Hà Nội "kể" nghìn năm lịch sử bằng những trải nghiệm mới

Khi lịch sử không còn “cũ kỹ”

Trong nhiều năm, du lịch Hà Nội chủ yếu xoay quanh việc tham quan di tích theo lối truyền thống. Tuy nhiên, sự thay đổi trong nhu cầu của du khách trẻ, khách quốc tế đã thúc đẩy Thành phố chuyển hướng sang mô hình du lịch trải nghiệm. Lịch sử không còn là những dòng chữ, hiện vật khô cứng mà trở thành câu chuyện có thể cảm nhận bằng thị giác, thính giác và cảm xúc.

Như tour trải nghiệm “Hà Nội - Chạm miền ký ức” mở ra hành trình đi bộ nhiều cảm xúc. Tour trải nghiệm mới thuộc dự án tuyến tàu điện số 6, một sản phẩm du lịch đặc thù, trọng điểm nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử của Hà Nội. Đây cũng là hoạt động cụ thể hóa Chương trình hành động số 01-CTr/TU ngày 29/11/2025 của Thành ủy Hà Nội thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025 - 2030, với định hướng phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, gắn chặt với văn hóa, không gian sáng tạo và con người Hà Nội.

Tour được lấy cảm hứng từ hệ thống tàu điện mặt đất từng gắn bó với người Hà Nội trong giai đoạn 1901 - 1991. Tuyến tàu điện số 6 không chỉ tái hiện tàu điện theo nghĩa vật lý thuần túy, mà còn chuyển hóa ký ức đô thị thành một cấu trúc trải nghiệm mới.

Thực tế, trong vài năm trở lại đây, Hà Nội đã có nhiều hoạt động du lịch sử dụng lợi thế về văn hóa, truyền thống. Một trong những dấu ấn rõ nét là tại Hoàng thành Thăng Long. Tour đêm “Giải mã Hoàng thành Thăng Long” được xây dựng như một hành trình khám phá có kịch bản, nơi du khách tham gia vào chuỗi hoạt động mang tính tương tác cao, từ nghi lễ cung đình đến trò chơi giải mã lịch sử. Đây là sản phẩm du lịch sáng tạo dựa trên nền tảng di sản, giúp “hồi sinh” không gian từng là trung tâm quyền lực với những trầm tích trải dài hơn một nghìn năm.

Không gian di sản này cũng là nơi tổ chức các sự kiện lớn như Lễ hội Du lịch Hà Nội với hơn 150 gian hàng, kết hợp trình diễn nghệ thuật và công nghệ hiện đại nhằm tái hiện chiều sâu lịch sử Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội. Điều này cho thấy cách tiếp cận mới, đưa di sản trở thành “sân khấu” thay vì chỉ là điểm tham quan.

Nhiều du khách nước ngoài chọn tham quan Bảo tàng Hồ Chí Minh để tìm hiểu thêm văn hóa, lịch sử Việt Nam. (Ảnh: PV)

Tại Nhà tù Hỏa Lò, các chương trình trải nghiệm đêm đã tạo nên hiệu ứng đặc biệt. Không gian được dàn dựng bằng ánh sáng và âm thanh, kết hợp lời kể giàu cảm xúc, giúp người tham gia hiểu sâu hơn về những năm tháng đấu tranh giành độc lập. Đây là một trong 15 sản phẩm du lịch đêm tiêu biểu được Hà Nội phát triển nhằm gia tăng trải nghiệm cho du khách.

Không chỉ các di tích lịch sử cách mạng, những địa điểm văn hóa lâu đời như Văn Miếu - Quốc Tử Giám cũng được “làm mới” bằng công nghệ. Các chương trình trình chiếu 3D mapping tái hiện truyền thống khoa bảng, giúp người xem hình dung rõ nét về nền giáo dục Nho học xưa.

