Lần đầu ban hành chuẩn đào tạo đại học ngành đường sắt

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Quyết định số 1061 về chuẩn chương trình đào tạo ngành đường sắt trình độ đại học. Đây là lần đầu tiên ngành đường sắt có chuẩn chương trình đào tạo ở bậc đại học, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực cho lĩnh vực giao thông đường sắt trong giai đoạn mới.

Chuẩn chương trình được xây dựng trên cơ sở các quy định hiện hành về giáo dục đại học, tham chiếu Khung trình độ quốc gia Việt Nam và định hướng của Chính phủ về đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đường sắt đến năm 2035, định hướng đến năm 2045.

Việc ban hành chuẩn chương trình đào tạo ngành đường sắt được đặt trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới phát triển hệ thống đường sắt hiện đại, bao gồm đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị, đường sắt điện khí hóa và đường sắt tốc độ cao. Yêu cầu đặt ra là nguồn nhân lực không chỉ nắm vững kiến thức chuyên môn mà còn phải có khả năng thích ứng với công nghệ mới, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Đào tạo theo 4 phân nhóm ngành

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, danh mục ngành đào tạo được xác định theo cấu trúc của ngành công nghiệp đường sắt, gồm 4 phân nhóm chính.

Thứ nhất là nhóm xây dựng và quản lý xây dựng công trình đường sắt. Thứ hai là nhóm hệ thống điện, thông tin tín hiệu và điều khiển. Thứ ba là nhóm phương tiện đường sắt. Thứ tư là nhóm kinh tế và khai thác vận tải đường sắt.

Chuẩn đầu ra yêu cầu người học đạt năng lực toàn diện về kiến thức, kỹ năng, mức độ tự chủ và trách nhiệm. Trong đó, chương trình nhấn mạnh khả năng ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ hiện đại, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và tư duy hệ thống trong lĩnh vực đường sắt.

Chương trình đào tạo được thiết kế theo hai định hướng văn bằng. Đối với chương trình cử nhân, thuộc bậc 6 theo Khung trình độ quốc gia Việt Nam, khối lượng học tập tối thiểu là 120 tín chỉ. Đối với chương trình kỹ sư, thuộc bậc 7, khối lượng học tập tối thiểu là 150 tín chỉ.

Cấu trúc chương trình gồm các khối kiến thức giáo dục đại cương; cơ sở ngành và chuyên ngành; kiến thức bổ trợ; thực tập, thực hành và tốt nghiệp. Trong đó, ngoại ngữ chiếm tối thiểu 8 tín chỉ.

Khối kiến thức toán, khoa học cơ bản và công nghệ thông tin chiếm tối thiểu 20 tín chỉ đối với các phân nhóm kỹ thuật và tối thiểu 15 tín chỉ đối với phân nhóm kinh tế - vận tải.

Tăng yêu cầu về công nghệ, AI và thực hành nghề nghiệp

Một điểm đáng chú ý trong chuẩn chương trình đào tạo ngành đường sắt là yêu cầu tăng cường năng lực công nghệ cho người học. Sinh viên được định hướng tiếp cận công nghệ thông tin, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, mô phỏng, điều khiển và các công nghệ hiện đại gắn với hệ thống đường sắt.

Chuẩn đầu vào cũng được quy định theo hướng bảo đảm chất lượng tuyển sinh. Với phương thức xét tuyển dựa trên kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT, tổng điểm tổ hợp xét tuyển phải đạt tối thiểu 60% và trong tổ hợp xét tuyển phải có môn Toán.

Chương trình đào tạo được triển khai theo hướng lấy người học làm trung tâm, kết hợp giảng dạy trực tiếp với ứng dụng công nghệ số. Các cơ sở đào tạo được định hướng áp dụng phương pháp học theo dự án, học theo vấn đề, thực hành, mô phỏng và gắn với các tình huống thực tiễn của ngành đường sắt.

Thời lượng thực tập, thực hành chiếm tối thiểu 15% đối với chương trình cử nhân và tối thiểu 20% đối với chương trình kỹ sư trong khối kiến thức cơ sở ngành và chuyên ngành. Đây là yêu cầu nhằm tăng tính thực tiễn, giúp người học tiếp cận môi trường nghề nghiệp ngay trong quá trình đào tạo.

Doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào đào tạo

Chuẩn chương trình đào tạo mới cũng nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp và chuyên gia trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực đường sắt. Theo đó, các chương trình đào tạo cần tăng cường kết nối với doanh nghiệp, đơn vị sử dụng lao động và chuyên gia trong ngành để bảo đảm nội dung đào tạo sát với yêu cầu thực tế.

Việc doanh nghiệp tham gia vào đào tạo được kỳ vọng giúp sinh viên tiếp cận quy trình vận hành, công nghệ, thiết bị, tiêu chuẩn kỹ thuật và môi trường làm việc của ngành đường sắt hiện đại. Đây cũng là cơ sở để rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo trong nhà trường và nhu cầu sử dụng nhân lực của thị trường lao động.

Theo quy định, đội ngũ giảng viên tham gia chương trình phải đáp ứng yêu cầu về chuyên môn. Cơ sở đào tạo phải có ít nhất một tiến sĩ đúng chuyên ngành, với tối thiểu 3 năm kinh nghiệm giảng dạy hoặc quản lý đào tạo. Đồng thời, các cơ sở phải bảo đảm điều kiện về phòng thí nghiệm, học liệu, cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ phục vụ đào tạo.

Các chương trình đào tạo ngành đường sắt phải được xây dựng theo nguyên tắc cải tiến liên tục, có lộ trình nâng cao chất lượng, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, cơ sở đào tạo trong nước và đối tác quốc tế.

Chuẩn chương trình đào tạo áp dụng đối với các cơ sở giáo dục đại học tham gia đào tạo nguồn nhân lực đường sắt. Các cơ sở đào tạo có trách nhiệm xây dựng, rà soát, cập nhật chương trình và báo cáo Bộ Giáo dục và Đào tạo trước khi tuyển sinh.