Hiểu đúng về nghĩa vụ bảo hiểm và quyền lợi khi xảy ra hỏa hoạn

Ngày 23/9, Báo Pháp luật Việt Nam tổ chức Tọa đàm “Xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật - tuân thủ pháp luật về phòng cháy, chữa cháy: Cháy nhà, ai bảo vệ tài sản của bạn?”, với sự tham gia của Đại tá Phạm Trung Hiếu - Trưởng phòng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC&CNCH), Công an Thành phố Hà Nội và ông Trần Khánh - Chủ tịch CLB Quản lý tòa nhà Hà Nội.

Tại Tọa đàm, chia sẻ lý do vì sao không ít vụ cháy trong nhà dân lại gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản? Đại tá Phạm Trung Hiếu cho rằng, từ thực tiễn các vụ việc xảy ra tại Hà Nội và nhiều tỉnh, thành phố khác trên cả nước cho thấy, dù là nhà ở riêng lẻ hay chung cư, nguyên nhân của các vụ cháy chủ yếu xuất phát từ sinh hoạt của người dân. Một trong những lý do khiến các vụ cháy gây ra thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản là do việc phát hiện đám cháy còn chậm trễ, khi cơ quan chức năng nhận được tin báo thì đã qua mất thời cơ “vàng” để khống chế đám cháy.

Theo Đại tá Phạm Trung Hiếu, các mô hình “Tổ liên gia an toàn phòng cháy, chữa cháy” tại các khu dân cư, đội an ninh trật tự cơ sở… sẽ là lực lượng tại chỗ, phát hiện và hỗ trợ khống chế đám cháy, giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản khi đám cháy xảy ra. Bên cạnh đó, cơ quan chức năng cũng đã tuyên truyền đến người dân Ứng dụng (App) “Báo cháy 114”, hỗ trợ người dùng thông báo cho cơ quan Cảnh sát PCCC&CNCH các vụ cháy, nổ và sự cố, qua đó lực lượng chữa cháy có thể kịp thời triển khai lực lượng.

Trong khi đó, xuất phát từ thực tế vận hành chung cư, theo ông Trần Khánh, một trong những nguy cơ khiến Ban quản trị các nhà chung cư lo ngại nhất chính là ý thức PCCC&CNCH của mỗi người dân. Đơn cử như việc tập huấn phòng cháy, chữa cháy tại chung cư được thực hiện đều đặn và tương đối bài bản hàng năm, tuy nhiên thực tế không phải tất cả người dân đều tham gia. Đặc biệt đối tượng những người đang đi làm, thanh, thiếu niên lại có phần chủ quan, ít tham gia vào các buổi tập huấn này.

Theo Luật Nhà ở 2023, chủ sở hữu nhà chung cư thuộc diện bắt buộc tham gia bảo hiểm cháy, nổ có nghĩa vụ đóng bảo hiểm. Vấn đề ở đây là: Người dân có biết mình thuộc diện nào và trách nhiệm cụ thể của mình đến đâu hay chưa? “Từ thực tế, bảo hiểm cháy nổ bắt buộc sẽ tách biệt giữa phần sở hữu chung của tòa nhà chung cư và phần sở hữu riêng của từng căn hộ. Phần sở hữu chung thường được Ban quản trị hoặc chủ đầu tư mua, trích từ kinh phí quản lý hoặc quỹ của tòa nhà. Trong khi đó, bảo hiểm cho phần riêng lẻ của từng căn hộ thì hầu hết các hộ dân chưa quan tâm đến, tỷ lệ sử dụng là rất thấp”, ông Trần Khánh cho biết.

Sau vụ cháy, người dân sẽ phải đối diện với việc tài sản mất đi sẽ được bù đắp như thế nào? Đây chính là lúc câu chuyện bảo hiểm trở thành vấn đề rất thực tế. Theo Đại tá Phạm Trung Hiếu, hiện nay liên quan đến bảo hiểm, chúng ta đã có các quy định liên quan như: Phụ lục VII Nghị định số 105/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ 1/7/2025; Nghị định số 347/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 8/9/2026… Tuy nhiên, người dân cũng cần lưu ý, theo Nghị định số 347, cơ quan bảo hiểm có quyền từ chối bán nếu như đối tượng mua bảo hiểm cháy nổ bắt buộc không bảo đảm các yêu cầu theo quy định pháp luật, trong đó bao gồm cả Luật PCCC&CNCH.

Do đó, cá nhân, tổ chức khi tham gia mua bảo hiểm trước hết cũng cần phải tuân thủ pháp luật, trong đó có Luật PCCC&CNCH để bảo đảm quyền lợi của mình khi có các sự cố đáng tiếc xảy ra.

Ban quản trị sẽ phải phối hợp với cư dân, đơn vị vận hành, cơ quan chức năng và doanh nghiệp bảo hiểm để bảo vệ quyền lợi của cư dân như thế nào? Đâu là những vướng mắc thực tế phát sinh hiện nay? Theo ông Trần Khánh, khi xảy ra tai nạn cháy, nổ, hồ sơ của cơ quan Công an (như biên bản vụ cháy, kết luận nguyên nhân…) sẽ là căn cứ pháp lý quan trọng để bảo hiểm thực hiện nghĩa vụ với khách hàng.

Tuy nhiên, có một thực tế đó là ở nhiều chung cư, việc mua bảo hiểm được thực hiện còn hình thức, cách xác định giá trị tài sản mua bảo hiểm không chính xác, dẫn đến việc mua bảo hiểm dưới giá trị. Điều này dẫn đến khi xảy ra sự cố cháy, nổ, số tiền bảo hiểm đền bù trong nhiều trường hợp mà người dân nhận được là rất thấp. Hỏa hoạn xảy ra là điều không ai mong muốn, thế nhưng việc hiểu đúng về bảo hiểm cháy nổ để phòng tránh rủi ro, giảm thiểu thiệt hại là điều người dân cần hiểu rõ để bảo vệ quyền lợi cho mình.

Đại tá Phạm Trung Hiếu - Trưởng phòng Cảnh sát PCCC&CNCH, Công an Thành phố Hà Nội.

“Phòng cháy, chữa cháy là tuyến phòng thủ đầu tiên và điều chúng tôi luôn mong mỏi đó là người dân sẽ có ý thức kiểm soát được nguyên nhân (chủ động kiểm tra điện, lối thoát nạn và phương tiện chữa cháy…), có các giải pháp phòng ngừa thiết thực (trang bị thiết bị báo cháy tự động, truyền tin sớm, trang bị các gói bảo hiểm phù hợp…)”. - Đại tá Phạm Trung Hiếu - Trưởng phòng Cảnh sát PCCC&CNCH, Công an Thành phố Hà Nội.

Ông Trần Khánh - Chủ tịch CLB Quản lý tòa nhà Hà Nội.

“Thứ nhất, đừng đợi đến khi cháy mới kiểm tra an toàn, đừng để khi có sự cố mới đi học kiến thức về phòng cháy, chữa cháy; thứ hai, người dân cần hiểu rõ tài sản của mình đang được bảo hiểm ở mức nào và thứ ba, phòng cháy, chữa cháy không phải là trách nhiệm của riêng ai mà là của toàn dân, một vụ cháy khi được người dân phát hiện và báo sớm (ví dụ qua ứng dụng “Báo cháy 114”) sẽ góp phần giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản” - ông Trần Khánh - Chủ tịch CLB Quản lý tòa nhà Hà Nội.