Đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong quân đội: Từ trang bị kiến thức tới hình thành ý thức tự giác chấp hành

Chuyển biến tích cực và những yêu cầu đặt ra từ thực tiễn

Theo Phó Trưởng phòng Kế hoạch tổng hợp, Cục Pháp chế, Bộ Quốc phòng - Đại tá Lê Trọng Xuân, nhận thức rõ tầm quan trọng đặc biệt của công tác giáo dục pháp luật, thực tiễn những năm qua, cấp ủy, tổ chức đảng và người chỉ huy các cấp trong toàn quân đã luôn chú trọng công tác lãnh đạo, chỉ đạo, triển khai thực hiện một cách đồng bộ, chặt chẽ. Nhờ đó, công tác PBGDPL đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, tạo sự chuyển biến rõ nét trong toàn quân. Ý thức chấp hành pháp luật Nhà nước, kỷ luật Quân đội của cán bộ, chiến sĩ, công nhân và viên chức quốc phòng không ngừng được nâng cao. Tình hình vi phạm pháp luật, vi phạm kỷ luật nghiêm trọng giảm đáng kể qua từng năm; nền nếp chính quy, kỷ cương tại các cơ quan, đơn vị được củng cố và duy trì nghiêm túc.

Tuy nhiên, nhìn từ góc độ yêu cầu xây dựng Quân đội trong tình hình mới với những đòi hỏi ngày càng cao về tính kỷ luật, chính quy, công tác PBGDPL vẫn còn những vấn đề đặt ra cần tiếp tục giải quyết. Tại một số cơ quan, đơn vị, việc đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp tuyên truyền chưa được tiến hành thường xuyên, liên tục; chưa gắn công tác PBGDPL với quản lý chặt chẽ tình hình tư tưởng, chấp hành kỷ luật của cán bộ, chiến sĩ, còn để xảy ra vi phạm kỷ luật nghiêm trọng. Việc quản lý con người, quản lý chấp hành nề nếp chính quy ở một số đơn vị thiếu chặt chẽ, một số nơi thiếu nhạy bén, thụ động…

Thực tế đó cho thấy, hiệu quả thực chất của công tác PBGDPL hoàn toàn không thể đánh giá một cách định lượng cơ học thông qua số lượng các buổi tuyên truyền đã được tổ chức, hay khối lượng tài liệu, điều luật đã truyền đạt. Điều mang tính quyết định là sau khi tiếp nhận thông tin, mỗi cán bộ, chiến sĩ hiểu như thế nào, vận dụng ra sao và có tự giác điều chỉnh hành vi của mình trong đời sống, sinh hoạt hằng ngày hay không. Do đó, công tác PBGDPL bắt buộc phải được đặt trong một tổng thể hài hòa, mối quan hệ hữu cơ chặt chẽ với công tác giáo dục chính trị tư tưởng, công tác quản lý bộ đội và rèn luyện kỷ luật quân đội.

Xây dựng đội ngũ báo cáo viên và đổi mới phương thức truyền đạt

Một trong những vấn đề được Đại tá Lê Trọng Xuân đặt ra là chất lượng của đội ngũ trực tiếp làm công tác PBGDPL. Muốn pháp luật đến được với bộ đội một cách hiệu quả, trước hết người truyền đạt phải có kiến thức, phương pháp và kinh nghiệm thực tiễn.

Theo đó, cùng với kiện toàn tổ chức pháp chế, cán bộ pháp chế và cán bộ tại các cơ quan thực thi pháp luật, cần định kỳ bồi dưỡng lý luận chính trị, tập huấn kiến thức, nghiệp vụ PBGDPL cho đội ngũ cán bộ chuyên trách và kiêm nhiệm; quan tâm đào tạo, bồi dưỡng, cung cấp tài liệu cho báo cáo viên, tuyên truyền viên, phóng viên, biên tập viên pháp luật và giáo viên pháp luật. Yêu cầu đặt ra là xây dựng đội ngũ làm công tác này đủ về số lượng, có chất lượng cao, phẩm chất đạo đức trong sáng, trình độ chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn tốt. Cùng với đó, phương thức truyền đạt cũng phải thay đổi để phù hợp từng đối tượng và đặc điểm thực tiễn của đơn vị.

