Dòng chảy đổi mới sáng tạo trong mùa Xuân đất nước

“Khoán 10” trong lĩnh vực trí tuệ

Ngay từ đầu năm 2025, tại Hội nghị toàn quốc về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh: Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị mang ý nghĩa như một “Khoán 10” mới trong lĩnh vực khoa học và công nghệ. Nhận định ấy không chỉ gợi lại một dấu mốc lịch sử của công cuộc đổi mới, mà còn mở ra một cách nhìn mới về động lực phát triển quốc gia trong kỷ nguyên tri thức.

Nếu “Khoán 10” năm xưa giải phóng sức lao động trong nông nghiệp, tạo bước ngoặt cho nền kinh tế từ sản xuất bao cấp sang khoán hộ, thì Nghị quyết 57 hôm nay hướng tới giải phóng trí tuệ, sức sáng tạo và khát vọng đổi mới của cả dân tộc. Lần đầu tiên, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được đặt trong một chỉnh thể thống nhất, được xác định là đột phá chiến lược hàng đầu, là trụ cột phát triển quốc gia trong giai đoạn mới.

Một trong những dấu ấn rõ nét nhất là công tác hoàn thiện thể chế, chính sách được triển khai với quy mô lớn chưa từng có. Chính phủ đã trình Quốc hội ban hành 27 dự án luật liên quan; hàng loạt nghị định, thông tư được xây dựng đồng bộ. Riêng Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham mưu xây dựng 10 luật, 20 nghị định và 44 thông tư, thể hiện vai trò nòng cốt trong kiến tạo khung khổ pháp lý cho phát triển dựa trên tri thức.

Trong lĩnh vực chuyển đổi số, Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế là quốc gia đi sớm với Chương trình chuyển đổi số quốc gia, dựa trên ba trụ cột: Chính phủ số, Kinh tế số và Xã hội số. Năm 2025, việc triển khai Nghị quyết 57 tạo thêm xung lực mới, thúc đẩy chuyển đổi số theo hướng liên thông, đồng bộ, hiệu quả, phù hợp với yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy chính quyền địa phương hai cấp.

Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tiếp tục được củng cố với các nền tảng hỗ trợ ngày càng hoàn thiện. Cổng sáng kiến quốc gia đã tiếp nhận hơn 1.000 sáng kiến, trong đó 309 sáng kiến được tài trợ. Sàn giao dịch khoa học và công nghệ đang được hoàn thiện theo tiêu chuẩn quốc tế, tăng cường kết nối giữa Trung ương và địa phương.

Trình diễn công nghệ ngoài trời trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2025.

Tại các địa phương, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo diễn ra sôi động, linh hoạt theo điều kiện thực tiễn. Đà Nẵng, Huế vận hành hiệu quả trung tâm điều hành thông minh; Hà Nội, TP HCM, Hải Phòng tiên phong trong giao thông, chiếu sáng, cảng thông minh. Bắc Ninh tiếp tục dẫn đầu về chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Nhiều Bộ, ngành đạt kết quả nổi bật, từ cơ sở dữ liệu chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài đến vận hành Trung tâm dữ liệu quốc gia và thanh toán không dùng tiền mặt.

Theo Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng, năm 2025, tổng chi ngân sách cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đạt hơn 51 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 2% tổng chi ngân sách; đồng thời bổ sung thêm 25 nghìn tỷ đồng từ nguồn tăng thu, bảo đảm mức đầu tư tối thiểu 3% theo tinh thần Nghị quyết 57. Cùng với đó là các chính sách đột phá thu hút nhân tài, kết nối trí tuệ kiều bào thông qua mạng lưới đổi mới sáng tạo tại 22 quốc gia.

Chưa kể, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tiếp tục nở rộ với hàng nghìn doanh nghiệp, nhiều sản phẩm “Made in Vietnam” từng bước chinh phục thị trường khu vực và quốc tế. Các trung tâm đổi mới sáng tạo, cùng mạng lưới trí thức người Việt ở nước ngoài, đang góp phần hình thành một “dòng chảy chất xám” kết nối trong và ngoài nước, mở rộng không gian phát triển cho quốc gia.

“Nói ít - làm nhiều” và tinh thần hành động

Tại Ngày hội Đổi mới sáng tạo Việt Nam 2025, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt: “Nói ít - làm nhiều, làm nhanh - làm đúng, làm đến nơi đến chốn”. Theo Tổng Bí thư, đổi mới sáng tạo không chỉ là khẩu hiệu hay phong trào, mà phải trở thành phương thức phát triển, văn hóa hành động của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Trong bối cảnh thế giới chuyển động mạnh mẽ bởi trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, năng lượng sạch…, những quốc gia đi trước về khoa học - công nghệ sẽ nắm lợi thế cạnh tranh chiến lược, còn những quốc gia chậm đổi mới sẽ bị bỏ lại phía sau. “Việt Nam không có lựa chọn nào khác”, Tổng Bí thư khẳng định, ngoài việc coi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chính để đổi mới mô hình tăng trưởng, hiện thực hóa mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.

Tuy nhiên, cùng với niềm tin, Tổng Bí thư cũng thẳng thắn chỉ ra những “điểm nghẽn”: thể chế chưa theo kịp thực tiễn, mức độ làm chủ công nghệ lõi còn hạn chế, vốn đầu tư mạo hiểm chưa khơi thông, nhân lực chất lượng cao còn thiếu và văn hóa sợ rủi ro vẫn tồn tại.

Từ đó, sáu nhóm nhiệm vụ trọng tâm được xác định, trong đó nhấn mạnh quan điểm then chốt: đổi mới sáng tạo là sự nghiệp của toàn dân. Không chỉ nhà khoa học hay doanh nghiệp công nghệ, mà mỗi công chức cải tiến quy trình, mỗi giáo viên đổi mới phương pháp, mỗi nông dân ứng dụng kỹ thuật mới, mỗi bạn trẻ dám thử thách và khởi nghiệp, tất cả đều là những mắt xích của hệ sinh thái sáng tạo quốc gia.

Các sản phẩm Made in Vietnam tại Ngày hội Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Việt Nam 2025. (Ảnh trong bài: MST)

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng cho biết, để biến tầm nhìn thành hiện thực, Chính phủ xác định 5 nhóm giải pháp trọng tâm:

Một là, tạo đột phá về thể chế và cơ chế tài chính cho phát triển khoa học, công nghệ. Chuyển từ cơ chế cấp phát sang đặt hàng, từ kiểm tra hóa đơn sang đánh giá theo kết quả, từ quản lý đầu vào sang quản lý đầu ra. Tổ chức nào thương mại hóa tốt kết quả nghiên cứu sẽ được cấp ngân sách nhiều hơn - một bước đi nhằm khơi dậy động lực thực sự cho sáng tạo.

Hai là, phát triển nhân lực chất lượng cao và nhân tài số. Việt Nam đặt mục tiêu 1 triệu kỹ năng số, 100.000 kỹ sư công nghệ cao, 10.000 chuyên gia AI và bán dẫn. Đi cùng với đó là cơ chế trọng dụng chuyên gia Việt Nam toàn cầu. Bộ trưởng khẳng định: “Với sự trợ giúp của công nghệ số, mỗi người dân có thể trở thành một doanh nghiệp. Xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo chính là cách chúng ta trao cho mọi người quyền được sáng tạo, được thử nghiệm, được thất bại và được đứng dậy”.

Ba là, xây dựng hạ tầng dữ liệu và các nền tảng số - hạ tầng mới của công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Dữ liệu được xem là “tài nguyên chiến lược”, là mảnh đất màu mỡ để tri thức và đổi mới sáng tạo nảy mầm, phát triển.

Bốn là, phát triển hệ sinh thái nghiên cứu - đổi mới sáng tạo dựa trên liên kết “ba nhà”: Nhà nước, viện/trường và doanh nghiệp. Nhà nước đặt hàng công nghệ chiến lược, doanh nghiệp làm tổng thầu, viện/trường tham gia nghiên cứu. Đây là mô hình “ba nhà đồng sáng tạo”, giúp kết nối nghiên cứu với thị trường và thúc đẩy thương mại hóa tri thức.

Năm là, xây dựng quốc gia số toàn diện, lấy công dân số làm trung tâm. Mỗi năm, Chính phủ sẽ công bố từ 50 - 100 bài toán đổi mới quản trị số để doanh nghiệp trong nước phát triển, qua đó vừa hoàn thiện Chính phủ số, vừa tạo động lực phát triển doanh nghiệp công nghệ Việt Nam.

Trong đó, văn hóa đổi mới sáng tạo, tức là thái độ, tinh thần, cách hành xử với sáng tạo, giữ vai trò quyết định. Một xã hội sáng tạo không chỉ biết khuyến khích ý tưởng mới, mà còn khoan dung với thất bại, bởi thất bại là điều kiện tất yếu của khám phá. Không ai có thể sáng tạo nếu sợ sai, sợ bị đánh giá.

Khi tinh thần sáng tạo trở thành bản sắc, khi tri thức được trân trọng và lan tỏa, Việt Nam có đủ niềm tin để bước vào kỷ nguyên của một quốc gia đổi mới sáng tạo, vững vàng và tự tin vươn mình trong tương lai.

Trong không khí đầu Xuân, khi đất trời giao hòa, câu chuyện về “Khoán 10” mới trong lĩnh vực trí tuệ gợi mở một niềm tin để mỗi người “đi về phía mặt trời”. Tổng Bí thư Tô Lâm từng khẳng định: “Tinh thần lao động thông minh, sáng tạo là mạch nguồn bất tận của dân tộc ta”. Đổi mới sáng tạo không phải đích đến, mà là một hành trình liên tục, không có điểm dừng. Một mùa Xuân mới của trí tuệ Việt Nam đang hình thành. Một mùa Xuân mà ở đó, mỗi ý tưởng đều có cơ hội nảy mầm, mỗi nỗ lực đều được trân trọng, mỗi sáng tạo đều có thể trở thành giá trị.

Khi đổi mới sáng tạo trở thành thói quen sống, khi thất bại được nhìn nhận như bài học, khi mỗi người dân đều thấy mình có thể góp phần bằng một ý tưởng hay một hành động nhỏ, thì khi ấy, dòng chảy đổi mới sáng tạo toàn dân sẽ thực sự trở thành động lực đưa đất nước vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới...