Luật hóa lệnh cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng để "khóa" tác hại từ nguồn đến "ngọn"

Sáng nay, 27/2, tại Hà Nội, Bộ Y tế tổ chức Hội thảo truyền thông chính sách của Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. GS.TS Trần Văn Thuấn - Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia và bà Đỗ Thị Lan - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đồng chủ trì hội thảo.

Hội thảo còn có sự tham dự của đại diện Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Ủy ban Tư pháp và Pháp luật của Quốc hội; Hội đồng Dân tộc của Quốc hội; Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Văn phòng Chính phủ, các bộ, ban, ngành, UBND các tỉnh/TP, các tổ chức quốc tế, các tổ chức chính trị - xã hội; các Vụ, Cục của Bộ Y tế….

Luật hóa lệnh cấm thuốc lá điện tử để bảo đảm hiệu lực lâu dài

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Trần Văn Thuấn cho biết, sau 13 năm triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, tỷ lệ hút thuốc đã giảm so với thập kỷ trước (từ 23,8% năm 2010 xuống 20,8% năm 2021) song tốc độ giảm vẫn còn chậm, chỉ khoảng 3% trong 10 năm. Tỷ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên giảm đáng kể, từ 5,36% (2013) xuống 2,78% (2019) ở nhóm 13-17 tuổi.

GS.TS Trần Văn Thuấn - Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia phát biểu khai mạc Hội thảo.

Thứ trưởng nêu, hiện Việt Nam có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc. Tỉ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm 41,1%. Mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá ước tính 108.700 tỉ đồng năm 2022, tương đương 1,14% GDP; nếu tính cả tổn thất môi trường, con số vượt quá 2% GDP mỗi năm.

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực và đạt được những kết quả ban đầu đáng ghi nhận trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá song Việt Nam vẫn là một trong 15 quốc gia có tỉ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá nhiều nhất trên thế giới và đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN.

“Đây không chỉ là câu chuyện của y tế, mà là vấn đề của phát triển quốc gia”, ông Thuấn nhấn mạnh.

Một trong những áp lực lớn nhất hiện nay là sự gia tăng nhanh của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới, đặc biệt trong giới trẻ. Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 173/2024/QH15 cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; Luật Đầu tư năm 2025 cũng đưa các sản phẩm này vào danh mục cấm kinh doanh. Sau khi Nghị quyết 173 có hiệu lực, tình trạng lưu hành trên thị trường đã giảm mạnh. Tuy nhiên, ông Thuấn cho rằng cần luật hóa các quy định này trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá để bảo đảm tính thống nhất và hiệu lực lâu dài.

Tập trung vào hai nhóm chính sách trọng tâm

Cũng theo Thứ trưởng Thuấn, công tác giám sát cho thấy tình trạng vi phạm quy định về bán và trưng bày thuốc lá vẫn còn phổ biến.

Dẫn kinh nghiệm quốc tế, ông Thuấn cho biết đã có 59 quốc gia cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán; các quốc gia áp dụng biện pháp này có tỉ lệ hút thuốc ở người lớn thấp hơn khoảng 7% so với các quốc gia không áp dụng.

Trên cơ sở đó, dự án luật sửa đổi lần này tập trung vào hai nhóm chính sách trọng tâm. Thứ nhất, Cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác. Thứ hai, Cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn nhấn mạnh: "Hội thảo hôm nay là diễn đàn đối thoại chính sách để Bộ Y tế lắng nghe các ý kiến đa chiều, thẳng thắn, khoa học và xây dựng, nhằm hoàn thiện dự án luật với tính khả thi, đồng bộ và hiệu quả cao nhất trước khi trình Chính phủ và Quốc hội".

Ông Nguyễn Trọng Khoa – Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh phát biểu.

Phát biểu tại Hội thảo, ông Nguyễn Trọng Khoa – Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh cho biết, việc sửa Luật là cần thiết trong bối cảnh nhiều nghị quyết, chủ trương lớn của Đảng và Quốc hội đã đặt ra yêu cầu tăng cường kiểm soát các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, trong đó có rượu, bia và thuốc lá.

Ông dẫn Nghị quyết 20-NQ/TW năm 2017 của Trung ương về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân; Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị yêu cầu tăng cường kiểm soát các yếu tố nguy cơ; Nghị quyết 173/2024/QH15 của Quốc hội thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, tàng trữ và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Ngoài ra, Luật Đầu tư đã quy định cấm kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; các chiến lược quốc gia về phòng, chống tác hại của thuốc lá cũng đặt mục tiêu giảm tỉ lệ sử dụng thuốc lá trong cộng đồng và giảm tử vong do các bệnh liên quan.

Tuy nhiên, theo ông Khoa, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành chưa có các khái niệm và quy định cụ thể đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới. Trong khi đó, tình trạng gia tăng sử dụng các sản phẩm này, đặc biệt ở giới trẻ, cùng khả năng tiếp cận dễ dàng và mức xử phạt chưa nghiêm đã ảnh hưởng đến hiệu quả kiểm soát.

Ông cho biết, sau khi triển khai quyết liệt Nghị quyết 173, tỉ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong nhóm 13–17 tuổi và 18–25 tuổi đã giảm rõ rệt; số vụ vi phạm cũng giảm mạnh. Điều này cho thấy khi có biện pháp mạnh và sự vào cuộc của các cơ quan chức năng, đặc biệt là lực lượng công an, hiệu quả thực thi được cải thiện đáng kể.

Từ thực tiễn đó, dự thảo luật tập trung vào hai nhóm chính sách mới.

Với nhóm chính sách thứ nhất, cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác. Theo ông Khoa, việc quy định toàn diện từ sản xuất đến sử dụng là cần thiết để bảo đảm tính đồng bộ và thống nhất với Nghị quyết 173 và Luật Đầu tư, đồng thời ngăn ngừa nguy cơ lợi dụng các sản phẩm này để pha trộn ma túy hoặc các chất gây nghiện khác.

Chính sách thứ hai, cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức. Ông cho rằng, việc trưng bày công khai tại điểm bán làm gia tăng khả năng tiếp cận, đặc biệt với người trẻ, do đó cần quy định chặt chẽ hơn thay vì giữ nguyên như hiện hành.

Theo Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế đã tổ chức lấy ý kiến rộng rãi, tham vấn các cơ quan của Quốc hội, các bộ, ngành, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và đăng tải hồ sơ theo đúng quy định. Hồ sơ dự thảo đã được lãnh đạo Bộ ký trình Chính phủ.

Ông Khoa bày tỏ mong muốn nhận được sự ủng hộ của Quốc hội, các cơ quan, chuyên gia và báo chí để dự thảo luật khi trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Quốc hội sẽ được xem xét, thông qua, với mục tiêu cao nhất là bảo vệ sức khỏe người dân và giảm gánh nặng kinh tế – xã hội do thuốc lá gây ra.