Theo Đại tá Lê Trọng Xuân, đối với tuyên truyền miệng, thay vì chủ yếu truyền đạt một chiều, cần tăng cường trao đổi, đối thoại, thảo luận, giải đáp những vấn đề người được tuyên truyền quan tâm. Chính sự tương tác này giúp nội dung pháp luật gần hơn với những tình huống mà cán bộ, chiến sĩ gặp trong đời sống và thực hiện nhiệm vụ.

Trong các học viện, nhà trường Quân đội, chương trình giáo dục pháp luật chính khóa cần tiếp tục được hoàn thiện; phương pháp dạy và học được đổi mới theo hướng nâng cao tính chủ động của học viên, tăng tính thực tế trong bài giảng và kết hợp với các hoạt động bổ trợ ngoài giờ lên lớp. Không gian PBGDPL cũng không chỉ giới hạn trong hội trường hay lớp học. Hệ thống truyền thanh nội bộ, các phương tiện truyền thông của đơn vị, địa phương và Trung ương; Trung tâm Phát thanh - Truyền hình Quân đội, Báo Quân đội nhân dân... là những kênh có thể tiếp tục phát huy để đưa pháp luật đến với cán bộ, chiến sĩ.

Cùng với đó, hệ thống sách, báo, tờ gấp, pa-nô, áp phích, sách hỏi đáp pháp luật, tủ sách và ngăn sách pháp luật cũng cần được rà soát, cập nhật thường xuyên. Đáng chú ý, PBGDPL có thể được chuyển tải thông qua những hình thức gần gũi hơn như thi tìm hiểu, sân khấu hóa, giao lưu văn nghệ, tác phẩm văn học nghệ thuật. Sự đa dạng về hình thức tạo thêm những cách tiếp cận khác nhau để pháp luật không chỉ là những điều khoản cần ghi nhớ mà từng bước trở thành kiến thức có thể vận dụng trong thực tiễn.

Giáo dục pháp luật phải đi đôi với quản lý, rèn luyện kỷ luật

Đổi mới hình thức tuyên truyền chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng trách nhiệm của các tổ chức, lực lượng và công tác quản lý quân nhân. Theo Đại tá Lê Trọng Xuân, cần tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy, tổ chức đảng; phát huy vai trò của Hội đồng Phối hợp PBGDPL, các cơ quan pháp luật và cán bộ pháp luật. Đồng thời, huy động vai trò của các tổ chức quần chúng như Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Ban Công đoàn cũng như cấp ủy, chính quyền, Nhân dân địa phương và gia đình quân nhân trong PBGDPL và quản lý kỷ luật quân nhân.

Thực tế cho thấy, có lúc, có nơi, công tác PBGDPL còn bị xem là công việc riêng của cơ quan chính trị, cán bộ chính trị hoặc cán bộ chuyên trách. Trong khi đó, để hình thành ý thức tự giác chấp hành pháp luật, đây phải là trách nhiệm chung, được thực hiện thường xuyên trong quá trình quản lý, giáo dục và rèn luyện quân nhân. Bởi vậy, cùng với PBGDPL là yêu cầu quản lý quân nhân toàn diện, chặt chẽ cả về số lượng và chất lượng; thực hiện nghiêm kế hoạch công tác, quản lý thời gian trong và ngoài giờ hành chính, các chế độ trong ngày, trong tuần và quản lý vũ khí, trang bị.

Một mắt xích khác không thể thiếu là kiểm tra nhận thức pháp luật. Hàng năm, từng cơ quan, đơn vị cần chuẩn bị nội dung kiểm tra, tự kiểm tra những kiến thức đã học tập, đánh giá kết quả để rút kinh nghiệm. Cùng với kiểm tra thường xuyên, chú trọng kiểm tra đột xuất của cấp trên đối với cấp dưới, lồng ghép kiểm tra nhận thức, kiến thức pháp luật, kỷ luật của cán bộ, chiến sĩ và coi đây là một tiêu chí thi đua của từng cá nhân, đơn vị. Từ đó, kết quả PBGDPL không chỉ được đánh giá qua nội dung, hình thức tổ chức mà quan trọng hơn là mức độ chuyển biến trong nhận thức và ý thức chấp hành.