Ở không gian đô thị, hồ Hoàn Kiếm và khu phố cổ đang trở thành “bảo tàng sống”. Thay vì chỉ ghé thăm các địa danh quen thuộc, nhiều du khách có xu hướng lựa chọn những cách khám phá nhẹ nhàng hơn, chẳng hạn như xe bus 2 tầng, đạp xe hay đi tàu trên cao. Tuyến xe bus 2 tầng thường có lộ trình đi qua các điểm trung tâm như hồ Hoàn Kiếm, Nhà hát Lớn Hà Nội, khu vực Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, cùng một số tuyến phố mang dấu ấn lịch sử khác. Thời gian cho một vòng hoàn chỉnh thường dao động khoảng 60 - 90 phút tùy tình trạng giao thông.

Hiệu quả của hướng đi này được thể hiện qua các con số tăng trưởng ấn tượng. Năm 2025, ngành du lịch Hà Nội ghi nhận sự bùng nổ với hơn 33,7 triệu lượt khách, trong đó có khoảng 7,82 triệu lượt khách quốc tế và hơn 25 triệu lượt khách nội địa. Tổng thu từ du khách đạt hơn 134 nghìn tỷ đồng. Còn trong quý I/2026, ngành du lịch Hà Nội ước đón khách quốc tế đạt khoảng 2,4 triệu lượt. Tổng thu từ khách du lịch trong 3 tháng đầu năm 2026 ước đạt gần 37 nghìn tỷ đồng,

Điều này cho thấy, mô hình du lịch trải nghiệm đã giúp Hà Nội thu hút lượng lớn du khách, đặc biệt là khách trẻ và khách quốc tế. Theo thống kê của ngành Du lịch, các tour đêm tại di tích thường có tỷ lệ khách tham quan rất cao, nhiều chương trình phải đặt trước nhiều ngày. Điều này chứng minh rằng nhu cầu “trải nghiệm lịch sử” đang ngày càng tăng.

Tạo điểm nhấn riêng biệt cho dòng chảy du lịch Hà Nội hiện đại

Thành phố Hà Nội đặt mục tiêu phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn vào năm 2030, tập trung nâng cao chất lượng dịch vụ, chuyển đổi số và phát triển sản phẩm du lịch đặc sắc dựa trên nền tảng văn hóa, di sản. Với mục tiêu ngắn hạn, năm 2026, du lịch Hà Nội dự kiến đón khoảng 35 triệu lượt khách, bao gồm cả khách quốc tế và nội địa.

Để hiện thực hóa mục tiêu nói trên, Thành phố cần xây dựng chiến lược phát huy hiệu quả thế mạnh về du lịch văn hóa - lịch sử, đồng thời tạo ra dấu ấn riêng đủ sức cạnh tranh với các điểm đến trong khu vực và quốc tế. Không chỉ dừng lại ở việc sở hữu hệ thống di tích phong phú, bài toán đặt ra là làm thế nào để những giá trị ấy được “kích hoạt”, trở thành trải nghiệm hấp dẫn và khác biệt.

Chia sẻ với phóng viên, ông Phạm Hải Quỳnh - Viện trưởng Viện Phát triển Du lịch châu Á (ATI) nhấn mạnh, trong bối cảnh du lịch trải nghiệm đang phát triển mạnh, Hà Nội muốn tránh bị hòa lẫn thì phải định hình rõ “bản sắc riêng”. Điểm cốt lõi không chỉ nằm ở giá trị vật thể của di tích, mà ở khả năng chạm tới cảm xúc và ký ức của du khách. Chính chiều sâu văn hóa với những lớp lịch sử chồng lấn, đan xen từ quá khứ đến hiện tại đã tạo nên lợi thế hiếm có, giúp Hà Nội trở thành một không gian kể chuyện đặc biệt mà ít nơi nào sánh được.

