Cụ thể hóa Quy định 132-QĐ/TW trong công tác Thi hành án dân sự: Những vấn đề đặt ra từ thực tiễn

Ngày 18/9/2024, Bộ Chính trị ban hành Quy định số 132-QĐ/TW (Quy định 132) về kiểm soát quyền lực trong công tác tư pháp và thi hành án, tạo khuôn khổ chính trị - pháp lý quan trọng nhằm bảo đảm mọi hoạt động tư pháp được thực hiện minh bạch, đúng pháp luật, vì lợi ích của Nhà nước và Nhân dân.

Hiệu quả thu hồi tài sản là thước đo thực tiễn

Trên cơ sở chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Tư pháp, thời gian qua ngành THADS đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp cụ thể hóa Quy định 132, đạt được những kết quả đáng ghi nhận.

Hoàn thiện thể chế - tạo nền tảng pháp lý minh bạch. Ngành Tư pháp đã chủ động tham mưu hoàn thiện hệ thống pháp luật, nổi bật là: Luật THADS (sửa đổi) đã được Quốc hội thông qua mới đây, bổ sung nhiều quy định đặc thù nhằm xử lý hiệu quả tài sản tham nhũng, kinh tế; Nghị định 152/2024/NĐ-CP về thông báo thi hành án qua VNeID, tạo minh bạch, giảm tiếp xúc trực tiếp; Nghị quyết 164/2024/QH15 và Nghị quyết 170/2024/QH15 tháo gỡ khó khăn trong xử lý vật chứng, đất đai trong các vụ án lớn, góp phần nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản. Đây là bước tiến quan trọng trong việc thể chế hóa đầy đủ yêu cầu “kiểm soát quyền lực bằng pháp luật” theo Quy định 132.

Số hóa toàn diện - công cụ kiểm soát quyền lực mới. Để bảo đảm công khai, minh bạch trong THADS, hệ thống công nghệ thông tin được đầu tư đồng bộ.

Đặc biệt, hiệu quả thu hồi tài sản là thước đo thực tiễn của Quy định 132. Kết quả thu hồi tài sản trong các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế chung giai đoạn 2021 - 2025 thể hiện rõ chuyển biến trong kiểm soát quyền lực và nâng cao kỷ luật, kỷ cương: Thu hồi trên 90.081 tỷ đồng, tăng đều qua các năm; trong đó chỉ riêng các vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương theo dõi, chỉ đạo thu trên 77.498 tỷ đồng. Nhiều vụ án lớn đạt tiến độ nhanh, tiệm cận mục tiêu thu hồi tối đa tài sản.

Những kết quả nêu trên khẳng định: khi kỷ luật - kỷ cương được tăng cường, khi quyền lực được kiểm soát, hiệu quả thi hành án sẽ được nâng cao rõ rệt.

Cụ thể hóa cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, việc cụ thể hóa Quy định 132 trong THADS vẫn đối mặt những thách thức: hệ thống pháp luật chưa thật sự đồng bộ. Quy định về truy tìm, kê biên, phong tỏa tài sản nằm rải rác ở nhiều luật; chưa có cơ chế thống nhất về thu hồi tài sản tham nhũng; khó khăn trong xử lý tài sản đặc thù: đấu giá nhiều lần không thành; tài sản là cổ phần, dự án chưa hoàn thiện pháp lý; đất đai liền kề, hợp khối khó xử lý.

Cùng với đó là tâm lý e dè, sợ trách nhiệm: Một bộ phận cán bộ chưa mạnh dạn áp dụng biện pháp cưỡng chế vì cơ chế bảo vệ chưa được cụ thể hóa đồng bộ trong luật; dữ liệu và phối hợp liên ngành còn hạn chế, chưa liên thông đầy đủ giữa đất đai - ngân hàng - chứng khoán - thuế - tố tụng.

Do đó, cần một số giải pháp tiếp tục cụ thể hóa Quy định 132 trong thời gian tới, đó là hoàn thiện pháp luật theo hướng chuyên sâu, thống nhất, thi hành có hiệu quả Luật THADS (sửa đổi).

Đẩy nhanh chuyển đổi số trong thi hành án: xây dựng CSDL THADS thống nhất toàn quốc; bắt buộc 100% hồ sơ số hóa; tích hợp ứng dụng VNeID, nền tảng dữ liệu đất đai, tài chính, chứng khoán; Nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, gắn thu hồi tài sản với đánh giá hoàn thành nhiệm vụ của lãnh đạo cơ quan THADS.

Đồng thời, tăng cường phối hợp liên ngành, nhất là giữa Bộ Tư pháp - Bộ Công an - THADS - Tòa án nhân dân - Viện kiểm sát - ngành Ngân hàng - ngành Tài nguyên và Môi trường - chính quyền địa phương; Cụ thể hóa cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, để Chấp hành viên không e ngại khi áp dụng biện pháp cưỡng chế theo luật định.

Việc cụ thể hóa Quy định 132-QĐ/TW trong công tác THADS là yêu cầu khách quan, đáp ứng đòi hỏi đổi mới hệ thống tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, củng cố kỷ luật, kỷ cương và niềm tin của Nhân dân. Thực tiễn triển khai cho thấy, khi quyền lực được kiểm soát bằng pháp luật, bằng công nghệ và bằng cơ chế giám sát của Đảng, hiệu quả thi hành án - đặc biệt là thu hồi tài sản tham nhũng - sẽ được nâng cao rõ rệt.

Với quyết tâm chính trị cao, sự lãnh đạo thống nhất của Đảng và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, công tác THADS sẽ tiếp tục có bước phát triển mạnh mẽ, góp phần quan trọng vào công cuộc phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và xây dựng nền công lý nhân dân, vì Nhân dân, phục vụ phát triển đất nước nhanh và bền vững.