Não mô cầu – "sát thủ thầm lặng" dễ nhầm lẫn với liên cầu khuẩn lợn

Theo khai thác tiền sử dịch tễ, khoảng hai ngày trước khi nhập viện, bệnh nhân Đ.K.M (52 tuổi, Lào Cai) tham dự một đám cỗ và có ăn thịt lợn không rõ nguồn gốc, tình trạng vệ sinh. Ngày hôm sau, bệnh nhân xuất hiện sốt cao lên tới 40°C, được gia đình đưa đến Trung tâm Y tế xã để truyền dịch.

Tuy nhiên, sau khi trở về nhà, tình trạng bệnh không thuyên giảm mà chuyển nặng nhanh chóng. Bệnh nhân bắt đầu đau đầu dữ dội, đau bụng, khó thở, xuất hiện biểu hiện kích thích, sau đó giảm dần ý thức, rơi vào trạng thái lơ mơ. Trên da ghi nhận nhiều ban xuất huyết đỏ tím ở vùng ngực, bụng và hai chi.

Trước diễn biến nguy kịch, các bác sĩ nghi ngờ bệnh nhân nhiễm liên cầu khuẩn lợn và lập tức chuyển tuyến trên với chẩn đoán hôn mê chưa rõ nguyên nhân, theo dõi viêm não – màng não, xơ gan, giảm tiểu cầu, diễn tiến tối cấp. Bệnh nhân được đặt nội khí quản, an thần thở máy và chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Trên trang thông tin của Bệnh viện, bác sĩ Trần Văn Kiên (Trung tâm Hồi sức tích cực), cho biết, bệnh nhân nhập viện trong tình trạng sốc nặng: mạch nhanh nhỏ khó bắt, huyết áp 90/60 mmHg, da niêm mạc nhợt, xuất hiện nhiều ban xuất huyết dạng tử ban ở mặt, thân mình và hai chi. Xét nghiệm cho thấy tiểu cầu giảm sâu từ 21 G/L xuống còn 13 G/L, rối loạn đông máu, suy thận cấp.

Ngay lập tức, bệnh nhân được chỉ định lọc máu liên tục cấp cứu và làm xét nghiệm sinh học phân tử. Kết quả Real-time PCR dịch não tủy khẳng định dương tính với Neisseria meningitidis – vi khuẩn não mô cầu, tác nhân lây truyền qua đường hô hấp.

Trên cơ sở đó, bệnh nhân được chẩn đoán sốc nhiễm khuẩn do não mô cầu, viêm màng não mủ, nhiễm khuẩn huyết, rối loạn đông máu, giảm tiểu cầu, suy thận cấp, phù não trên nền xơ gan do nghiện rượu nhiều năm. Do rối loạn huyết động nặng, bệnh nhân phải duy trì thuốc vận mạch liều cao, tiên lượng rất dè dặt.

Cũng trên trang thông tin của Bệnh viện. ThS.BS Phạm Văn Phúc - Phó Giám đốc Trung tâm Hồi sức tích cực cho biết, liên cầu khuẩn lợn (Streptococcus suis) và vi khuẩn não mô cầu (Neisseria meningitidis) thường bị nhầm lẫn do cùng có khả năng gây nhiễm khuẩn huyết tối cấp với phản ứng viêm toàn thân dữ dội. Khi xâm nhập vào máu, các vi khuẩn này gây tổn thương nội mô mạch máu, rối loạn đông máu, dẫn tới sốc nhiễm khuẩn, suy đa tạng và xuất hiện ban xuất huyết hoại tử đặc trưng. Trên lâm sàng, hai bệnh có biểu hiện khá tương đồng về hình thái, tuy nhiên, có thể phân biệt dựa vào đặc điểm của ban cũng như các xét nghiệm vi sinh như nuôi cấy hoặc các kỹ thuật sinh học phân tử.

Viêm màng não do não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính, thường gặp vào mùa đông – xuân, lây truyền từ người sang người qua đường hô hấp và có khả năng bùng phát thành dịch. Bệnh viêm màng não do não mô cầu thường khó chẩn đoán sớm và tiến triển nhanh. Bệnh khởi phát đột ngột với các triệu chứng: sốt cao, đau đầu dữ dội, buồn nôn hoặc nôn, cứng gáy, rối loạn ý thức từ lơ mơ đến hôn mê, kèm theo ban xuất huyết dạng tử ban đặc trưng.

Nếu được phát hiện sớm và điều trị tích cực đúng phác đồ, bệnh có thể khỏi hoàn toàn. Tuy nhiên, tỷ lệ tử vong vẫn cao; trong số những người sống sót, khoảng 20% có thể để lại di chứng nặng nề như tổn thương não, suy thận, hoại tử chi, rối loạn đông máu kéo dài.

Bác sĩ CKII Nguyễn Nguyên Huyền - Giám đốc Trung tâm Phòng chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương thông tin, một trong những biện pháp quan trọng để phòng bệnh viêm màng não do não mô cầu là hạn chế sự lây truyền vi khuẩn qua đường hô hấp. Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt sau khi tiếp xúc với người bệnh hoặc các bề mặt công cộng, giúp loại bỏ vi khuẩn và giảm nguy cơ lây lan. Việc che miệng bằng khăn giấy hoặc tay khi ho, hắt hơi giúp ngăn chặn sự phát tán của các giọt bắn chứa vi khuẩn.

Viêm màng não do não mô cầu thường bùng phát vào thời điểm giao mùa hoặc khi thời tiết thay đổi. Vi khuẩn dễ dàng lây lan qua giọt bắn đường hô hấp trong môi trường kín và đông người, chính vì vậy cần hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng viêm đường hô hấp như sốt, ho, đau họng hoặc sổ mũi.

“Quan trọng nhất là mỗi người dân cần chủ động tiêm phòng đầy đủ các loại vaccine phòng ngừa bệnh theo lộ trình tiêm chủng khuyến cáo của bác sĩ và các chuyên gia y tế”, Bác sĩ CKII Nguyễn Nguyên Huyền khuyến cáo.