Di tích Nhà tù Hỏa Lò là một điểm đến đem lại nhiều cung bậc cảm xúc cho du khách. (Nguồn: Di tích Nhà tù Hỏa Lò)

Trước hết, Hà Nội cần khai thác sâu đặc trưng “lớp chồng lớp” của lịch sử. Từ Thăng Long nghìn năm văn hiến, qua thời kỳ Pháp thuộc, đến giai đoạn kháng chiến và thời bao cấp, mỗi thời kỳ đều để lại dấu ấn rõ nét trong không gian đô thị và đời sống con người. Thay vì kể riêng lẻ từng giai đoạn, các sản phẩm du lịch nên được thiết kế như những hành trình xuyên suốt, kết nối các tầng lịch sử ngay trong cùng một địa điểm. Một tour đi bộ, chẳng hạn, không chỉ dừng ở việc giới thiệu kiến trúc mà còn phải giúp du khách cảm nhận được sự thay đổi trong lối sống, văn hóa và tinh thần của người Hà Nội qua từng thời kỳ.

Bên cạnh đó, việc biến “di sản tĩnh” thành “trải nghiệm sống” là yếu tố then chốt để nâng cao sức cạnh tranh. Du khách ngày nay không chỉ muốn nhìn ngắm mà còn muốn tham gia, nhập vai và cảm nhận. Những chương trình như tour đêm tại di tích đã bước đầu tạo hiệu ứng tốt, nhưng cần tiếp tục mở rộng sang nhiều không gian khác như phố cổ hay các làng nghề ven đô. Ở đó, công nghệ ánh sáng, âm thanh và trình diễn thực cảnh không chỉ để minh họa mà phải giúp người tham gia thực sự “sống lại” trong không khí của một Hà Nội xưa.

Tuy nhiên, cốt lõi làm nên bản sắc của Hà Nội không chỉ nằm ở di tích mà còn ở con người và nếp sống Tràng An. Sự thanh lịch, tinh tế trong ứng xử, trong văn hóa ẩm thực hay trong sinh hoạt đời thường chính là “chất liệu sống” để kể chuyện lịch sử. Trải nghiệm du lịch vì thế cần được mở rộng ra ngoài không gian trưng bày, để du khách có thể thưởng trà theo lối xưa, lắng nghe nghệ nhân kể chuyện hay tham gia vào các nghi lễ truyền thống được phục dựng. Chính con người Hà Nội, với phong thái riêng biệt, sẽ tạo nên sự khác biệt mà không nơi nào có thể sao chép.

Song song với đó, lịch sử cũng cần được đặt trong mối liên hệ với hiện tại để tránh trở nên khô cứng. Việc gắn kết di sản với dòng chảy đương đại, thông qua các không gian sáng tạo hay tổ hợp văn hóa, là hướng đi phù hợp. Những địa điểm công nghiệp cũ được cải tạo thành không gian nghệ thuật, nơi quá khứ và hiện tại cùng tồn tại, sẽ giúp lịch sử trở nên gần gũi hơn với thế hệ trẻ. Khi đó, lịch sử không còn nằm yên trong tủ kính mà trở thành một phần của đời sống sáng tạo.

Cuối cùng, Hà Nội cần hướng tới tính chuyên biệt thay vì phát triển dàn trải. Việc xây dựng các tour chuyên đề theo từng lát cắt lịch sử, như kiến trúc biệt thự cổ, danh nhân Hà Nội hay hành trình làng nghề, sẽ giúp tạo chiều sâu cho sản phẩm du lịch. Sự chuyên sâu này không chỉ thu hút nhóm khách có nhu cầu cao mà còn góp phần định vị rõ ràng thương hiệu du lịch Thủ đô.

Có thể thấy, để tạo được dấu ấn riêng trong du lịch trải nghiệm, Hà Nội không cần chạy theo xu hướng, mà nên khai thác chính những giá trị độc đáo vốn có của mình. Khi lịch sử được kể bằng cảm xúc, bằng con người và bằng những trải nghiệm sống động, đó cũng là lúc Hà Nội thực sự trở thành một “người kể chuyện” không thể thay thế. Khi những di tích “lên tiếng”, quá khứ không còn xa xôi mà trở thành một phần của hiện tại, sống động, đong đầy cảm xúc.