Đánh thức tiềm năng du lịch của miền sơn cước Lai Châu

Nơi văn hóa ẩn mình trong những dãy núi điệp trùng

Theo ông Trần Quang Kháng, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lai Châu, địa phương có lợi thế đặc biệt về địa hình khi sở hữu 6/10 đỉnh núi cao nhất Việt Nam như: Pu Si Lung, Pu Ta Leng, Bạch Mộc Lương Tử, Phàn Liên San, Tả Liên Sơn, Pờ Ma Lung... Cùng với đó là hệ thống hang động, thác nước, rừng nguyên sinh, suối và khí hậu mát mẻ. Lai Châu xác định phát triển du lịch dựa trên lợi thế văn hóa vùng cao bản địa và tài nguyên thiên nhiên, gắn với hệ sinh thái rừng.

Những lợi thế ấy mở ra nhiều hướng khai thác cho du lịch Lai Châu. Như các hành trình trekking, chạy địa hình, cắm trại hay khám phá thiên nhiên. Một chuyến đi có thể bắt đầu từ bản làng, đi qua những cung đường giữa núi rừng, vượt suối và kết thúc trên một đỉnh cao giữa biển mây.

Nhưng điều khiến Lai Châu trở nên khác biệt không chỉ nằm ở những đỉnh núi. Ẩn sau vẻ hùng vĩ của thiên nhiên là đời sống văn hóa phong phú của 20 dân tộc đang sinh sống trên địa bàn. Mỗi bản làng mang theo những câu chuyện riêng về lịch sử, phong tục, kiến trúc, trang phục, lễ hội, nghề thủ công và ẩm thực.

Từ những nếp nhà nằm giữa núi rừng, những thửa ruộng bậc thang trải theo triền dốc đến phiên chợ vùng cao và bữa cơm mang hương vị địa phương đang trở thành một nét hấp dẫn của Lai Châu đối với du khách. Chính sự nguyên sơ và chân thực ấy tạo nên sức hấp dẫn mà những điểm đến được quy hoạch mới khó có thể có được.

Thiên nhiên cho Lai Châu vẻ đẹp hùng vĩ, còn văn hóa tạo nên bản sắc cho vùng đất. Một số điểm đến đã chứng minh sức mạnh của hướng đi này. Như bản Sin Suối Hồ từng nhận Giải thưởng Du lịch cộng đồng ASEAN năm 2023 và đến năm 2025 được trao Giải thưởng Du lịch Việt Nam ở hạng mục “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất”. Năm 2026, bản du lịch cộng đồng Lao Chải tiếp tục được trao Giải thưởng VITA Awards ở hạng mục “Điểm đến có sản phẩm du lịch có nội hàm văn hóa sâu sắc”.

Gìn giữ nét đẹp nguyên sơ, tạo ra sản phẩm du lịch độc đáo

Từ lợi thế về thiên nhiên và văn hóa, tỉnh Lai Châu đang xác định hướng phát triển du lịch theo tinh thần xanh - bền vững - giữ gìn bản sắc, lấy người dân làm chủ thể, doanh nghiệp làm động lực và Nhà nước giữ vai trò định hướng, kiến tạo. Theo Nghị quyết số 08-NQ/TU và Đề án phát triển du lịch giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035 Lai Châu đặt mục tiêu đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng với thông điệp thương hiệu “Lai Châu - Kỳ vĩ và bản sắc”, xác định rõ việc khai thác các sản phẩm du lịch văn hóa, sinh thái, cộng đồng và thể thao mạo hiểm.

Đây là hướng đi phù hợp với đặc điểm tài nguyên của Lai Châu. Những bản làng đẹp bởi những nếp nhà truyền thống; những cung đường trekking hấp dẫn bởi rừng nguyên sinh; những phiên chợ đáng nhớ bởi những sản vật địa phương; những bữa ăn đậm đà hương vị núi rừng sẽ tạo ra sự khác biệt.

Vì vậy, “bài toán” đặt ra là phải bảo tồn để phát triển, cần biến những giá trị văn hóa thành các sản phẩm có khả năng tạo doanh thu. Du khách không chỉ đến bản để “ngắm”, mà có thể lưu trú trong những căn homestay được thiết kế phù hợp với kiến trúc truyền thống; tham gia lớp nấu món ăn địa phương; trải nghiệm dệt vải, làm nghề thủ công; đi bộ cùng người dân bản địa; nghe kể chuyện về lịch sử, phong tục; tham gia các hoạt động mùa vụ hoặc khám phá chợ phiên.

Tương tự, với du lịch mạo hiểm, có thể hình thành những gói trải nghiệm hoàn chỉnh gồm vận chuyển, hướng dẫn viên bản địa, lưu trú, ẩm thực, porter, thiết bị an toàn, trải nghiệm văn hóa và các dịch vụ hậu cần. Khi đó, một chuyến trekking không còn đơn thuần là “đi lên một đỉnh núi”, mà trở thành một sản phẩm du lịch có giá trị cao hơn. Số liệu cũng cho thấy trong 9 tháng năm 2026, Lai Châu ước đón trên 1,5 triệu lượt khách, đạt 94,8% kế hoạch năm; tổng thu từ hoạt động du lịch đạt khoảng trên 1.332 tỷ đồng, vượt 1,4% kế hoạch năm. Điều này cho thấy sức hút của Lai Châu đang tăng lên. Nhưng để biến lượng khách thành giá trị kinh tế lớn hơn, tỉnh cần giải quyết những “điểm nghẽn” về sản phẩm và dịch vụ.

Ví dụ đầu tư cho hạ tầng giao thông có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Những bản làng, cung trekking hay điểm du lịch càng xa trung tâm, càng cần được kết nối thuận lợi nhưng phải bảo đảm nguyên tắc không phá vỡ cảnh quan. Một tuyến đường giao thông dễ đi, mất ít thời gian di chuyển sẽ tăng khả năng tiếp cận điểm đến và tạo điều kiện để doanh nghiệp đưa khách vào sâu hơn trong các bản làng.

Song song với hạ tầng là con người. Một điểm đến đẹp có thể thu hút du khách một lần, nhưng đội ngũ phục vụ chuyên nghiệp mới có khả năng khiến họ quay trở lại và giới thiệu cho người khác. Tỉnh Lai Châu đang có những định hướng đào tạo hướng dẫn viên, nhân lực lưu trú, nhân lực tại các điểm du lịch cộng đồng, kỹ năng ngoại ngữ, kỹ năng số, kỹ năng an toàn trong du lịch mạo hiểm và đặc biệt là năng lực kể câu chuyện văn hóa bản địa.