quy định phù hợp hơn với thực tiễn hoạt động báo chí trong môi trường truyền thông hiện đại, đồng thời mở thêm dư địa cho đổi mới mô hình hoạt động và phát triển kinh tế báo chí.

Theo ông Vũ Hoài Nam, cần nhìn nhận sự hoàn thiện pháp luật không đơn thuần là việc bổ sung, sửa đổi các quy định để quản lý hoạt động báo chí, mà còn là quá trình kiến tạo môi trường pháp lý phù hợp hơn với sự phát triển của báo chí trong thời đại số.

Thực tế, ranh giới giữa báo in, báo điện tử, phát thanh, truyền hình và các nền tảng số ngày càng thu hẹp. Một tác phẩm báo chí có thể được thể hiện đồng thời dưới nhiều hình thức, từ văn bản, hình ảnh, video, podcast đến đồ họa dữ liệu và được phân phối trên nhiều nền tảng.

Trong bối cảnh đó, việc xác lập rõ mô hình cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện, cơ chế phát triển sản phẩm và các hoạt động liên quan tạo thêm điều kiện để các cơ quan báo chí tổ chức lại hoạt động theo hướng hiện đại, đa nền tảng và linh hoạt hơn.

Chuyển đổi số và AI đang đặt lại cách tổ chức, vận hành tòa soạn, từ sản xuất tin bài sang sản xuất sản phẩm báo chí. Ảnh: GI.

Một điểm đáng chú ý khác là các quy định mới liên quan đến nguồn thu. Việc bổ sung, mở rộng các hình thức khai thác nguồn lực từ hoạt động báo chí và các dịch vụ phù hợp tạo cơ sở để cơ quan báo chí đa dạng hóa nguồn thu, giảm áp lực phụ thuộc vào quảng cáo truyền thống.

“Kinh tế báo chí không đối lập với sứ mệnh xã hội của báo chí; ngược lại, một nền kinh tế báo chí lành mạnh, minh bạch và phù hợp pháp luật chính là điều kiện để cơ quan báo chí có thêm nguồn lực đầu tư cho con người, công nghệ, nội dung và thực hiện tốt hơn chức năng của mình”, ông Vũ Hoài Nam nhìn nhận.

Từ đó, hành lang pháp lý mới cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với từng cơ quan báo chí về năng lực tự chủ, trách nhiệm xã hội, tính chuyên nghiệp và khả năng thích ứng.

Không gian phát triển mới đặt lại cách tổ chức và vận hành tòa soạn

Nếu thể chế mở thêm không gian pháp lý, công nghệ đang làm thay đổi sâu sắc cách báo chí vận hành trong không gian ấy.

Ông Vũ Hoài Nam cho rằng, chuyển đổi số trước hết không phải là câu chuyện mua thêm công nghệ, mà là thay đổi tư duy quản trị, tổ chức lại quy trình sản xuất và hình thành một đội ngũ nhân lực báo chí có khả năng làm chủ công nghệ.

“Đây chính là cơ hội để các cơ quan báo chí chuyển từ mô hình ‘sản xuất tin bài’ sang mô hình ‘sản xuất sản phẩm báo chí’; từ một tòa soạn đơn nền tảng sang tòa soạn hội tụ, đa phương tiện và đa nền tảng”, ông Nam nhấn mạnh.

Theo ông, sự thay đổi này không nên được nhìn nhận đơn thuần ở việc đưa nội dung lên môi trường số hay ứng dụng thêm các công cụ công nghệ.

“Chúng ta cũng không nên chỉ nhìn chuyển đổi số như việc đưa nội dung báo chí lên môi trường số, hay coi trí tuệ nhân tạo như một công cụ giúp sản xuất tin, bài nhanh hơn. Điều quan trọng hơn là công nghệ đang tạo điều kiện để tái cấu trúc toàn bộ chuỗi giá trị của báo chí: từ phát hiện vấn đề, thu thập và xử lý thông tin, sản xuất nội dung, tổ chức dữ liệu, đo lường phản hồi của công chúng”, ông Vũ Hoài Nam phân tích.

Trước không gian phát triển mới, báo chí cần tìm được giá trị và lợi thế riêng, thay vì chạy theo lượt xem hay những nội dung dễ tạo tương tác. Ảnh: GI.

