“Tuổi đời” hơn 10 thế kỷ
Chèo là một loại hình nghệ thuật sân khấu dân gian của người Việt, phát triển mạnh và phổ biến ở Đồng bằng sông Hồng cùng hai khu vực lan tỏa là Trung du miền núi Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ.
Chèo được hình thành từ thế kỷ X, dưới thời nhà Đinh khi Vua Đinh Tiên Hoàng trị vì. Kinh đô Hoa Lư (Ninh Bình) là đất tổ của sân khấu chèo, người sáng lập là bà Phạm Thị Trân, một vũ ca tài ba trong hoàng cung đã được nhà vua phong chức quan Ưu Bà chuyên truyền dạy nghề múa hát.
Theo sách “Hý phường phả lục” của trạng nguyên Lương Thế Vinh (1441 - 1496), khoảng niên hiệu Thái Bình (970 - 979), khi biết tin Vua Đinh Tiên Hoàng ban chiếu lệnh tìm người giỏi ca múa, viên quan trấn giữ địa phương Hồng Châu đã tiến cử bà Phạm Thị Trân với triều đình. Bà Phạm Thị Trân, hiệu là Huyền Nữ, người Hồng Châu, phong tư mỹ lệ, giỏi về ca hát, múa nổi tiếng trong các hý phường đương thời. Khoảng năm Thái Bình, quan cai hạt đưa tiến bà vào cung. Vua Đinh Tiên Hoàng đã cho mời bà về kinh đô Hoa Lư và phong bà chức Ưu Bà, chịu trách nhiệm dạy quân lính múa hát, đánh trống, gẩy đàn, diễn các tích trò, lúc đó gọi là hát trò nhời hay gọi là hát chèo. Cách rước trống chèo thời nhà Đinh của bà Phạm Thị Trân có sức cổ vũ lớn đối với tinh thần chiến đấu của quân sĩ. Nghệ thuật hát chèo bắt đầu hình thành từ thời đó.
Chèo mang tính quần chúng và thường gắn với các lễ hội dân gian nhằm tạ ơn thần thánh phù hộ cho vụ mùa bội thu, dân làng no ấm và để những người nông dân thường ngày chân lấm tay bùn có thể giao lưu, cất lên tiếng lòng của mình.
Trải qua quá trình lịch sử lâu dài từ thế kỷ X đến nay, nghệ thuật chèo đã đi sâu vào đời sống văn hóa, xã hội, miêu tả cuộc sống bình dị của người nông dân, ca ngợi những phẩm chất cao quý của con người. Chèo phản ánh đầy đủ mọi góc độ của bản sắc dân tộc Việt Nam: Lạc quan, nhân ái, yêu cuộc sống yên lành, bình dị, nhưng tràn đầy tự hào dân tộc, kiên cường đuổi giặc ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc. Bên cạnh đó cũng có những vở chèo mang tính hài hước, phê phán những thói hư, tật xấu, chống lại bất công, thể hiện tình yêu thương, lòng bao dung, sự tha thứ. Cũng chính vì nội dung tư tưởng lành mạnh đó mà trong chèo có đầy đủ thể loại văn học: trữ tình, lãng mạn, anh hùng ca, sử thi, thơ ca giáo huấn.
Ước tính có khoảng trên 200 làn điệu chèo, chủ yếu được hình thành và bắt nguồn từ các làn điệu dân ca, ca dao, thơ giàu chất văn học đằm thắm trữ tình. Chèo sử dụng nhạc cụ dây là đàn nguyệt, đàn nhị và đàn bầu, đồng thời thêm cả sáo. Ngoài ra, các nhạc công còn sử dụng thêm trống và chũm chọe. Bộ gõ nếu đầy đủ thì có trống cái, trống con, trống cơm, thanh la, mõ.
Gìn giữ và trao truyền
Thế kỷ XXI, trước sự phát triển của công nghệ thông tin, sự biến thiên của cuộc sống và sự xuất hiện của các dòng nhạc mới, nhiều người đang dần quên đi những trò chơi dân gian, làn điệu cổ truyền mà ông cha đã dày công gìn giữ.
