Người dân Nhật Bản tự lực ứng phó thiên tai

Trận hỏa hoạn tại thị trấn Aonae, phía nam đảo Okushiri sau cơn địa chấn tại ven biển tây nam Hokkaido (nguồn: Kyodo News)

Các đảo và quần đảo Nhật Bản hiện đang đối diện với thách thức lớn trong công tác cứu trợ thiên tai, đặc biệt là về vận chuyển hàng hóa và tiếp cận người dân. Điều này xuất phát từ vị trí địa lý biệt lập và dân cư thưa thớt vốn có của các vùng đảo.

Sau trận động đất năm 2011 ở vùng đông bắc Tohoku và lời kêu gọi người dân chủ động ứng phó từ chính quyền trung ương đến địa phương, nhiều cư dân đã nâng cao ý thức chủ động và tích cực hỗ trợ lẫn nhau hơn trong thiên tai.

Quần đảo Urato, thuộc vịnh Matsushima trong sự kiện năm 2011, đã giảm thiểu phần lớn thương vong nhờ sự đoàn kết, hỗ trợ lẫn nhau với khoản viện trợ ít ỏi từ chính phủ, trở thành một ví dụ điển hình về tinh thần tự lực tự cường của người dân Nhật Bản.

Chính khả năng tự cung tự cấp đã giúp các đảo thuộc tỉnh Miyagi giảm thiểu tối đa thiệt hại nhân mạng sau thảm họa, với chỉ 3 người thiệt mạng trên tổng số 600, dù cho tài sản và nhà cửa đều bị phá hủy nặng nề.

Trước cơn sóng thần cao đến 8,5 mét có thể tấn công đảo Katsurashima bất cứ lúc nào, lực lượng cứu hộ, bao gồm lính cứu hỏa và nhân viên cứu nạn, đã phải kiên quyết vận động, thậm chí thuyết phục những người cao tuổi còn do dự nhanh chóng sơ tán đến các điểm trú ẩn an toàn.

Trong bối cảnh hoàn toàn bị cô lập và gần như không thể tiếp cận nguồn trợ giúp từ bên ngoài, người dân trên đảo đã tự mình đứng ra tổ chức và quản lý khu trú ẩn tập thể. Nơi đây đã trở thành chỗ nương tựa cho hàng trăm người, với số lượng cư trú cao nhất được ghi nhận được có thời điểm lên tới 240 người.

Để đối phó với tình trạng thiếu hụt nguồn cung, người dân đã khẩn trương thu gom những thực phẩm còn sót lại, dựng lên các nhà vệ sinh tạm bợ, đồng thời lập nên thành các nhóm 10 người để duy trì an ninh trật tự.

Nhằm nhanh chóng khắc phục hậu quả thiên tai, người dân đã huy động tối đa máy móc, phương tiện hiện có, vừa dọn dẹp đường sá, vừa tổ chức tiếp nhận và phân phối hàng cứu trợ thiết yếu từ đảo Honshu.

Hoạt động cứu trợ tự phát, không dựa vào nguồn lực chính phủ, đã bền bỉ tiếp diễn cho đến khi những ngôi nhà bị tàn phá được dựng lại.

Dù người dân đã thể hiện tinh thần kiên cường vượt qua thiên tai, các chuyên gia vẫn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bàn bạc về công tác chuẩn bị trước thảm họa.

Trước đó, vào năm 1993, một trận động đất đã xảy ra tại khu vực tây nam ngoài khơi tỉnh Hokkaido, kéo theo đợt sóng thần cao khoảng 30 mét tiến vào đảo Okushiri. Tuy nhiên, do không được đưa ra cảnh báo kịp thời, 198 người đã thiệt mạng và khiến toàn bộ thị trấn Aonae ở phía nam chìm trong biển lửa.

Chính quyền thị trấn Okushiri cho biết, đường sá và bến cảng đều bị phá hủy, khiến việc vận chuyển lương thực và vật tư tiếp tế bị đình trệ.

Theo đó, công tác tìm kiếm và cứu hộ, cứu nạn cũng gặp phải rất nhiều khó khăn do không thể đưa các trang thiết bị và phương tiện hỗ trợ lên đảo.

Vào tháng 8 năm ngoái, một số quan chức từ tỉnh Mie, miền trung Nhật Bản, đã tới đảo Okushiri để học hỏi kinh nghiệm ứng phó thiên tai từ những người sống sót sau trận động đất năm đó.

Tỉnh Mie được biết đến là khu vực tiềm ẩn nguy cơ động đất lớn, do vị trí địa lý nằm trên rãnh Nankai - rãnh đại dương nguy hiểm dọc bờ Thái Bình Dương, nơi giao nhau của các mảng kiến tạo Á-Âu và Philippines.

Tỉnh Mie bao gồm sáu hòn đảo hiện có người sinh sống, bao gồm cả đảo Kamishima thuộc vịnh Ise. Nơi đây dự kiến sẽ phải hứng chịu một đợt sóng thần cao tới 27 mét nếu rãnh Nankai xảy ra động đất mà không có đê biển bảo vệ.

Dù thuộc thành phố Toba, một điểm du lịch nổi tiếng, hòn đảo này vẫn biệt lập và chỉ có thể tiếp cận bằng thuyền hoặc trực thăng.

Chính quyền thành phố chủ động triển khai các biện pháp thiết thực như dự trữ lương thực và nhà vệ sinh di động để nâng cao khả năng ứng phó và giảm thiểu thiệt hại. Tuy nhiên, sự có mặt của chính quyền tại đảo còn đang rất hạn chế.

Một quan chức tại Toba, ngại ngần thừa nhận thực tế rằng cư dân đảo phần lớn sẽ phải tự lực trong thảm họa, cho biết: "Chúng tôi muốn người dân có ý thức mạnh mẽ về phòng chống thiên tai.”

Giáo sư Naohiro Go, thuộc Đại học Tohoku kiêm chuyên gia về các biện pháp chống thảm họa khu vực, đã đưa ra một số rủi ro có thể xảy đến trên toàn tỉnh Mie.

“Thiệt hại về cơ sở vật chất là không thể tránh khỏi. Việc sơ tán các hộ gia đình, đường sá sẽ gặp nhiều thách thức do đa số người dân đã có tuổi”, ông cho hay.

Giáo sư cũng nhấn mạnh về tầm quan trọng của chính quyền trong công tác phòng chống thiên tai, cũng như thiết lập một cộng đồng tập trung người dân trên đảo nhằm thảo luận về giải pháp cứu trợ, sơ tán và bảo đảm an toàn cho nơi trú ẩn.

Huy Hoàng (dịch)