Khi người trẻ tự kéo nhau ra khỏi "vòng xoáy" nicotine

Nhiều bạn trẻ chia sẻ hành trình cai thuốc lá trên mạng xã hội, góp phần cảnh báo về nguy cơ lệ thuộc nicotine. (Ảnh: Thanh Hà).

Đây là tín hiệu đáng chú ý trong bối cảnh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đang len lỏi mạnh vào đời sống thanh thiếu niên.

Trên những video ngắn đăng tải bằng tài khoản cá nhân trên Tiktok, nhiều bạn trẻ cho biết từng bắt đầu hút thuốc vì tò mò, vì bạn bè rủ rê hoặc đơn giản nghĩ “thử một lần cũng không sao”. Nhưng sau một thời gian, hút thuốc lá dần trở thành thói quen khó bỏ và trở thành nỗi ám ảnh với sức khỏe khi họ phải chịu đựng những cơn ho kéo dài, hụt hơi, mất ngủ, sức khỏe ngày càng suy giảm; có người mắc bệnh phổi nặng, phải nhập viện điều trị, thậm chí can thiệp y tế.

Chính vì vậy, các video ghi lại từng ngày cai thuốc không chỉ là nhật ký cá nhân. Đó còn là cách người trẻ tự tạo động lực cho chính mình và cũng là lời cảnh báo tới những người xung quanh: đừng để một "hơi thuốc lá" rồi trở thành sự lệ thuộc lâu dài.

Giới trẻ trước cạm bẫy nicotine

Theo Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế), tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở người trưởng thành tại Việt Nam tăng từ 0,2% năm 2015 lên 3,6% năm 2020. Đáng chú ý, năm 2023, tỷ lệ học sinh từ lớp 6 đến lớp 12 đang sử dụng thuốc lá điện tử ở mức 7%.

Một nghiên cứu của Trường Đại học Y tế công cộng thực hiện trên gần 2.500 sinh viên tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP HCM cũng cho thấy 14% sinh viên từng thử thuốc lá điện tử và 3% đang sử dụng. Với thuốc lá nung nóng, tỷ lệ từng thử là 6% và đang sử dụng là 0,8%. Độ tuổi bắt đầu sử dụng trung bình là 16,9 tuổi.

Không chỉ tăng về số người sử dụng, vấn đề đáng lo hơn là nhiều bạn trẻ chưa hiểu đúng về các sản phẩm này. Khảo sát cho thấy gần 38% sinh viên cho rằng thuốc lá điện tử không chứa nicotine; khoảng 15% nghĩ đây chỉ là “hơi nước” ít gây hại; hơn 62% tin thuốc lá điện tử có thể hỗ trợ cai thuốc lá truyền thống.

Chính những nhận thức sai lệch đó khiến thuốc lá điện tử dễ tiếp cận người trẻ hơn. Trên mạng xã hội, nhiều sản phẩm vẫn được quảng bá bằng những cụm từ như “ít độc hại”, “thế hệ thuốc lá mới”, “phong cách hiện đại”, “sành điệu”. Một số nội dung còn gắn với hình ảnh thời trang, âm nhạc, giải trí, tạo cảm giác đây là một xu hướng hơn là một sản phẩm gây hại.

Theo Tổ chức Y tế thế giới, hiện có ít nhất 16.000 loại hương vị thuốc lá điện tử khác nhau trên thị trường. Không ít sản phẩm được thiết kế giống đồ chơi, kẹo, hộp sữa, cây bút, thỏi son hoặc phụ kiện thời trang, khiến ranh giới giữa một món đồ “vô hại” và sản phẩm chứa nicotine trở nên mờ nhạt trong mắt thanh thiếu niên.

Các chuyên gia y tế cảnh báo, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vẫn có thể chứa nicotine cùng nhiều chất ảnh hưởng tiêu cực tới sức khỏe. Nicotine là chất gây nghiện mạnh, đặc biệt nguy hiểm với não bộ đang phát triển của thanh thiếu niên, có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung, học tập, cảm xúc và làm tăng nguy cơ lệ thuộc.