Làm thế nào để gìn giữ di sản nghệ thuật truyền thống luôn được các địa phương và người yêu chèo quan tâm. Mới đây, ngày 29/3/2024, Văn phòng Chính phủ có Văn bản số 2082 truyền đạt ý kiến của Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà về việc gửi hồ sơ “Nghệ thuật chèo” trình Tổ chức Khoa học, Giáo dục và Văn hoá của Liên hợp quốc (UNESCO), đưa Di sản văn hóa phi vật thể “Nghệ thuật chèo” vào danh sách “Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại”.
Những năm qua, cùng với sự phát triển của sân khấu chèo chuyên nghiệp, phong trào hát chèo của các tỉnh diễn ra sôi nổi thông qua hàng ngàn câu lạc bộ dân ca, góp phần tích cực trong việc gìn giữ và phát huy giá trị nghệ thuật chèo truyền thống.
Từ lâu, chèo đã được coi là “đặc sản” tinh thần của người dân Thái Bình. Toàn tỉnh hiện có 234 câu lạc bộ (CLB) chèo; 100% trường học đưa hát chèo truyền thống vào chương trình giảng dạy. Năm 2023, nghệ thuật chèo ở tỉnh Thái Bình được ghi vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Người dân làng nơi đây, từ cụ già đến trẻ nhỏ, ai cũng có thể ngân nga ít thì vài ba câu hát, nhiều thì thuộc lòng cả chục vở chèo cổ. Tại tỉnh Ninh Bình cũng có những CLB chèo phát triển như CLB chèo làng Đông (xã Ninh An, huyện Hoa Lư. CLB chèo làng Đông hiện có 20 thành viên, người cao tuổi nhất đã ngoài 80, người trẻ nhất hơn 30 tuổi.
Ngoài lo ngại việc cách tân, lai tạp, đánh mất bản sắc của làn điệu chèo cổ, một nỗi lo nữa là kinh phí để duy trì hoạt động của các CLB chèo còn rất hạn hẹp, chế độ đãi ngộ với các nghệ nhân chèo gặp nhiều khó khăn. Hiện nay, nhiều CLB không có kinh phí để duy trì hoạt động. Mọi chi phí từ mua trang phục, đạo cụ... đều do các thành viên tự đóng góp nên rất hạn chế.
Hơn nữa, tất cả các thành viên trong CLB đều phải hàng ngày lao động mưu sinh. Người gắn bó với nghề nông, người là công nhân tại các khu công nghiệp nên thời gian tập luyện không có nhiều. Để hoàn thành được một vở hát biểu diễn tại các sân khấu của huyện, của xã, các CLB phải dành cả tháng tập luyện. Hơn ai hết, các nghệ nhân, chủ nhiệm CLB mong muốn được các địa phương quan tâm hỗ trợ kinh phí, động viên tinh thần, để họ thêm động lực góp phần “đánh thức” niềm đam mê và không ngừng bồi đắp tâm hồn, năng khiếu cho thế hệ trẻ.
Theo dõi chúng tôi trên:
(PLM) - Những ngày này, từ Thủ đô Hà Nội đến những bản làng biên giới xa xôi hay hải đảo tiền tiêu, đâu đâu cũng rực rỡ sắc đỏ của cờ Đảng, cờ Tổ quốc. Không khí hân hoan, tin tưởng đang lan tỏa khắp mọi miền, khi toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta cùng hướng về Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV – dấu mốc mở ra "Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc".
Thời gian gần đây, tại xã Tu Vũ tỉnh Phú Thọ, có dấu hiệu nhiều cá nhân "mua gom" đất vườn rồi đào núi san lấp mặt bằng xin chuyển đổi mục đích sử dụng rồi "băm nhỏ" diện tích để phân lô bán nền rao bán với giá tiền tỷ. Thực trạng này không chỉ làm thay đổi hiện trạng đất đai, tàn phá cảnh quan môi trường mà còn tiềm ẩn nguy cơ phá vỡ quy hoạch, thất thu thuế và hình thành các khu dân cư tự phát, gây áp lực nặng nề lên hạ tầng địa phương.