Cơ hội mở ra đồng thời với những sức ép mới. Theo ông Nam, “có thể nói, chưa bao giờ báo chí có nhiều cơ hội phát triển như hiện nay”. AI, dữ liệu lớn, các nền tảng số và mạng xã hội đang mở ra những phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin hoàn toàn mới. Nhưng đi cùng cơ hội là sự cạnh tranh quyết liệt của các nền tảng xuyên biên giới, tình trạng tin giả, áp lực doanh thu và những vấn đề pháp lý phát sinh trong môi trường số.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đối với báo chí không chỉ là tạo ra nhiều nội dung hơn hay nhanh hơn, mà phải giữ được những giá trị làm nên vị trí riêng của mình.

“AI có thể giúp nhà báo làm nhanh hơn, nhiều hơn và hiệu quả hơn; nhưng trách nhiệm kiểm chứng thông tin, năng lực phán đoán, bản lĩnh nghề nghiệp, đạo đức và trách nhiệm xã hội vẫn phải thuộc về người làm báo”, ông Vũ Hoài Nam nhấn mạnh.

Tìm giá trị khác biệt trong không gian phát triển mới

Một thay đổi quan trọng khác của môi trường số là vị trí của công chúng trong chuỗi sản xuất báo chí.

Công chúng ngày nay không chỉ tiếp nhận nội dung một chiều. Mỗi lượt đọc, lượt xem, thời gian tương tác, phản hồi hay chủ đề được quan tâm đều có thể trở thành dữ liệu giúp tòa soạn nhận diện nhu cầu và xu hướng tiếp nhận thông tin. Nếu được khai thác đúng cách, dữ liệu đó có thể hỗ trợ cơ quan báo chí đổi mới nội dung, hình thức thể hiện và phương thức phân phối.

“Tuy nhiên, lấy độc giả làm trung tâm không đồng nghĩa với việc chạy theo thị hiếu, lượt xem hay những nội dung dễ tạo tương tác”, ông Nam nhận định.

Ông nhấn mạnh, trong môi trường cạnh tranh sự chú ý ngày càng gay gắt, báo chí càng phải giữ vững những giá trị cốt lõi của nghề nghiệp: thông tin chính xác, khách quan, có trách nhiệm; khả năng phát hiện, phân tích và lý giải những vấn đề của đời sống; đồng thời góp phần định hướng nhận thức và củng cố niềm tin xã hội.

Từ đó, bài toán đặt ra với mỗi cơ quan báo chí là phải tìm được giá trị khác biệt của mình trong không gian mới. Với Báo Pháp luật Việt Nam, theo ông Vũ Hoài Nam, chính lợi thế chuyên ngành có thể mở ra những cơ hội phát triển mới trong môi trường truyền thông đang thay đổi.

Là cơ quan ngôn luận của Bộ Tư pháp, Báo Pháp luật Việt Nam có điều kiện tiếp cận, cập nhật và phản ánh tương đối toàn diện các vấn đề về xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thi hành pháp luật; đồng thời có mối liên hệ chặt chẽ với thực tiễn pháp lý, đời sống người dân, cộng đồng doanh nghiệp và hoạt động quản lý nhà nước.

Trong bối cảnh đó, nhu cầu của công chúng không chỉ dừng ở việc biết một quy định mới được ban hành. Người dân cần hiểu quyền và nghĩa vụ của mình; doanh nghiệp cần hiểu chính sách để chủ động sản xuất, kinh doanh; cơ quan quản lý cần thông tin phản hồi từ thực tiễn để tiếp tục hoàn thiện chính sách.

“Các cơ quan báo chí thuộc khối Nội chính không chỉ có nhiệm vụ đưa tin về pháp luật, mà cần tiến tới thực hiện tốt hơn vai trò giải thích pháp luật, kiến giải chính sách, phản ánh thực tiễn thi hành pháp luật và kết nối chính sách với đời sống. Nói cách khác, báo chí vừa phản ánh quá trình xây dựng chính sách, vừa phải phản ánh ‘đời sống của chính sách’: chính sách đi vào cuộc sống như thế nào, người dân và doanh nghiệp đón nhận ra sao, những điểm nào còn vướng mắc…”, ông Vũ Hoài Nam nhấn mạnh.