Làm gì để sinh viên không trở thành "nạn nhân" trước "ma trận" tiếp thị thuốc lá điện tử?

Thuốc lá điện tử không chỉ là câu chuyện lựa chọn cá nhân

Chia sẻ tại lễ phát động và ra mắt Mạng lưới các trường đại học thúc đẩy mô hình “Trường học không khói thuốc” diễn ra mới đây, tại Hà Nội, đại diện Campaign for Tobacco-Free Kids cho rằng, cùng với sự phát triển của mạng xã hội, ngành công nghiệp thuốc lá đang liên tục thay đổi phương thức tiếp cận giới trẻ.

Thay vì các hình thức quảng cáo trực diện, sản phẩm thuốc lá thế hệ mới được lồng ghép vào hình ảnh về lối sống, thời trang, giải trí và công nghệ. Cách tiếp cận này khiến nhiều người trẻ dễ xem việc sử dụng thuốc lá như một hành vi bình thường, thậm chí gắn với sự hiện đại, cá tính.

Theo đại diện tổ chức này, phía sau quyết định sử dụng thuốc lá của một bộ phận thanh niên không đơn thuần là lựa chọn cá nhân, mà còn là kết quả của những chiến lược tiếp thị được thiết kế nhằm tác động đến nhận thức và hành vi của người trẻ.

Từ thực tế đó, vấn đề đặt ra với các trường đại học không chỉ là kiểm soát hành vi hút thuốc lá thông thường trong khuôn viên trường, mà còn là giúp sinh viên nhận diện những thông điệp tiếp thị được che giấu dưới vỏ bọc lối sống, công nghệ và giải trí.

Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Tuấn Lâm - đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam (WHO) nhấn mạnh, môi trường học đường có vai trò quan trọng trong việc hình thành thói quen và lối sống của sinh viên.

“Môi trường học đường cần là môi trường học tập lành mạnh, không khói thuốc. Từ môi trường đó sẽ tạo nên tính cách, thói quen của thanh niên, sinh viên. Những thói quen được hình thành hôm nay sẽ ảnh hưởng đến cuộc sống, sức khỏe, hạnh phúc và sự thành công của các em sau này”, ông Nguyễn Tuấn Lâm chia sẻ.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh thuốc lá thế hệ mới có khả năng lan truyền mạnh qua mạng xã hội, trường đại học cần trở thành không gian giúp người trẻ hình thành nhận thức đúng, thói quen lành mạnh và khả năng tự bảo vệ trước những sản phẩm gây hại cho sức khỏe.

Phó giáo sư, tiến sĩ Đào Thanh Trường, Phó giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng: “Những thách thức mang tính xã hội chỉ có thể được giải quyết hiệu quả khi có sự chung tay, phối hợp và đồng hành của nhiều cơ sở giáo dục, nhiều tổ chức và nhiều lực lượng xã hội”.

Nhận định này cho thấy mô hình trường học không khói thuốc cần được triển khai bằng cách tiếp cận liên kết, không dừng ở nỗ lực riêng lẻ của từng cơ sở giáo dục.

Phát huy vai trò chủ thể của sinh viên

Từ kinh nghiệm triển khai mô hình trường học không khói thuốc trong hơn hai thập kỷ, Phó giáo sư, tiến sĩ Lê Thị Thanh Hương, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng cho rằng, yếu tố quyết định thành công là cam kết của lãnh đạo nhà trường và vai trò lan tỏa của sinh viên.

“Nếu không có sự ủng hộ và cam kết đồng hành của lãnh đạo thì dù chúng ta có nỗ lực đến đâu, hoạt động cũng rất khó triển khai hiệu quả. Bên cạnh đó, sinh viên chính là lực lượng lan tỏa hiệu quả nhất trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá”, bà Hương nhấn mạnh.

Theo bà Hương, sinh viên không chỉ là đối tượng được tuyên truyền, mà còn là lực lượng có khả năng lan tỏa thông điệp phòng, chống tác hại của thuốc lá trong chính cộng đồng học tập của mình.

Ở góc nhìn của tổ chức Đoàn, anh Nguyễn Tuấn Khương, Phó bí thư Đoàn Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: “Khi sinh viên thực sự trở thành chủ thể của quá trình thay đổi, mô hình trường học không khói thuốc mới có thể phát triển bền vững và tạo ra những tác động lâu dài”.

Điều này cho thấy, để mô hình trường học không khói thuốc đi vào thực chất, nhà trường cần tạo điều kiện để sinh viên tham gia vào quá trình truyền thông, giám sát, nhắc nhở và lan tỏa lối sống lành mạnh.

Trong bối cảnh thuốc lá điện tử và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới tiếp cận người trẻ bằng nhiều hình thức tinh vi, việc phòng, chống tác hại của thuốc lá trong trường học không thể chỉ dừng ở biển cấm hay các hoạt động tuyên truyền ngắn hạn. Quan trọng hơn là xây dựng được văn hóa học đường không khói thuốc, trong đó sinh viên hiểu rõ nguy cơ, biết nhận diện tác động từ các chiến lược tiếp thị và chủ động nói không với thuốc lá.

Mạng lưới các trường đại học thúc đẩy mô hình “Trường học không khói thuốc” được kỳ vọng tạo cơ chế phối hợp giữa các trường đại học, học viện trong truyền thông, nghiên cứu, giám sát và hỗ trợ triển khai mô hình.

Thông qua mạng lưới này, các kinh nghiệm triển khai mô hình trường học không khói thuốc có thể được chia sẻ, điều chỉnh và nhân rộng, hướng tới xây dựng môi trường học tập văn minh, lành mạnh cho sinh viên.

Từ các ý kiến chuyên gia có thể thấy, để sinh viên không trở thành nạn nhân của thuốc lá điện tử, cần đồng thời kiểm soát môi trường học đường, nâng cao nhận thức của người trẻ và trao cho sinh viên vai trò chủ động trong quá trình thay đổi hành vi.

Khi sinh viên trở thành lực lượng nòng cốt, mô hình trường học không thuốc lá sẽ có thêm nền tảng để đi vào thực chất, thay vì dừng lại ở những cam kết mang tính hình thức.