Thực tế đã chứng minh khi không ít người trẻ kể với nhau rằng thuốc lá điện tử không “vô hại” như quảng cáo, câu chuyện về tác hại của thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá mới lan truyền trên mạng. Và phòng, chống tác hại thuốc lá không chỉ nằm ở lệnh cấm hay những buổi tuyên truyền, mà còn thiết thực từ chính những cuộc trò chuyện giữa bạn bè, trong lớp học, trên mạng xã hội như thế...

Tác hại không chờ đến tuổi già

Thuốc lá thường được nhắc đến như nguyên nhân gây bệnh sau nhiều năm. Nhưng thực tế tại các bệnh viện cho thấy, những biến cố nặng về tim mạch đã xuất hiện ở cả người trẻ, trong đó hút thuốc lá là một yếu tố nguy cơ đáng chú ý.

Bệnh viện Đại học Y Dược - Hoàng Anh Gia Lai mới cấp cứu thành công bệnh nhân N.D.T., sinh năm 1992, trú tại phường Thống Nhất, tỉnh Gia Lai, bị nhồi máu cơ tim cấp. Theo thông tin từ bệnh viện, bệnh nhân hút thuốc lá nhiều, khoảng 3 gói mỗi ngày.

Trước khi nhập viện khoảng 3 giờ, bệnh nhân đau ngực dữ dội, vã mồ hôi, chóng mặt. Cơn đau kéo dài hơn 1 giờ không giảm nên được gia đình đưa đi cấp cứu. Kết quả thăm khám, xét nghiệm cho thấy bệnh nhân bị nhồi máu cơ tim cấp, có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.

Trước đó, một số bệnh viện cũng ghi nhận các ca nhồi máu cơ tim nặng ở người trẻ có tiền sử hút thuốc. Bệnh viện Thanh Nhàn từng tiếp nhận bệnh nhân 34 tuổi bị sốc tim, nhồi máu cơ tim do tắc động mạch vành, hút thuốc từ năm 14 tuổi. Bệnh viện Hoàn Mỹ Đà Nẵng cũng từng cứu sống một bệnh nhân 17 tuổi bị nhồi máu cơ tim cấp, trước đó không có bệnh lý nền nhưng hút thuốc lá khá thường xuyên.

Những ca bệnh này cho thấy tác hại của thuốc lá không chỉ là chuyện “về sau”. Với người trẻ, hút thuốc thường xuyên vẫn có thể góp phần làm tổn thương mạch máu, thúc đẩy xơ vữa, gây hẹp tắc mạch vành và dẫn đến những biến cố tim mạch nguy hiểm.

Sau 13 năm triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực trong giảm tỷ lệ hút thuốc lá điếu thông thường và giảm phơi nhiễm khói thuốc thụ động. Tuy nhiên, sự gia tăng của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đang đặt ra thách thức mới, nhất là khi nhóm bị tác động mạnh lại là học sinh, sinh viên.

Các bác sĩ khuyến cáo, người đang hút thuốc, đặc biệt là người hút lâu năm, khi có dấu hiệu đau tức ngực, khó thở, vã mồ hôi, chóng mặt, buồn nôn cần đến cơ sở y tế sớm. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo nhồi máu cơ tim hoặc các biến cố tim mạch nguy hiểm.

Bỏ thuốc lá là cách giảm nguy cơ bệnh tim mạch, ung thư, bệnh hô hấp và bảo vệ người thân khỏi khói thuốc thụ động. Một video ngắn trên TikTok có thể không thay đổi tất cả. Nhưng khi ngày càng nhiều người trẻ dám nói “không” với thuốc lá, dám kể lại trải nghiệm của mình và cảnh báo bạn bè, thông điệp phòng, chống tác hại thuốc lá sẽ không còn là chuyện của riêng ngành y tế. Nó trở thành tiếng nói từ chính bên trong thế hệ trẻ.