Kỷ niệm 60 năm ngày hy sinh của 33 liệt sĩ hang Hỏa Tiễn: “Lửa thiêng trong đá”

Tối 28/4/2026, tại Khu di tích Hang Hoả Tiễn và Nghĩa trang liệt sĩ đường sắt, phường Hoàng Mai, UBND tỉnh Nghệ An long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 60 năm ngày hy sinh của 33 liệt sĩ Thanh niên xung phong tại Hang Hỏa Tiễn (28/4/1966 – 28/4/2026).

Tham dự Lễ kỷ niệm có Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà, đại diện lãnh đạo Quân khu 4, Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam và lãnh đạo tỉnh Nghệ An. Đặc biệt, buổi lễ có sự tham dự của các cựu Thanh niên xung phong (TNXP) đơn vị C271 – những nhân chứng lịch sử của sự kiện ngày 28/4/1966 cùng thân nhân các gia đình liệt sĩ đã hy sinh tại Hang Hỏa Tiễn, đại diện lực lượng TNXP, công nhân đường sắt – những người từng sống, chiến đấu và cống hiến tuổi thanh xuân tại Hoàng Mai và đông đảo nhân dân địa phương.

Nghĩa trang liệt sĩ đường sắt tại phường Hoàng Mai, Nghệ An. Ảnh: Võ Khánh

Hùng ca trong đá

Hang Hỏa Tiễn hay còn gọi Hang Tổ 4 là một hang động nhỏ nằm trong dãy núi Eo Kin, thuộc phường Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An.

Năm 1964 - 1965, đế quốc Mỹ đã tập trung lực lượng, sử dụng vũ khí hiện đại mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc nhằm đánh phá hậu phương, cắt đứt các tuyến giao thông chi viện cho chiến trường miền Nam.

Tại Nghệ An, các khu vực như Vinh - Bến Thủy, Cửa Hội và nhiều huyện miền núi như Kỳ Sơn, Tương Dương, Tân Kỳ, Nghĩa Đàn… trở thành trọng điểm đánh phá ác liệt. Đặc biệt, hệ thống giao thông đường sắt, đường bộ, cầu phà từ cầu Cấm - Nghi Lộc ra Khe Nước lạnh - Hoàng Mai liên tục hứng chịu bom đạn.

Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Võ Trọng Hải và các đại biểu dâng hương, dâng hoa tưởng niệm tại Nghĩa trang liệt sĩ đường sắt. Ảnh: Võ Khánh

Trong bối cảnh đó, để đảm bảo chi viện kịp thời cho miền Nam, ngày 27/4/1965, Bộ Giao thông - Vận tải thành lập đơn vị TNXP “Ba sẵn sàng” C271, Đội 27 gồm 150 đồng chí, chia thành nhiều tổ đội, mỗi tổ đảm nhiệm một nhiệm vụ khác nhau như: nạo vét kênh nhà Lê, bốc dỡ hàng hóa; bảo vệ an toàn đường sắt, đường bộ từ Khe Nước lạnh vào cầu Hoàng Mai,...

Trong đó, Tổ 4 có 36 đồng chí (14 nam, 22 nữ) từ các tỉnh Nghệ An, Hà Nam, Thanh Hóa, Thái Bình, Thừa Thiên Huế được giao nhiệm vụ khai thác đá để xây dựng đoạn đường vào ga Hoàng Mai và khắc phục kịp thời các sự cố trên tuyến đường sắt khi bom Mỹ đánh phá.

Hàng ghế đầu tưởng niệm các liệt sĩ TNXP tại hang Hỏa Tiễn. Ảnh: Võ Khánh

Lễ kỷ niệm được tổ chức trọng thể với sự tham dự của đông đảo nhân dân. Ảnh: Võ Khánh

Khoảng 9 giờ sáng 28/4/1966, trong khi đang làm nhiệm vụ khai thác đá trên công trường, bất ngờ có kẻng báo động, mọi người chạy vào hang đá trú ẩn, cũng là lúc máy bay địch dội một loạt bom làm rung chuyển cả khu vực, sau đó là 2 quả đạn rocket bắn thẳng vào nơi trú ẩn. Toàn bộ cửa hang chìm trong khói bụi dày đặc, cây cối đổ ngã, hàng trăm khối đất đá bịt kín lối vào.

Khi các tổ đội công nhân xung quanh lập tức chạy ra hiện trường ứng cứu thì tìm kiếm được 4 đồng chí ở phía cửa hang, còn lại 32 đồng chí khác không thể tiếp cận do cửa hang bị sập.

Lực lượng cứu hộ đào bới suốt đêm, đến sáng hôm sau thì một phần cửa hang được mở. Trong hang, thi thể các anh chị gần như không ai nguyên vẹn. Chị Trần Thị Loan bị thương nặng được đồng đội đem đi Hà Nội để cứu chữa, nhưng không qua khỏi, hy sinh vào tháng 8/1966. Chị Nguyễn Thị Toán khắp cơ thể đầy mảnh đạn không còn thở, sau khi đưa đi khâm liệm chuẩn bị cho lễ an táng thì bất ngờ tỉnh lại và được cứu sống. Anh Nguyễn Ngọc Lâm, bị phiến đá hàng chục tấn đè nửa người và mãi mãi yên nghỉ trong hang. 33 anh chị đã nằm lại vĩnh viễn nơi đây khi tuổi đời còn rất trẻ, người trẻ nhất mới tròn 16 tuổi.

Biểu diễn văn nghệ tại Lễ kỷ niệm. Ảnh: Võ Khánh

Địa chỉ đỏ nơi địa đầu xứ Nghệ

Ngày 28/4/2026 tròn 60 năm ngày hy sinh của 33 liệt sĩ tại Hang Hỏa Tiễn. Đây cũng là lần đầu tiên tỉnh Nghệ An tổ chức Lễ kỷ niệm nhằm tri ân các anh hùng liệt sĩ, góp phần giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn” cho các thế hệ.

Phát biểu tại Lễ kỷ niệm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Thái Văn Thành bày tỏ sự tri ân sâu sắc tới 33 liệt sĩ TNXP và các anh hùng liệt sỹ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Ông cho biết, Hoàng Mai nằm ở cửa ngõ phía Bắc của Nghệ An, là “yết hầu” hội tụ, kết nối các huyết mạch giao thông quan trọng đường bộ, đường sắt, đường thủy vào Nam ra Bắc. Đây cũng là vùng núi đá vôi tốt, trữ lượng lớn có thể khai thác, sản xuất vật liệu phục vụ cho việc san lấp, hàn gắn các tuyến đường trong thời chiến.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Thái Văn Thành phát biểu tại buổi lễ. Ảnh: Võ Khánh

Với lợi thế về giao thông thủy, bộ và sản xuất nguyên liệu, trong chiến tranh chống Mỹ cứu nước, Hoàng Mai được đánh giá là vị trí quan trọng trong công tác chi viện cho chiến trường Miền Nam nên được tăng cường các lực lượng quân đội, dân quân tự vệ, thanh niên xung phong để quyết tâm bảo vệ huyết mạch này.

36 chiến sỹ TNXP của tổ 4 đơn vị C271 đều là những thanh niên nhiệt huyết, phần lớn còn ở độ tuổi mười tám đôi mươi, xuất thân từ những vùng quê nghèo ở các tỉnh miền Bắc và Bắc Trung Bộ. Họ sống trong các lán trại tạm thời, mái lợp tranh rạ, ngủ trên các tấm cót lót rơm rạ, lá chuối khô để chống rét. Có những thời điểm đế quốc Mỹ đánh phá ác liệt, lương thực thiếu thốn, cả đơn vị phải nhường cơm sẻ áo, chia nhau từng nắm cơm độn khoai lót dạ.

Cuộc sống kham khổ, lao động nặng nhọc, khó khăn chồng chất khó khăn nhưng với nhiệt huyết của tuổi trẻ, các anh chị đã luôn sẵn sàng cống hiến, vượt qua mưa bom, bão đạn, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, với một lý tưởng cao đẹp: “đâu cần thanh niên có, việc gì khó có thanh niên”.

Ban tổ chức trao quà cho các gia đình liệt sĩ. Ảnh: Võ Khánh

Các anh chị đã mãi mãi ra đi, nhưng sự hy sinh anh dũng đó đã trở thành động lực, sức mạnh để cho tuyến đường không bao giờ tắc, góp phần quyết định vào chiến thắng trên chiến trường Miền Nam, bẻ gãy ý chí xâm lược của kẻ thù.

60 năm đã đi qua, Hang Hỏa Tiễn và sự hy sinh của các liệt sĩ đã đi vào lịch sử như một bản anh hùng ca về quyết tâm sắt đá "Tất cả vì Miền Nam ruột thịt", "Vì độc lập tự do thống nhất đất nước".

Biểu diễn nghệ thuật tại chương trình. Ảnh: Võ Khánh

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An cho biết, thời gian tới, tỉnh sẽ tập trung huy động nguồn lực đầu tư tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị Cụm di tích Hang Hỏa Tiền và Nghĩa trang liệt sĩ đường sắt, để nơi đây xứng tầm là địa chỉ đỏ quan trọng trong đời sống tâm linh của Nhân dân Nghệ An và đồng bào cả nước.