Khẩn trương tháo gỡ "điểm nghẽn" giải ngân nguồn lực khoa học công nghệ

Thực thi quyết liệt để tạo sản phẩm cuối cùng

Chiều 15/7, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) tổ chức Hội nghị “Thể chế khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - Tháo gỡ điểm nghẽn và kiến tạo phát triển”.

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh nhiều chủ trương lớn của Đảng đã được thể chế hóa bằng các luật, nghị định và cơ chế, chính sách mới, tạo nền tảng pháp lý ngày càng đầy đủ cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là tiếp tục hoàn thiện thể chế mà quan trọng hơn là đưa các chính sách nhanh chóng đi vào cuộc sống, phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân cho biết, kể từ khi Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia được ban hành, Bộ KH&CN đã tham mưu Chính phủ trình Quốc hội thông qua 10 luật; trình Chính phủ ban hành 33 nghị định và 1 nghị quyết; đồng thời tiếp tục hoàn thiện nhiều quyết định, thông tư hướng dẫn.

Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân phát biểu khai mạc Hội nghị (Ảnh: MST)

Theo Bộ trưởng, đây là khối lượng công việc rất lớn, chưa từng có trong lịch sử của Bộ trong một khoảng thời gian ngắn.

Tuy nhiên, việc ban hành luật, nghị định và thông tư mới chỉ là bước khởi đầu. Thách thức lớn hiện nay là làm thế nào để các quy định được hiểu đúng, áp dụng thống nhất và triển khai hiệu quả tại các bộ, ngành, địa phương cũng như trong cộng đồng doanh nghiệp. “Có thể làm ngày làm đêm để xây dựng các luật, nghị định, thông tư, nhưng để các quy định đó đi vào người thực thi và được vận dụng đúng thì không hề đơn giản”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.

Chính vì vậy, Hội nghị được tổ chức nhằm chia sẻ những điểm mới trong hệ thống chính sách, đồng thời cùng các cơ quan, đơn vị nhận diện và tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.

Theo Bộ trưởng, nhiều cơ chế, chính sách mới đã được xây dựng theo hướng đổi mới tư duy, tiệm cận thông lệ quốc tế. Đơn cử, các quy định về công nghệ chiến lược không chỉ được đề cập trong pháp luật về khoa học và công nghệ mà còn được cụ thể hóa trong Luật Công nghệ cao sửa đổi cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn, từng bước hình thành hành lang pháp lý phục vụ phát triển các công nghệ chiến lược của đất nước.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc tham chiếu thông lệ quốc tế khi xây dựng các định mức và cơ chế đãi ngộ dành cho đội ngũ nhân lực khoa học và công nghệ. Bộ KH&CN đã nghiên cứu mức thu nhập và chính sách của một số quốc gia trong khu vực như Singapore, Thái Lan, Indonesia để làm cơ sở xây dựng các quy định phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Tại Hội nghị, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng dành nhiều thời gian chia sẻ về những đổi mới trong cơ chế hoạt động của các quỹ khoa học và công nghệ. Theo đó, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia được nghiên cứu đổi mới mô hình hoạt động theo đúng tính chất của một quỹ tài chính, thay vì vận hành theo cơ chế dự toán ngân sách như trước đây. Sự thay đổi này nhằm tăng tính chủ động trong sử dụng nguồn lực, đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học và công nghệ trong giai đoạn mới.

Chức năng của Quỹ cũng được mở rộng. Nếu trước đây Quỹ chủ yếu hỗ trợ nghiên cứu cơ bản thì nay có thể tham gia hỗ trợ các khâu từ nghiên cứu, phát triển đến tạo ra sản phẩm mẫu.

Ở giai đoạn đưa sản phẩm ra thị trường, Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF) tiếp tục đóng vai trò hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, những đổi mới về cơ chế tài chính và chính sách không thể thực hiện trong một sớm một chiều bởi hệ thống pháp luật có tính liên thông, tác động đến nhiều quy định hiện hành. Vì vậy, việc tạo ra các đột phá cần được triển khai từng bước, bảo đảm tính đồng bộ và khả thi.

Bộ trưởng nhận định, đến nay, hệ thống thể chế về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cơ bản đã được bao phủ. Một số nội dung trong quá trình triển khai cần tiếp tục được điều chỉnh về kỹ thuật để phù hợp với thực tiễn, như quy định về lập dự toán đối với công nghệ chiến lược hay cơ chế vận hành của các quỹ tại bộ, ngành và địa phương.

