Khoa học, công nghệ mở không gian phát triển mới cho Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Mở lối cho các không gian phát triển mới

Ngày 28/7, tại Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức Hội thảo quốc tế "Không gian phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Định hướng chiến lược và lựa chọn chính sách", với sự tham dự của các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước.

Hội thảo tập trung trao đổi các vấn đề lý luận và thực tiễn về tổ chức không gian phát triển; kinh nghiệm quốc tế trong khai thác không gian ngầm, phát triển trí tuệ nhân tạo (AI); đồng thời thảo luận các định hướng về đột phá thể chế, quy hoạch vùng, phát triển không gian số, không gian mạng và năng lượng.

Phát biểu tại phiên khai mạc, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhận định, sau 40 năm đổi mới, mô hình tăng trưởng theo chiều rộng của Việt Nam đã đến giới hạn. Trong bối cảnh mới, Việt Nam cần chuyển từ tư duy phát triển dựa trên "bản đồ hành chính" sang "bản đồ phát triển", trong đó không gian được định hình bởi khả năng tổ chức, năng lực sáng tạo và mức độ kết nối.

Theo Bộ trưởng, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần đồng thời giải quyết hai nhiệm vụ lớn là làm mới các không gian phát triển truyền thống và kiến tạo các không gian phát triển mới.

Đối với không gian biển, công nghệ cần đi trước để đánh giá tài nguyên đại dương, phát triển năng lượng tái tạo ngoài khơi, công nghệ sinh học biển và kiểm soát rủi ro môi trường.

Với không gian ngầm, cần xây dựng cơ sở dữ liệu địa chất, địa chính ba chiều và bản sao số đô thị, bảo đảm quy hoạch đi trước một bước so với đầu tư dự án.

Đối với không gian tầm thấp, Việt Nam cần xây dựng bản đồ số vùng bay, hành lang thử nghiệm cùng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn an toàn phục vụ phát triển các ngành công nghệ mới.

Trong khi đó, ở không gian vũ trụ, cần phát triển đồng bộ hệ sinh thái vệ tinh, thiết bị mặt đất và dịch vụ phân tích dữ liệu, từng bước làm chủ các công nghệ cốt lõi.

Ban chủ trì Phiên khai mạc Hội thảo. (Ảnh: MST)

Hoàn thiện thể chế để chuyển không gian tiềm năng thành động lực tăng trưởng

Để tạo dư địa cho đổi mới sáng tạo, Bộ trưởng Vũ Hải Quân đề xuất chuyển từ tư duy "không quản được thì cấm" sang quản trị dựa trên tiêu chuẩn, quy chuẩn và mức độ rủi ro; đồng thời mở rộng các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Nhà nước cần đóng vai trò là khách hàng đầu tiên thông qua cơ chế đặt hàng nghiên cứu và mua sắm công, qua đó thúc đẩy thương mại hóa công nghệ và tạo thị trường cho doanh nghiệp trong nước.

Ở góc độ hoạch định chính sách, PGS.TS Nguyễn Kim Sơn, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho rằng, quy mô lãnh thổ hay địa giới hành chính lớn hơn không đồng nghĩa với việc tạo ra động lực tăng trưởng. Điều quan trọng là phải tổ chức lại không gian phát triển theo hướng liên kết, bổ trợ và khai thác hiệu quả lợi thế của từng địa phương, từng vùng.

Theo ông, mỗi địa phương cần xác định rõ lợi thế so sánh, năng lực nội sinh và sản phẩm chủ lực để tham gia chuỗi giá trị, hành lang kinh tế và mạng lưới đô thị, thay vì phát triển như một "nền kinh tế thu nhỏ". Đồng thời, mô hình tăng trưởng cần chuyển từ dựa chủ yếu vào đất đai, lao động và vốn sang dựa trên công nghệ, dữ liệu, văn hóa và chất lượng.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, các đại biểu cho biết việc mở rộng không gian phát triển luôn gắn với đầu tư hạ tầng, phát triển công nghệ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Nhật Bản đã khai thác hiệu quả không gian ngầm phục vụ giao thông, thương mại và chống ngập, trong khi Italia chú trọng thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, đào tạo và trao đổi học thuật nhằm phát triển kinh tế tri thức, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm. (Ảnh: MST)

Theo GS.TS Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, để biến các không gian tiềm năng thành động lực tăng trưởng mới, Việt Nam cần đồng thời tổ chức lại các không gian hiện hữu, kiến tạo các không gian phát triển mới và hoàn thiện cơ chế điều phối, huy động nguồn lực. Việc sắp xếp đơn vị hành chính chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi gắn với hình thành các vùng kinh tế, hành lang kinh tế, vùng động lực và chuỗi liên kết đủ mạnh, khắc phục tình trạng phát triển chia cắt theo địa giới hành chính.

Ngay sau phiên khai mạc, hội thảo tiếp tục với hai phiên thảo luận chuyên đề và một phiên tọa đàm bàn tròn. Các ý kiến được kỳ vọng sẽ cung cấp thêm luận cứ khoa học và gợi mở các giải pháp chính sách nhằm khai thác hiệu quả những không gian phát triển mới, tạo động lực cho tăng trưởng nhanh và bền vững của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.