Đề xuất thu nhập tới 300 triệu đồng/tháng để hút nhân tài công nghệ chiến lược

Việt Nam đề xuất cơ chế tài chính đặc biệt để làm chủ công nghệ lõi

Dự thảo Thông tư về cơ chế tài chính cho nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược đề xuất nhiều chính sách đột phá, từ mức thu nhập cạnh tranh quốc tế dành cho đội ngũ chuyên gia đến cơ chế quản lý theo kết quả, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu và trao quyền tự chủ cao hơn cho tổ chức thực hiện, nhằm tạo động lực đưa Việt Nam làm chủ các công nghệ lõi.

Để phát triển các công nghệ chiến lược và xây dựng đội ngũ nhân lực công nghệ trình độ quốc tế, Bộ Khoa học và Công nghệ đang đề xuất hàng loạt cơ chế tài chính mang tính đột phá. Đáng chú ý, dự thảo Thông tư quy định cơ chế tài chính đối với nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược đề xuất mức thu nhập tối đa lên tới 300 triệu đồng/tháng dành cho Tổng công trình sư - lực lượng được xem là "đầu tàu" trong các dự án công nghệ trọng điểm quốc gia.

Thông tin được đưa ra tại Hội thảo "Góp ý hoàn thiện cơ chế tài chính đối với nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược quốc gia đặc biệt sử dụng ngân sách nhà nước" do Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) tổ chức ngày 9/7.

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc NAFOSTED, cho biết trong nhiều năm qua, các nhiệm vụ khoa học và công nghệ của Việt Nam chủ yếu được quản lý theo mô hình đề tài nghiên cứu. Cơ chế lập dự toán vẫn tập trung vào các khoản chi như nhân lực, vật tư, thiết bị..., trong khi chưa phản ánh đầy đủ đặc thù của quá trình phát triển, làm chủ và thương mại hóa công nghệ chiến lược.

Giám đốc NAFOSTED Đào Ngọc Chiến phát biểu khai mạc (Ảnh: MST)

Theo ông Chiến, thực hiện chỉ đạo của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, NAFOSTED cùng các đơn vị liên quan đã xây dựng dự thảo Thông tư quy định việc lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí ngân sách nhà nước đối với các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược thuộc Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược theo Điều 7 Nghị định số 260/2026/NĐ-CP.

Dự thảo hướng tới ba mục tiêu lớn: đổi mới tư duy quản lý; đổi mới cơ chế tài chính; chuyển từ cách tiếp cận quản lý theo “nhiệm vụ nghiên cứu” sang phát triển các dự án công nghệ gắn với sản phẩm và nhu cầu thị trường.

Lãnh đạo NAFOSTED cho biết hội thảo tập trung lấy ý kiến đối với hai nội dung quan trọng gồm dự thảo Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược và dự thảo Thông tư quy định cơ chế tài chính đối với nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược. Tất cả các ý kiến sẽ được Ban soạn thảo tiếp thu, hoàn thiện trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét ban hành.

Theo Ban soạn thảo, mục tiêu của Bộ Khoa học và Công nghệ là xây dựng một cơ chế tài chính có sức cạnh tranh ở tầm quốc tế, tham khảo kinh nghiệm của Singapore và nhiều quốc gia phát triển trong chính sách thu hút nhân tài, qua đó tạo sức hút đối với các nhà khoa học, chuyên gia và doanh nghiệp ngay khi chương trình được triển khai.

Lấy sản phẩm làm mục tiêu, thị trường làm thước đo

Giới thiệu dự thảo Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược, ông Nguyễn Minh Quân, chuyên viên NAFOSTED, cho biết chương trình được xây dựng nhằm tối ưu hóa nguồn lực quốc gia, thiết lập cơ chế điều phối thống nhất từ Trung ương đến địa phương và quản lý xuyên suốt theo chuỗi giá trị.

Khác với cách tiếp cận truyền thống, chương trình xác định rõ phương châm "lấy sản phẩm làm mục tiêu, doanh nghiệp làm trung tâm, công nghệ làm nền tảng và thị trường là thước đo". Trọng tâm là phát triển và làm chủ các công nghệ chiến lược, công nghệ lõi phục vụ tăng trưởng kinh tế, quốc phòng, an ninh và nâng cao năng lực tự chủ quốc gia.

Theo mục tiêu đề ra, đến năm 2030 chương trình sẽ phát triển và thương mại hóa trên 30 sản phẩm công nghệ chiến lược, trong đó có ít nhất 10 sản phẩm đủ sức cạnh tranh trên thị trường khu vực và quốc tế; làm chủ hơn 12 công nghệ lõi và hình thành tối thiểu 5 chuỗi sản phẩm công nghệ chiến lược.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, chương trình sẽ được triển khai theo chuỗi giá trị, quản lý theo kết quả đầu ra thay vì quy trình hành chính. Đồng thời, nhiều cơ chế mới cũng được đề xuất như áp dụng mô hình sandbox tối đa 24 tháng, tuyển chọn cạnh tranh nhiều nhóm nghiên cứu cho cùng một nhiệm vụ, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu và trao quyền tự chủ lớn hơn cho tổ chức chủ trì.

