Nhiều vấn đề trọng tâm tại phiên giải trình của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo

Từ hoàn thiện thể chế đến tổ chức thực hiện

Phát biểu chỉ đạo tại phiên giải trình, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đánh giá cao việc Ủy ban Văn hóa và Xã hội chủ động chuẩn bị và tổ chức phiên giải trình trong thời điểm nhiều chính sách mới về giáo dục và đào tạo vừa được Quốc hội ban hành và đang bước vào giai đoạn đầu triển khai.

Thời gian qua, Quốc hội đã dành sự quan tâm đặc biệt cho việc hoàn thiện thể chế trong lĩnh vực giáo dục thông qua Luật Nhà giáo; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục; Luật Giáo dục đại học (sửa đổi); Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi); Nghị quyết số 248/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo và Nghị quyết số 249/2025/QH15 phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035.

Để đưa các chính sách này vào thực tiễn, Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các bộ, ngành, địa phương đã triển khai khối lượng lớn công việc, từ xây dựng văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành đến chuẩn bị các điều kiện về đội ngũ, nguồn lực và tổ chức thực hiện.

Tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, yêu cầu đặt ra hiện nay là phải chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện, để những chính sách mới thực sự đi vào cuộc sống, nhất là trong năm học 2026-2027.

Theo tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, cần tạo chuyển biến thực chất trong nhà trường, lớp học, điều kiện làm việc của người thầy và trải nghiệm học tập của người học; chuyển từ tư duy “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”.

“Thước đo” vì vậy không chỉ là số lượng văn bản được ban hành hay nhiệm vụ đã triển khai, mà phải được thể hiện bằng những thay đổi cụ thể: người thầy có điều kiện dạy tốt hơn, người học được học tốt hơn và chất lượng giáo dục có chuyển biến thực chất.

5 nhóm vấn đề cần làm rõ

Thứ nhất, việc triển khai luật, nghị quyết và phân cấp, phân quyền trong quản lý giáo dục

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị đánh giá thực chất tiến độ, kết quả triển khai các luật, nghị quyết của Quốc hội; việc ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và tính đồng bộ, thống nhất giữa các quy định.

Các nội dung còn chậm, còn vướng cần được xác định rõ nguyên nhân: do quy định pháp luật, thiếu nguồn lực hay khâu tổ chức thực hiện; đồng thời làm rõ trách nhiệm của từng cơ quan và hướng xử lý.

Một vấn đề đáng chú ý là việc phân cấp, phân quyền trong quản lý giáo dục, nhất là trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo đó, cần bảo đảm việc phân cấp phải đi đôi với thẩm quyền, nhân lực, nguồn lực và trách nhiệm giải trình; không để xảy ra khoảng trống quản lý hoặc chồng chéo trong tổ chức thực hiện chính sách giáo dục.

Thứ hai, đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục

Việc triển khai Luật Nhà giáo với nhiều chính sách mới là một nội dung trọng tâm của phiên giải trình.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị làm rõ việc tuyển dụng, quản lý, sử dụng, tiếp nhận, điều động, biệt phái, thuyên chuyển nhà giáo; cùng với đó là chính sách tiền lương, phụ cấp, chế độ đãi ngộ và thu hút giáo viên đến công tác tại vùng khó khăn.

Đặc biệt, tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ theo cấp học, môn học và địa bàn vẫn cần được giải quyết bằng những giải pháp căn cơ.

Điều này đòi hỏi công tác dự báo cung - cầu giáo viên phải được gắn với biến động dân số, quy hoạch mạng lưới trường lớp và nhu cầu thực tế của từng địa bàn. Cùng với đó là cơ chế tuyển dụng, điều tiết và sử dụng đội ngũ phù hợp, bảo đảm nơi có học sinh thì có đủ giáo viên đáp ứng yêu cầu dạy và học.

Thứ ba, phân luồng học sinh, hỗ trợ người học và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao

Một nội dung khác được đặt ra là việc triển khai mô hình trường trung học nghề, chính sách phân luồng học sinh sau trung học cơ sở, điều kiện bảo đảm chất lượng, cơ chế liên thông và cơ hội tiếp tục học tập của người học.

