Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026: Hơn 1,22 triệu thí sinh bước vào chặng nước rút

Kỷ lục thí sinh tự do, cạnh tranh đại học ngày càng gay gắt

Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 sẽ diễn ra trong hai ngày 11 và 12/6 với hơn 1,22 triệu thí sinh đăng ký dự thi, mức cao nhất kể từ khi kỳ thi được tổ chức theo mô hình hiện nay. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), tính đến 17h ngày 5/5, thời điểm chốt đăng ký, hệ thống ghi nhận 1.223.776 thí sinh đăng ký dự thi. Trong đó, gần 1,16 triệu là học sinh lớp 12, chiếm 94,78%, còn lại hơn 63.800 là thí sinh tự do, mức cao nhất kể từ năm 2020.

Theo các chuyên gia, số lượng thí sinh tự do tăng mạnh bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân. TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục thường xuyên, Bộ GD&ĐT cho rằng, bất cập trong tuyển sinh năm trước là một yếu tố quan trọng. Nhiều trường sử dụng quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ, điểm cộng và tiêu chí phụ khiến điểm chuẩn thực tế tăng mạnh, dẫn tới tình trạng nhiều thí sinh có điểm thi tương đối cao nhưng vẫn trượt hoặc không vào đúng ngành mong muốn.

Ngoài ra, không ít sinh viên đã trúng tuyển nhưng nhận ra lựa chọn ngành học chưa phù hợp, buộc phải thi lại để tìm hướng đi mới. Điều này tiếp tục cho thấy bài toán hướng nghiệp vẫn còn nhiều bất cập.

Cùng đó, dữ liệu đăng ký theo môn thi năm nay cũng cho thấy sự dịch chuyển đáng chú ý. Hai môn bắt buộc là Toán và Ngữ văn tiếp tục dẫn đầu với hơn 1,2 triệu thí sinh đăng ký mỗi môn. Trong nhóm tự chọn, Lịch sử tăng mạnh nhất với thêm 71.443 thí sinh, Vật lí tăng 35.332 thí sinh, trong khi Địa lí giảm mạnh nhất với hơn 45.000 thí sinh. Ngoại ngữ và Sinh học cũng ghi nhận xu hướng giảm.

Theo Bộ GD&ĐT, xu hướng này phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn của học sinh đối với các lĩnh vực STEM, công nghệ, kỹ thuật và những ngành nghề có tiềm năng phát triển dài hạn. Sự tăng mạnh của Lịch sử cũng cho thấy học sinh đang điều chỉnh chiến lược tổ hợp xét tuyển theo hướng tối ưu hóa cơ hội vào đại học, thay vì lựa chọn thuần túy theo năng lực truyền thống.

Thí sinh không nên học dồn ép ở chặng nước rút

Theo quy định mới, để đủ điều kiện xét tuyển đại học, thí sinh phải đạt tối thiểu 15 điểm đối với tổ hợp 3 môn xét tuyển, trừ các trường hợp ưu tiên hoặc đặc cách. Quy định này được xem là ngưỡng bảo đảm chất lượng đầu vào, nhưng cũng đồng nghĩa với việc chỉ cần một môn có điểm quá thấp, thí sinh có thể mất cơ hội bước vào đại học.

Thực tế này khiến học sinh không chỉ lo đạt điểm cao mà còn đặc biệt sợ “điểm liệt”. Trần Hải Yến, học sinh lớp 12 tại Hà Nội chia sẻ rằng giai đoạn này gần như ngày nào em cũng học kín lịch từ sáng tới tối. Ngoài các môn thi tốt nghiệp, em còn phải duy trì ôn tập tổ hợp xét tuyển đại học. “Áp lực lớn nhất không phải là câu khó, mà là sợ sai ở những câu cơ bản vì mất tập trung. Chỉ cần một môn quá thấp là gần như ảnh hưởng toàn bộ kết quả”, Hải Yến chia sẻ.

Trong khi đó, Đức Long, một học sinh khác tại Hà Nội cho biết bản thân còn phải chia sức cho cả kỳ thi đánh giá năng lực. “Mỗi kỳ thi một dạng đề khác nhau. Có thời điểm em học dàn trải, cái gì cũng học nhưng không sâu, nên hiệu quả rất thấp. Gần đây em phải cắt bớt, xác định rõ mục tiêu chính để tránh quá tải”, Long bày tỏ.

Trước áp lực mới, nhiều trường THPT đã tổ chức liên tục 2 - 3 đợt khảo sát chất lượng để đánh giá năng lực, phân loại học sinh và điều chỉnh phương pháp giảng dạy. Một hiệu trưởng trường THPT ngoài công lập tại Hà Nội nhấn mạnh: “Muốn tốt nghiệp thì trước hết phải chống liệt”. Theo các nhà trường, mục tiêu quan trọng nhất hiện nay là bảo đảm học sinh không để mất điểm ở những nội dung cơ bản. Với học sinh yếu, nhiều trường tổ chức lớp phụ đạo riêng, tập trung củng cố nền tảng thay vì chạy theo kiến thức nâng cao.

Kết quả khảo sát cho thấy, Ngữ văn thường có mức điểm ổn định hơn, trong khi Toán và Ngoại ngữ vẫn là hai môn khiến nhiều học sinh gặp khó khăn. Cấu trúc đề thi hiện cũng thể hiện rõ tính phân hóa: khoảng 4 - 5 điểm thuộc nhóm nhận biết, thông hiểu; còn để đạt từ 7 - 8 điểm trở lên, học sinh phải có khả năng vận dụng, tư duy và sáng tạo. Điều này đồng nghĩa với việc học tủ, học thuộc hoặc làm bài theo lối mòn sẽ khó đạt kết quả cao.

Theo cô Ngô Thị Thành, Trường THPT Phan Huy Chú, Đống Đa, Hà Nội, dù thời gian ôn thi bị rút ngắn nhưng nhà trường vẫn duy trì học đến hết tháng 5 để bảo đảm học sinh nắm chắc toàn bộ kiến thức nền tảng. Những học sinh dưới 5 điểm ở bất kỳ môn nào đều được tách nhóm riêng để hỗ trợ. “Các em phải nắm chắc phần cơ bản trước khi nghĩ tới mục tiêu cao hơn. Càng gần kỳ thi, càng phải giữ tâm lý ổn định”, cô Thành cho biết.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 không đơn thuần là một kỳ thi học thuật mà còn là phép thử lớn về bản lĩnh, chiến lược và khả năng thích ứng của học sinh trước những thay đổi ngày càng rõ trong hệ thống giáo dục. Với số lượng thí sinh đông nhất lịch sử, sự cạnh tranh cao hơn và quy chế ngày càng chuẩn hóa, cuộc đua năm nay khốc liệt hơn nhiều so với trước đây. Trong bối cảnh đó, người có lợi thế không chỉ là người học nhiều nhất mà là người biết học đúng trọng tâm, xây dựng chiến lược phù hợp, giữ tâm lý ổn định và tránh những sai sót đáng tiếc.