Trong thời gian tới, trọng tâm sẽ được chuyển từ xây dựng thể chế sang tổ chức thực hiện. Bộ KH&CN mong muốn cùng các bộ, ngành, địa phương bước sang giai đoạn mới - giai đoạn thực thi quyết liệt, thực thi đến cùng để tạo ra hiệu quả thực chất từ các chính sách đã được ban hành.

Tại Hội nghị, các đại biểu tập trung thảo luận 4 chuyên đề lớn gồm: thể chế cho công nghệ chiến lược; cơ chế đầu tư, mua sắm và thử nghiệm trong chuyển đổi số; đổi mới vai trò của các quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; tháo gỡ vướng mắc trong lập, phân bổ và sử dụng nguồn lực ngân sách cho khoa học và công nghệ.

Coi tiến độ giải ngân và kết quả ứng dụng thực tiễn là thước đo trách nhiệm công vụ

Phát biểu chỉ đạo Hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng khẳng định, trong hơn 18 tháng qua, chúng ta đã tập trung rất nhiều nguồn lực để đưa những chủ trương lớn của Đảng nhanh chóng đi vào cuộc sống, từng bước biến khát vọng phát triển thành hiện thực. Bước đi đầu tiên là hoàn thiện thể chế. Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh rằng thể chế đang là "điểm nghẽn của điểm nghẽn". Vì vậy, trong thời gian rất ngắn, riêng trong lĩnh vực KH,CN, ĐMST&CĐS, chúng ta đã hoàn thành khối lượng công việc rất lớn.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chỉ rõ, điều chúng ta hướng tới không phải chỉ là ban hành thêm các văn bản hay xây dựng thêm nhiều chính sách, mà quan trọng hơn là phải đo được hiệu quả của những chính sách đó. Nguồn lực đầu tư cho KH&CN phải được lượng hóa bằng kết quả cụ thể.

Chúng ta phải trả lời được những câu hỏi rất rõ ràng: Đã làm chủ được bao nhiêu công nghệ; Có thêm bao nhiêu sản phẩm được thương mại hóa. Có thêm bao nhiêu doanh nghiệp đổi mới sáng tạo được hình thành và phát triển? KH,CN, ĐMST&CĐS đã đóng góp như thế nào vào tăng trưởng kinh tế của đất nước? Đó mới là những thước đo thực chất của quá trình triển khai Nghị quyết số 57.

Các đại biểu tại hội nghị (Ảnh: MST)

Để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển, Phó Thủ tướng đề nghị bốn chủ thể quan trọng của hệ sinh thái KH,CN, ĐMST và CĐS cùng hành động mạnh mẽ hơn. Đối với Nhà nước, cần tiếp tục đổi mới tư duy quản lý theo hướng kiến tạo phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực và kiên quyết khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm trong thực thi công vụ.

Đối với đội ngũ nhà khoa học, cần tập trung nghiên cứu xuất phát từ yêu cầu phát triển đất nước, nhu cầu của doanh nghiệp và địa phương, lấy hiệu quả ứng dụng và thương mại hóa làm tiêu chí quan trọng đánh giá kết quả nghiên cứu.

Các viện nghiên cứu, trường đại học cần tăng cường nghiên cứu gắn với thực tiễn, đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và phát triển hệ sinh thái ĐMST trong nhà trường.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, cần chủ động đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, mạnh dạn đổi mới công nghệ, tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái ĐMST và trở thành trung tâm của quá trình tiếp nhận, làm chủ và thương mại hóa công nghệ.

Một nội dung được Phó Thủ tướng đặc biệt nhấn mạnh là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư cho KH,CN, ĐMST&CĐS.

Theo Phó Thủ tướng, đầu tư cho KH&CN là đầu tư cho tương lai. Tuy nhiên, nếu nguồn lực đã được bố trí nhưng chậm giải ngân sẽ làm mất đi cơ hội phát triển, khiến công nghệ, sản phẩm và doanh nghiệp chậm hình thành.

Phó Thủ tướng đề nghị các bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ và chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực tiếp chỉ đạo công tác phân bổ, giao dự toán và giải ngân nguồn lực cho KH,CN, ĐMST&CĐS; đồng thời giao Bộ KH&CN chủ trì xây dựng cơ chế theo dõi, đánh giá kết quả giải ngân của các bộ, ngành và địa phương.

Phó Thủ tướng kỳ vọng sau Hội nghị, mỗi bộ, ngành, địa phương sẽ có kế hoạch hành động cụ thể; mỗi nhà khoa học có thêm những công trình gắn với thực tiễn; mỗi doanh nghiệp có thêm quyết tâm đầu tư cho KH,CN, ĐMST&CĐS. “Thể chế không còn là rào cản mà là lợi thế cạnh tranh; KH,CN, ĐMST& CĐS phải thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới của đất nước”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.