Cùng với phân luồng, bài toán đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cũng cần được nhìn từ mối quan hệ giữa dự báo nhu cầu - đào tạo - thu hút - sử dụng.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, cần làm rõ khả năng đáp ứng của hệ thống đào tạo đối với những ngành, lĩnh vực đất nước đang có nhu cầu lớn; từng bước khắc phục tình trạng đào tạo chưa sát với nhu cầu sử dụng.

Các chính sách hỗ trợ người học cũng cần được đánh giá về hiệu quả thực tế, bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng, không để hoàn cảnh kinh tế hay điều kiện địa lý trở thành rào cản đối với việc học tập và phát triển của người học.

Thứ tư, thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học

Thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học tiếp tục là vấn đề nhận được sự quan tâm lớn của học sinh, phụ huynh và cử tri.

Tại phiên giải trình, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị đánh giá phương thức tổ chức kỳ thi theo hướng bảo đảm nghiêm túc, khách quan, công bằng, an toàn, ổn định và giảm những áp lực không cần thiết cho người học.

Đối với tuyển sinh đại học, cần làm rõ tính minh bạch và khả năng đối sánh giữa các phương thức, tổ hợp xét tuyển; đồng thời bảo đảm tính ổn định, nhất quán và khả năng dự báo của chính sách, hạn chế những thay đổi gây khó khăn cho học sinh.

Việc thi, kiểm tra, đánh giá cũng cần đặt trong yêu cầu chung về giáo dục thực chất, từng bước khắc phục bệnh thành tích, tâm lý chạy theo điểm số, hướng tới đánh giá đúng năng lực và sự tiến bộ của người học.

Thứ năm, văn hóa học đường, giáo dục toàn diện và ứng dụng AI

Xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, nhân văn là một trong những nội dung được Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Cùng với giáo dục kiến thức, cần tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng; tư vấn tâm lý, công tác xã hội; phòng, chống bạo lực học đường và bảo vệ học sinh trên môi trường mạng.

Đáng chú ý, trước sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo, giáo dục cũng đứng trước yêu cầu mới trong quản lý và sử dụng AI.

Theo đó, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo cần phục vụ thiết thực cho việc nâng cao chất lượng dạy và học, tăng hiệu quả quản trị nhà trường; đồng thời phải bảo đảm liêm chính học thuật, an toàn dữ liệu và khả năng tư duy độc lập, sáng tạo của người học.

Làm rõ điểm nghẽn, xác định trách nhiệm

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh, giáo dục và đào tạo là lĩnh vực có tính liên ngành. Vì vậy, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo là người giải trình chính, đồng thời Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính, các bộ, ngành và địa phương cần cùng làm rõ những nội dung thuộc phạm vi quản lý, trách nhiệm và phối hợp trong tổ chức thực hiện.

Điểm cốt lõi của phiên giải trình không chỉ là đánh giá những gì đã làm được, mà quan trọng hơn là xác định những khó khăn, vướng mắc đang nằm ở đâu, trách nhiệm thuộc cơ quan nào và cần làm gì để khắc phục.

“Các luật, nghị quyết đã tạo hành lang pháp lý và nhiều cơ chế, chính sách mới cho giáo dục và đào tạo. Qua Phiên giải trình hôm nay, cần làm rõ những khó khăn, vướng mắc đang nằm ở đâu, trách nhiệm thuộc cơ quan nào và cần làm gì để khắc phục”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh lưu ý.

Từ yêu cầu đó, phiên giải trình được đặt trong một mục tiêu lớn hơn: đưa những chủ trương, chính sách mới về giáo dục vượt qua “khâu trung gian” của văn bản để hiện hữu trong từng nhà trường, từng lớp học; để chính sách về nhà giáo được thể hiện trong điều kiện làm việc, chính sách về người học được thể hiện trong cơ hội học tập và chất lượng giáo dục được đo bằng sự tiến bộ thực chất của người học.

Một số hình ảnh tại buổi giải trình: