Hoàn thiện cơ chế phổ biến, giáo dục pháp luật từ yêu cầu thực tiễn ở cơ sở

Hội thảo do Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì. Thành phần Hội thảo gồm ông Phan Hồng Nguyên, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp; đại diện Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, Vụ Pháp luật và Tư pháp; đại diện lãnh đạo Sở Tư pháp và đơn vị phụ trách công tác phổ biến, giáo dục pháp luật của các tỉnh, thành phố: Hồ Chí Minh, Khánh Hòa, Đồng Nai, Tây Ninh, Đồng Tháp, Quảng Trị và Lâm Đồng.

Về phía tỉnh Khánh Hòa, có đại diện các sở, ban, ngành, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, các tổ chức chính trị – xã hội, tổ chức xã hội – nghề nghiệp; đại diện lãnh đạo UBND, công chức cấp xã tham mưu công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; các báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật và đại diện cơ quan báo chí địa phương.

Đổi mới phương thức gắn với ý thức tuân thủ pháp luật

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh những đổi mới của Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2026, trong đó xuyên suốt là quan điểm lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm. Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật chuyển từ cung cấp thông tin một chiều sang tạo lập môi trường thuận lợi để người dân, doanh nghiệp chủ động tiếp cận, tìm hiểu pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành và xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì Hội thảo.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh mục tiêu của phổ biến, giáo dục pháp luật là góp phần giảm vi phạm pháp luật. Xuất phát từ mục tiêu này, các địa phương cần đổi mới, có những biện pháp linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế để nâng cao hiệu quả thực hiện.

Yêu cầu đó đặt công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong mối liên hệ trực tiếp với việc thực hiện pháp luật hằng ngày. Thông tin được cung cấp cần giúp người dân hiểu quyền, nghĩa vụ của mình, nhận biết hành vi có thể dẫn đến vi phạm và biết tìm đến cơ quan, tổ chức có trách nhiệm khi cần được hướng dẫn, hỗ trợ.

Để làm được điều này, nội dung và hình thức phổ biến cần xuất phát từ nhu cầu của từng địa bàn, từng nhóm đối tượng. Người lao động cần được giải thích những quy định liên quan đến hợp đồng, tiền lương, bảo hiểm; người bị bạo lực cần biết cơ chế bảo vệ và địa chỉ hỗ trợ; người chấp hành xong án phạt tù cần kiến thức pháp luật phục vụ quá trình tái hòa nhập cộng đồng. Nội dung gắn với tình huống cụ thể sẽ giúp người tiếp nhận hiểu và vận dụng vào hoàn cảnh của mình.

Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Phan Hồng Nguyên phát biểu tại Hội thảo.

Trình bày báo cáo tóm tắt dự thảo Nghị định và định hướng nội dung thảo luận, ông Phan Hồng Nguyên, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp, cho biết dự thảo gồm 10 chương, 51 điều. Cách tiếp cận chung là cụ thể hóa trách nhiệm của từng chủ thể, gắn phổ biến, giáo dục pháp luật với truyền thông chính sách, chuyển đổi số, yêu cầu tiếp cận của từng nhóm đối tượng và bảo đảm nguồn lực thực hiện.

Theo ông Phan Hồng Nguyên, đối với các đối tượng đặc thù, dự thảo xác định nội dung pháp luật trọng tâm, hình thức phổ biến phù hợp và trách nhiệm của cơ quan quản lý lĩnh vực liên quan. Cách tiếp cận này nhằm đưa hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật sát hơn với nhu cầu, điều kiện và khả năng tiếp cận của từng nhóm.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất đánh giá mức độ tiếp cận, hiểu biết, tuân thủ pháp luật và sự hài lòng của đối tượng thụ hưởng. Kết quả đánh giá được sử dụng để điều chỉnh nội dung, hình thức, phương thức tổ chức và bố trí nguồn lực cho kỳ tiếp theo.

Với định hướng ấy, số lượng hoạt động được tổ chức cần được xem xét cùng với khả năng tiếp nhận và vận dụng của người dân. Việc đánh giá sẽ giúp cơ quan thực hiện nhận diện nội dung còn khó hiểu, nhóm đối tượng chưa được tiếp cận đầy đủ hoặc phương thức chưa phù hợp. Đây là cơ sở để địa phương điều chỉnh cách làm, hướng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật vào những vấn đề đang cần giải quyết.

Phân định trách nhiệm và bảo đảm điều kiện thực hiện tại cơ sở

Trong phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc nêu yêu cầu làm rõ trách nhiệm quản lý nhà nước, tổ chức, hoạt động và cơ chế phối hợp của Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở trung ương, cấp tỉnh và cấp xã, bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo báo cáo của ông Phan Hồng Nguyên, dự thảo xác định UBND cấp tỉnh thực hiện quản lý nhà nước tại địa phương; UBND cấp xã tập trung tổ chức thực hiện tại cơ sở, xây dựng mô hình, quản lý đội ngũ và triển khai các hoạt động phù hợp với địa bàn.

Đối với Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật, vấn đề cần tiếp tục làm rõ là chức năng tư vấn, phối hợp và mối quan hệ với trách nhiệm quản lý nhà nước của UBND, cơ quan tư pháp. Việc thiết kế Hội đồng cấp xã cần bảo đảm hoạt động thực chất, không phát sinh thêm tầng nấc trung gian hoặc thủ tục không cần thiết.

Trong phần định hướng thảo luận, ông Phan Hồng Nguyên đề nghị rà soát việc phân định trách nhiệm, thẩm quyền, bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm; đồng thời xem xét khả năng tổ chức thực hiện tại cơ sở. Cùng với nhiệm vụ được giao, cần xác định nhân lực, kinh phí và phương thức thực hiện, tránh quy định nhiều nhiệm vụ nhưng thiếu điều kiện triển khai.

Dự thảo cũng dành một nhóm quy định cho phổ biến, giáo dục pháp luật trên nền tảng số, mạng xã hội và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Những phương thức này mở rộng khả năng tìm kiếm, trao đổi và giải đáp pháp luật, đồng thời đặt ra yêu cầu kiểm soát chất lượng nội dung, cập nhật dữ liệu và xác định trách nhiệm cung cấp thông tin.

Theo báo cáo của ông Phan Hồng Nguyên, dự thảo xác định trí tuệ nhân tạo là công cụ hỗ trợ, không thay thế trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền. Nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo lập phải được kiểm tra trước khi sử dụng; nội dung hướng dẫn, giải đáp pháp luật hoặc ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân phải được người có thẩm quyền xem xét trước khi công bố.

Việc ứng dụng công nghệ đồng thời phải bảo đảm khả năng tiếp cận của người yếu thế, người ở vùng khó khăn và người gặp trở ngại khi sử dụng công nghệ số. Tư vấn trực tiếp, hướng dẫn tại cộng đồng và những hình thức phù hợp khác vẫn cần được quan tâm để thông tin pháp luật đến được với các nhóm này.

Một nội dung khác được đề nghị thảo luận sâu là truyền thông chính sách. Dự thảo đề xuất cơ chế tiếp nhận, xử lý và phản hồi ý kiến góp ý thông qua Cổng Pháp luật quốc gia và các kênh khác; xác định trách nhiệm nghiên cứu, tiếp thu hoặc giải trình của cơ quan lập đề xuất chính sách, cơ quan chủ trì soạn thảo. Ý kiến góp ý và kết quả xử lý cũng là một trong những căn cứ xác định nội dung, nhiệm vụ và nguồn lực ưu tiên cho phổ biến, giáo dục pháp luật sau khi văn bản được ban hành.

Cơ chế này giúp gắn việc cung cấp thông tin với lắng nghe những vướng mắc của người dân, doanh nghiệp. Đối với báo chí, yêu cầu đặt ra là giải thích chính sách chính xác, dễ hiểu, làm rõ tác động và phản ánh nhu cầu của đối tượng chịu tác động, qua đó góp phần nâng cao chất lượng xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc chụp ảnh lưu niệm cùng các đại biểu tham dự.

Phát biểu kết luận Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc ghi nhận những ý kiến đóng góp của các cơ quan, đơn vị và địa phương. Thay mặt Bộ Tư pháp và cơ quan chủ trì soạn thảo, Thứ trưởng trân trọng cảm ơn các đại biểu đã tham gia góp ý cho dự thảo Nghị định.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cho biết các ý kiến sẽ được tiếp tục nghiên cứu, xem xét, tiếp thu phù hợp để hoàn thiện dự thảo; đồng thời mong muốn trong thời gian tới tiếp tục nhận được ý kiến phản hồi, góp ý của các cơ quan, đơn vị và địa phương. Những đóng góp từ thực tiễn là cơ sở để rà soát các quy định, bảo đảm tính khả thi khi tổ chức thực hiện.

Cùng ngày, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cùng đoàn công tác Bộ Tư pháp đã đến thăm Sở Tư pháp tỉnh Khánh Hòa, thăm hỏi, động viên đội ngũ cán bộ, công chức của Sở trong thực hiện nhiệm vụ công tác tư pháp tại địa phương. Chuyến thăm là dịp tăng cường sự phối hợp giữa Bộ Tư pháp và cơ quan tư pháp địa phương trong triển khai nhiệm vụ.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cùng đoàn công tác Bộ Tư pháp đã đến thăm Sở Tư pháp tỉnh Khánh Hòa.