Bên cạnh đó, chương trình sẽ thí điểm cơ chế tạo lập thị trường cho sản phẩm công nghệ chiến lược thông qua hình thức cam kết mua trước có điều kiện, cơ chế xác định giá đối với sản phẩm đầu tiên và ưu tiên đầu tư hạ tầng nghiên cứu dùng chung.

Đặc biệt, chính sách tuyển chọn, sử dụng và đãi ngộ đối với Tổng công trình sư, Kiến trúc sư trưởng và các chuyên gia đầu ngành được xác định là một trong những giải pháp then chốt nhằm thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao trong và ngoài nước.

Theo lộ trình, chương trình dự kiến được triển khai từ năm 2026, đánh giá giữa kỳ vào năm 2028 và tổng kết sau năm 2030, hướng tới hình thành hệ sinh thái công nghệ chiến lược có năng lực cạnh tranh quốc tế.

Các đại biểu trao đổi tại Hội thảo (Ảnh: MST)

Lần đầu đề xuất thu nhập cạnh tranh tới 300 triệu đồng/tháng

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại hội thảo là dự thảo Thông tư quy định cơ chế tài chính đối với nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược.

Giới thiệu nội dung này, bà Nguyễn Thị Kim Thành, Kế toán trưởng NAFOSTED, cho biết mặc dù khung pháp lý về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã từng bước được hoàn thiện, song cơ chế tài chính hiện hành vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển công nghệ lõi, công nghệ nguồn cũng như thu hút đội ngũ nhân lực trình độ cao.

Bà Nguyễn Thị Kim Thành, Kế toán trưởng NAFOSTED giới thiệu nội dung Dự thảo Thông tư quy định cơ chế tài chính đối với nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược (Ảnh: MST)

Theo bà Thành, Nghị quyết số 57-NQ/TW đã đặt ra yêu cầu xây dựng cơ chế đặc thù nhằm thu hút, trọng dụng các nhà khoa học đầu ngành, chuyên gia và Tổng công trình sư trong và ngoài nước thông qua chính sách cạnh tranh về thu nhập, điều kiện làm việc và môi trường sống.

Từ thực tiễn đó, dự thảo được xây dựng nhằm tháo gỡ bốn điểm nghẽn lớn gồm: chế độ đãi ngộ chưa đủ sức cạnh tranh; phương thức lập dự toán vẫn theo khoản mục chi thay vì theo vòng đời công nghệ; chưa có cơ chế sử dụng quỹ dự phòng rủi ro; và chưa cho phép triển khai đồng thời nhiều phương án nghiên cứu độc lập đối với cùng một nhiệm vụ.

Đồng thời, dự thảo đề xuất sáu nhóm cơ chế tài chính đột phá, bao gồm cơ chế đãi ngộ nhân lực; kinh phí dự phòng tối đa 10% tổng kinh phí nhiệm vụ; quản lý và quyết toán theo kết quả, mức khoán; cho phép triển khai nhiều phương án nghiên cứu độc lập; trao quyền tự chủ lựa chọn nhà cung cấp; và quản lý theo chuỗi nhiệm vụ để tăng tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Đáng chú ý, lần đầu tiên dự thảo đề xuất khung thu nhập mang tính cạnh tranh dành cho đội ngũ nhân lực chủ chốt tham gia các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược.

Theo đó, Tổng công trình sư được đề xuất hưởng mức thu nhập tối đa 300 triệu đồng/tháng; Kiến trúc sư trưởng tối đa 250 triệu đồng/tháng; Chủ nhiệm nhiệm vụ hoặc Chủ tịch Hội đồng tối đa 150 triệu đồng/tháng; các chuyên gia, nhà khoa học tham gia tối đa 40 triệu đồng/tháng.

Trong đó, mức 300 triệu đồng/tháng dành cho Tổng công trình sư được thiết kế cao hơn mức quy đổi theo sức mua tương đương nhằm tăng khả năng cạnh tranh trong thu hút nguồn nhân lực đặc biệt khan hiếm.

Theo bà Nguyễn Thị Kim Thành, phát triển công nghệ chiến lược đòi hỏi một cơ chế tài chính tương xứng. Nếu muốn hình thành đội ngũ nhân lực công nghệ đẳng cấp quốc tế, Việt Nam cần có chính sách đãi ngộ đủ sức cạnh tranh với khu vực và thế giới.

"Dự thảo Thông tư không chỉ điều chỉnh phương thức quản lý tài chính mà còn thể hiện sự chuyển dịch từ tư duy “quản lý chi phí” sang “đầu tư cho phát triển công nghệ chiến lược”, tạo nền tảng thu hút nhân tài, làm chủ công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia”, bà Thành nhấn mạnh.

Với hàng loạt đề xuất mới, từ cơ chế thu nhập cạnh tranh, quản lý theo kết quả đầu ra, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu đến mở rộng quyền tự chủ cho tổ chức thực hiện, dự thảo Thông tư được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt trong phát triển công nghệ chiến lược của Việt Nam. Nếu được ban hành và triển khai hiệu quả, đây sẽ là nền tảng quan trọng để thu hút nhân tài, thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu, hình thành các sản phẩm công nghệ có giá trị gia tăng cao, góp phần hiện thực hóa mục tiêu làm chủ các công nghệ lõi và nâng cao vị thế cạnh tranh của Việt Nam trên bản đồ công nghệ toàn cầu.