Mở rộng danh mục thông tin phải công khai: Đẩy mạnh minh bạch, thuận lợi hơn cho người dân tiếp cận thông tin

Công khai toàn diện các lĩnh vực gắn trực tiếp với đời sống người dân

Theo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), các thông tin phải được công khai được quy định theo hướng liệt kê cụ thể, bao quát hầu hết các lĩnh vực quan trọng của đời sống kinh tế - xã hội.

Đáng chú ý, nhóm thông tin về chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; chương trình, dự án, đề án của quốc gia và địa phương được xác định là thông tin bắt buộc công khai. Cùng với đó là các văn bản quy phạm pháp luật, thủ tục hành chính, quy trình giải quyết công việc - những nội dung gắn trực tiếp với quyền và nghĩa vụ của người dân, doanh nghiệp.

Một điểm mới quan trọng là Luật yêu cầu công khai rộng rãi thông tin về ngân sách nhà nước, tài chính công, đầu tư công, quản lý tài sản công, cũng như các thông tin về phòng, chống lãng phí. Đây là những lĩnh vực lâu nay được xã hội đặc biệt quan tâm, có ý nghĩa then chốt trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, bảo đảm minh bạch trong hoạt động của cơ quan nhà nước và các đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu.

Bên cạnh đó, nhiều nhóm thông tin có tác động trực tiếp đến đời sống dân sinh cũng được đưa vào diện bắt buộc công khai như: đất đai, nhà ở, môi trường, y tế, giáo dục, an toàn thực phẩm, thị trường lao động… Việc công khai các thông tin này không chỉ giúp người dân chủ động tiếp cận mà còn góp phần nâng cao chất lượng quản trị và trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước.

Đặc biệt, Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) cũng bổ sung các nội dung liên quan đến chuyển đổi số như kế hoạch chuyển đổi số, tiêu chuẩn kỹ thuật nền tảng số, mức độ cung cấp dịch vụ công trực tuyến. Điều này phản ánh xu hướng quản trị hiện đại, lấy người dân làm trung tâm và tận dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả phục vụ.

Ngoài các thông tin được liệt kê, Luật này còn mở ra cơ chế linh hoạt khi cho phép cơ quan, đơn vị chủ động công khai thêm các thông tin do mình tạo ra hoặc nắm giữ nhằm bảo vệ lợi ích công cộng và sức khỏe cộng đồng. Cách tiếp cận này giúp mở rộng “không gian minh bạch”, thay vì chỉ dừng lại ở các nghĩa vụ cứng.

Đa dạng hóa hình thức công khai, ưu tiên nền tảng số

Không chỉ mở rộng nội dung, Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) còn quy định đa dạng các hình thức công khai thông tin nhằm bảo đảm mọi đối tượng đều có thể tiếp cận. Theo đó, các hình thức công khai bao gồm: đăng tải trên cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử, cổng dữ liệu; công khai trên phương tiện thông tin đại chúng; đăng Công báo, niêm yết; cung cấp thông tin thông qua họp báo, phát ngôn chính thức; cũng như các hình thức khác phù hợp với điều kiện thực tế.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng báo cáo tiếp thu, giải trình trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).

Điểm đáng chú ý là Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) đã chính thức ghi nhận việc công khai thông tin trên các “kênh nội dung, trang cộng đồng chính thức” của cơ quan, đơn vị trên môi trường mạng. Đây là bước điều chỉnh phù hợp với thực tiễn truyền thông hiện đại, khi mạng xã hội và các nền tảng số ngày càng trở thành kênh tiếp cận thông tin phổ biến của người dân.

Trong trường hợp pháp luật chưa quy định cụ thể về hình thức công khai đối với từng loại thông tin, cơ quan, đơn vị có thể linh hoạt lựa chọn một hoặc nhiều hình thức phù hợp, miễn là bảo đảm người dân có thể tiếp cận được thông tin.

Đáng chú ý, Luật này cũng yêu cầu việc công khai thông tin phải tính đến các nhóm yếu thế như người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người sống ở vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn. Điều này thể hiện rõ định hướng bảo đảm quyền tiếp cận thông tin một cách thực chất, không để ai bị “bỏ lại phía sau”.

Rút ngắn thời gian công khai, tăng trách nhiệm đính chính thông tin

Một điểm tiến bộ khác là quy định về thời điểm công khai thông tin. Theo đó, nếu pháp luật chuyên ngành chưa có quy định, thông tin phải được công khai chậm nhất là 05 ngày làm việc kể từ ngày được tạo ra. Quy định này góp phần bảo đảm tính kịp thời của thông tin, hạn chế tình trạng chậm trễ hoặc “giữ thông tin”.

Bên cạnh đó, Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) cũng thiết lập cơ chế xử lý đối với thông tin công khai không chính xác. Cơ quan, đơn vị có trách nhiệm kịp thời đính chính và công khai lại thông tin đã được chỉnh sửa. Người dân cũng có quyền kiến nghị khi phát hiện thông tin sai lệch và được bảo đảm trả lời trong thời hạn nhất định.

Tăng minh bạch để giảm “xin - cho” trong tiếp cận thông tin

Việc mở rộng danh mục thông tin phải công khai và đa dạng hóa hình thức công khai không chỉ giúp người dân dễ dàng tiếp cận thông tin mà còn góp phần giảm thiểu nhu cầu phải gửi yêu cầu cung cấp thông tin riêng lẻ. Qua đó, tiết kiệm thời gian, chi phí cho cả người dân và cơ quan nhà nước.

Có thể thấy, cách tiếp cận của Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) là chuyển mạnh từ “cung cấp theo yêu cầu” sang “chủ động công khai”, từ đó nâng cao tính minh bạch và hiệu quả thực thi quyền tiếp cận thông tin.

Trong bối cảnh xây dựng nền hành chính phục vụ, hiện đại và hướng tới Chính phủ số, những sửa đổi này được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển rõ nét trong bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân, đồng thời củng cố niềm tin của xã hội đối với hoạt động của bộ máy nhà nước.