PLM - Trong tuần đầu của năm 2026, Bệnh viện Hữu Nghị Việt Đức đã tiếp nhận 6 ca cấp cứu do pháo nổ, bệnh nhân mặc dù bị nặng và đa chấn thương. Nhưng có trường hợp nguy kịch, tổn thương nặng nề còn che giấu nguyên nhân do lo sợ vi phạm pháp luật, gây khó khăn cho việc cấp cứu.
(PLM) - Mới đây, Báo Pháp luật Việt Nam nhận được đơn phản ánh của bà Tạ Ngọc Thúy, đại diện cho nhiều hộ dân đang sinh sống tại một chung cư cao cấp tại phường Hồng Gai, tỉnh Quảng Ninh. Theo nội dung trong đơn, người dân cho rằng Ban Quản trị Tòa nhà S1 có nhiều dấu hiệu bất thường trong việc quản lý, thu chi nguồn tiền là quỹ chung của cộng đồng cư dân. Đáng chú ý, sự việc kéo dài trong nhiều năm mới được “phát lộ”…
PLM - Giữa nhịp sống hiện đại ngày càng gấp gáp, khi những lo toan mưu sinh dễ cuốn con người vào vòng quay không ngơi nghỉ, nhiều người đã chọn tìm về những không gian tâm linh yên tĩnh để lắng lại và chăm sóc đời sống nội tâm. Những ngày cuối tuần, chùa Vạn Phúc (tỉnh Hưng Yên) trở thành điểm hẹn bình yên của gần 100 Phật tử đến từ nhiều địa phương trong khóa tu mang tên “Một ngày an lạc”.
(PLM) -Thời gian qua, Báo Pháp luật Việt Nam nhận được nhiều đơn kiến nghị, phản ánh của các hộ dân có hộ khẩu thường trú tại tổ dân phố Hắng, phường Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên liên quan đến việc thu hồi đất nông nghiệp để thực hiện Dự án Khu tái định cư Hồng Tiến 4. Theo phản ánh, quá trình bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại dự án này có dấu hiệu chưa được thực hiện đúng các quy định của UBND tỉnh Thái Nguyên, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.
PLM - Chiều 12/1, tại Hà Nội, Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với UBND TP Hà Nội tổ chức Hội nghị đánh giá tình hình thi hành Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 và đề xuất nội dung cơ chế, chính sách đặc thù xây dựng dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).
(PLM) - Sáng 10/01/2026 tại hội trường lớn UBND xã Hoài Đức, TP Hà Nội đã long trọng tổ chức Đại hội đại biểu “Hội doanh nghiệp xã Hoài Đức” lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2025-2030. Nhằm đánh giá kết quả hoạt động của ban vận động, đề ra mục tiêu, và phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ mới, thông qua điều lệ hoạt động của Hội trong thời gian tới.
(PLM) - Ngày 31/12, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đã ký Quyết định số 3802/QĐ-BTP, phê duyệt và công bố 15 sự kiện nổi bật năm 2025 của ngành Tư pháp.
(PLM) - Ngày 09/01/2026, Báo Pháp luật Việt Nam đã tổ chức Đại hội Liên Chi hội Nhà báo Báo Pháp luật Việt Nam lần thứ I, nhiệm kỳ 2026 – 2031 đã diễn ra thành công tốt đẹp. Sự kiện không chỉ là một kỳ đại hội nhiệm kỳ thông thường mà còn đánh dấu bước ngoặt lịch sử: Chuyển đổi mô hình tổ chức từ Chi hội lên Liên Chi hội, mở ra không gian phát triển mới cho đội ngũ những người làm báo pháp luật.
