Thứ hai 16/11/2026 22:40
Home | Văn hóa - Giải trí | Người gìn giữ những bài Xoan cổ nơi "Đất Tổ"

Người gìn giữ những bài Xoan cổ nơi "Đất Tổ"

Gắn bó với hát Xoan từ thuở nhỏ, Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Thị Lịch đã dành hơn nửa cuộc đời để gìn giữ và truyền dạy những bài Xoan cổ cho thế hệ trẻ, góp phần lan tỏa giá trị di sản vùng đất Tổ trong đời sống hôm nay.

Giữa không gian đình làng An Thái (phường Vân Phú, tỉnh Phú Thọ), những câu Xoan cổ vẫn đều đặn vang lên qua tiếng trống, tiếng phách của các nghệ nhân. Trong hành trình gìn giữ hình thức nghệ thuật truyền thống ấy, Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Thị Lịch là một trong những người đã dành phần lớn cuộc đời để gắn bó và trao truyền hát Xoan cho thế hệ sau.

Người gìn giữ những bài Xoan cổ nơi 'Đất Tổ'

“Niềm vui lớn nhất của bà là nhiều học trò nay đã tiếp tục trở thành những người gìn giữ và lan tỏa di sản của quê hương, dân tộc mình, cũng là Di sản văn hóa phi vật thể của cả nhân loại…”.

(Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Lịch - Trùm phường Xoan An Thái, Phú Thọ)

Sinh năm 1950 trong gia đình có truyền thống 5 đời hát Xoan, nghệ nhân lớn lên cùng những buổi theo chân cha và các bậc tiền bối trong phường Xoan An Thái đến đình làng biểu diễn mỗi dịp lễ hội. Cha của bà là ông Nguyễn Tất Thắng - người trực tiếp truyền dạy hát Xoan cho con gái từ khi còn nhỏ. Từ năm 9 tuổi, nghệ nhân đã bắt đầu học từng câu hát, nhịp phách và các động tác biểu diễn đặc trưng của hát Xoan.

Các nghệ nhân hát Xoan diện áo năm thân màu đỏ - trang phục đặc trưng của đào Xoan trong không gian nghi lễ truyền thống.
Các nghệ nhân hát Xoan diện áo năm thân màu đỏ - trang phục đặc trưng của đào Xoan trong không gian nghi lễ truyền thống.

Tuổi thơ của bà gắn liền với những đêm tập hát nơi sân đình, với tiếng trống rộn ràng mỗi mùa lễ hội. Dù từng trải qua giai đoạn cuộc sống còn nhiều khó khăn, phải vừa làm ruộng vừa đi hát, tình yêu với những bài Xoan cổ luôn được bà bền bỉ gìn giữ suốt nhiều năm qua.

Hiện nay, Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Thị Lịch là trùm phường Xoan An Thái (Phú Thọ). Từ năm 2011, khi hát Xoan được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, nhiều hoạt động bảo tồn được triển khai mạnh mẽ, và nghệ nhân bắt đầu tích cực đưa hát Xoan đến gần hơn với học sinh, người trẻ.

Hơn 15 năm qua, nghệ nhân tham gia giảng dạy hát Xoan tại nhiều trường học trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, từ mầm non đến tiểu học, đồng thời duy trì các lớp học miễn phí tại phường Xoan An Thái. Học trò của nghệ nhân ở nhiều độ tuổi khác nhau, không chỉ trẻ em mà cả những người yêu văn hóa truyền thống.

Theo nghệ nhân Lịch, hát Xoan đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp nhịp nhàng giữa lời ca, động tác tay, cách cầm quạt và gõ phách.

Nhờ vậy mà, ở nơi “Đất Tổ” Phú Thọ, hàng ngày, hàng giờ vẫn có những nghệ nhân bằng tâm huyết và sự trăn trở của mình, vẫn không ngừng lan toả, gìn giữ bản sắc văn hoá hát Xoan giữa dòng chảy văn hóa đương đại...

Hiện nay, để góp phần lưu giữ và lan tỏa hát Xoan, nhiều chương trình, dự án cũng được quan tâm, triển khai, đặc biệt là dự án truyền thông “Thanh âm đất Tổ” do nhóm sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền phối hợp cùng Trung tâm Văn hóa Thông tin - Điện ảnh tỉnh Phú Thọ thực hiện.

Dự án đã lựa chọn kể lại câu chuyện của các nghệ nhân như Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Thị Lịch, Nghệ nhân ưu tú Bùi Thị Kiều Nga, Nghệ nhân Nguyễn Xuân Hội… bằng nhiều hình thức sáng tạo trên nền tảng số.

Nghệ nhân ưu tú Bùi Thị Kiều Nga.
Nghệ nhân ưu tú Bùi Thị Kiều Nga.

Đặc biệt, điểm nhấn của dự án “Thanh âm đất Tổ” là sự kiện “Xoan mở hội”, dự kiến tổ chức vào ngày 23/5 tại Bảo tàng Hà Nội. Sự kiện hứa hẹn tạo ra một không gian trải nghiệm sinh động, nơi người tham gia được khám phá lịch sử và giá trị của hát Xoan Phú Thọ. Các hoạt động nổi bật có thể kể đến trong sự kiện bao gồm: tham quan khu vực trưng bày các kiến thức về hát Xoan, trang trí phách tre, gieo quẻ may mắn với nội dung lấy cảm hứng từ những lời Xoan cổ giao lưu và thực hành hát Xoan cùng các nghệ nhân.

Có thể thấy, sự trân trọng và nỗ lực lan tỏa văn hóa của thế hệ trẻ thông qua các dự án như "Thanh âm đất Tổ" chính là quả ngọt, là món quà ý nghĩa nhất dành cho những nghệ nhân.

Gia Hải (baophapluat.vn)
Bài liên quan
Tin bài khác
3.000 vận động viên tham gia Giải Marathon tỉnh Lai Châu lần thứ III năm 2026

3.000 vận động viên tham gia Giải Marathon tỉnh Lai Châu lần thứ III năm 2026

Sáng 15/11, Giải Marathon tỉnh Lai Châu lần thứ III, năm 2026 với chủ đề “Lời gọi đại ngàn - Bước chân khát vọng” diễn ra tại Quảng trường Nhân dân tỉnh Lai Châu, tỉnh Lai Châu, tổ chức.
Lui để tiến và buông để giữ

Lui để tiến và buông để giữ

Đôi khi, cuộc sống dạy cho chúng ta rằng lui lại không phải là sự thất bại hay tụt lại phía sau, mà là một cách để tiến xa hơn.
Đêm nhạc hội tụ các "thế hệ vàng" của nền thanh nhạc Việt

Đêm nhạc hội tụ các "thế hệ vàng" của nền thanh nhạc Việt

Đêm nhạc kỷ niệm 70 năm Khoa Thanh nhạc của Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam mang đến một bữa tiệc âm nhạc hội tụ các thế hệ vàng của nền thanh nhạc Việt. Tại đây, mỗi giai điệu vang lên không chỉ là một tiết mục biểu diễn, mà còn là ký ức, thanh xuân và tâm huyết của bao người.
Loạt sự kiện trọng đại sẽ tổ chức tại Hà Nội

Loạt sự kiện trọng đại sẽ tổ chức tại Hà Nội

(PLVN) - Trong 5 năm tới, Hà Nội dự kiến tổ chức nhiều hoạt động kỷ niệm các ngày lễ lớn, sự kiện lịch sử quan trọng của đất nước và Thủ đô.
3 thí sinh giành Quán quân Cuộc thi Tiếng hát Thanh thiếu niên toàn quốc 2026

3 thí sinh giành Quán quân Cuộc thi Tiếng hát Thanh thiếu niên toàn quốc 2026

Vượt qua các vòng tuyển chọn và tranh tài, 3 giọng ca trẻ Hoàng Bảo Như, Thái Ngô Thế Đan và Nguyễn Thị Hương Trà giành ngôi quán quân tại cuộc thi Tiếng hát thanh thiếu niên toàn quốc 2026.
Công bố Giải thưởng Tinh Hoa Việt năm 2026

Công bố Giải thưởng Tinh Hoa Việt năm 2026

PLVN - Giải thưởng Tinh Hoa Việt 2026 với thông điệp “Đánh thức Di sản - Lan tỏa Tinh hoa - Kết nối Điểm đến” hướng đến kết nối các giá trị di sản với sáng tạo đương đại, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch văn hóa nhằm góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế và nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế...
Đối thoại từ nghề truyền thống để tăng cường hiểu biết, giao lưu văn hóa Việt Nam – Hàn Quốc

Đối thoại từ nghề truyền thống để tăng cường hiểu biết, giao lưu văn hóa Việt Nam – Hàn Quốc

Sáng ngày 13/11/2026, tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Hội thảo quốc tế “Nghề làm giấy Hanji của Hàn Quốc và giấy Dó của Việt Nam: Bảo tồn, diễn giải và đối thoại văn hóa” được tổ chức dưới sự chủ trì của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, phối hợp với Bảo tàng Dân gian Quốc gia Hàn Quốc.
Người góp phần bảo tồn và phát huy văn hóa đặc sắc vùng Kinh Bắc

Người góp phần bảo tồn và phát huy văn hóa đặc sắc vùng Kinh Bắc

Hội thảo khoa học “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với di sản văn hóa dân tộc” là dịp nhìn lại cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp của nhà văn hóa Lê Hồng Dương đối với công tác quản lý, bảo tồn và phát huy di sản, đặc biệt là các giá trị văn hóa đặc sắc của vùng Kinh Bắc.
950 năm Quốc Tử Giám - di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước

950 năm Quốc Tử Giám - di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước

Sau 950 năm, giá trị của Quốc Tử Giám không chỉ nằm ở những dấu tích lịch sử được bảo tồn mà còn ở khả năng tiếp tục truyền cảm hứng về tri thức, nhân cách và trách nhiệm đối với quốc gia. Kế thừa di sản ấy cũng chính là tiếp nối tinh thần coi trọng người tài, lấy giáo dục và tri thức làm nền tảng cho sự phát triển bền vững của dân tộc.
Hà Nội treo cờ, tổ chức loạt hoạt động mừng 2 ngày lễ, hội lớn từ 18/11

Hà Nội treo cờ, tổ chức loạt hoạt động mừng 2 ngày lễ, hội lớn từ 18/11

(PLVN) - TP Hà Nội treo cờ Tổ quốc từ ngày 18/11 đồng thời tổ chức chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc...
VBA "lên tiếng" việc cầu thủ bóng rổ liên quan đến cá độ

VBA "lên tiếng" việc cầu thủ bóng rổ liên quan đến cá độ

Giải Bóng rổ Chuyên nghiệp Việt Nam (VBA) có thông cáo sau khi nhiều cầu thủ bị khởi tố “Đánh bạc dưới hình thức dàn xếp tỷ số trận đấu thể thao”.
Ngày tốt

Ngày tốt

Ngày tốt là ngày mà tâm ta đắm chìm trong sự bình yên, đầy yêu thương và vui vẻ, bất kể những gì tử vi hay thầy bói nói về nó. Đó là ngày mà ta tự quyết định làm cho nó trở thành ngày tốt đẹp và ý nghĩa.
bao-anh-land
lsa
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề xuất thúc đẩy hợp tác khoa học, công nghệ và kinh tế số trong không gian Pháp ngữ

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề xuất thúc đẩy hợp tác khoa học, công nghệ và kinh tế số trong không gian Pháp ngữ

Ngày 15/11, tại Phnom Penh, Campuchia, Diễn đàn Doanh nghiệp đổi mới, sáng tạo Pháp ngữ năm 2026 (FrancoTech 2026) đã được tổ chức nhân dịp Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp lãnh đạo các nước dự Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp lãnh đạo các nước dự Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20

Theo đặc phái viên TTXVN, trong khuôn khổ Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20, sáng 15/11, tại thủ đô Phnom Penh của Campuchia, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có các cuộc gặp với lãnh đạo các nước tham dự.
Quyết định về nhân sự của Thủ tướng

Quyết định về nhân sự của Thủ tướng

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng mới ký các Quyết định phê chuẩn kết quả bầu, miễn nhiệm chức vụ Chủ tịch, Phó Chủ tịch UBND 5 tỉnh, thành phố: Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Thái Nguyên, Đồng Tháp và Vĩnh Long.
Nhân viên bán ô tô dùng tin nhắn giả lừa chiếm hàng trăm triệu đồng của khách hàng

Nhân viên bán ô tô dùng tin nhắn giả lừa chiếm hàng trăm triệu đồng của khách hàng

Lợi dụng công việc tư vấn bán hàng tại một đại lý ô tô, Đinh Thành Sơn (sinh năm 1996, trú xã Thạch Khê, Hà Tĩnh) đã dựng nhiều thông tin gian dối, giả danh kế toán để yêu cầu khách hàng chuyển tiền vào tài khoản cá nhân, qua đó chiếm đoạt tiền.
"Xoá sổ" đường dây sản xuất, buôn bán 100 tấn "khí cười" trên địa bàn Hà Nội và Bắc Ninh

"Xoá sổ" đường dây sản xuất, buôn bán 100 tấn "khí cười" trên địa bàn Hà Nội và Bắc Ninh

(PLVN) - Cơ quan chức năng đã khởi tố 22 bị can trong đường dây sản xuất, buôn bán trái phép 'khí cười' quy mô lớn, với khoảng 100 tấn khí N2O được đưa ra thị trường.
Phát hiện doanh nghiệp ở Hải Phòng trộn chất cấm vào thức ăn nuôi lợn

Phát hiện doanh nghiệp ở Hải Phòng trộn chất cấm vào thức ăn nuôi lợn

(PLVN) - Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hải Phòng mới phát hiện, điều tra vụ việc có dấu hiệu đưa chất cấm Salbutamol vào chuỗi cung ứng thức ăn chăn nuôi và hoạt động chăn nuôi, giết mổ lợn.
Trường Đại học Điện lực: 60 năm xây dựng và khát vọng làm chủ công nghệ năng lượng

Trường Đại học Điện lực: 60 năm xây dựng và khát vọng làm chủ công nghệ năng lượng

(PLM) - Trường Đại học Điện lực kỷ niệm 60 năm, khẳng định khát vọng làm chủ công nghệ năng lượng, đào tạo nhân lực chất lượng cao cho chuyển dịch năng lượng, điện hạt nhân, lưới điện thông minh và đổi mới sáng tạo.

Công an TP.HCM giải cứu nhiều nạn nhân mắc kẹt trong vụ nổ cửa hàng gas

Công an TP.HCM giải cứu nhiều nạn nhân mắc kẹt trong vụ nổ cửa hàng gas

Khoảng 11h ngày 13/11, một vụ nổ nghi do khí gas xảy ra tại cửa hàng kinh doanh gas 6 Nồm, số 81 đường Bùi Văn Ba, phường Tân Thuận, TPHCM. Vụ nổ khiến căn nhà số 81 và 83 đổ sập hoàn toàn, các căn nhà liền kề bị hư hỏng nặng. Nhiều mảng bê tông, gạch đá văng ra mặt đường, gây ùn ứ giao thông qua khu vực. Đại tá Trần Hồng Minh, Phó Giám đốc Công an TPHCM và Đại tá Trần Trung Hiếu, Trưởng phòng Cảnh sát PCCC và cứu nạn, cứu hộ Công an TPHCM trực tiếp có mặt chỉ đạo công tác tìm kiếm, cứu nạn.

CSGT TP.HCM xử phạt nhóm thanh niên bốc đầu xe, nẹt pô giữa đêm ở chợ Thủ Đức

CSGT TP.HCM xử phạt nhóm thanh niên bốc đầu xe, nẹt pô giữa đêm ở chợ Thủ Đức

(PLM) - Chiều 11/11, Đội CSGT Cát Lái, thuộc Phòng CSGT Công an TP.HCM đã lập biên bản vi phạm hành chính đối với V.V.Tr. 18 tuổi, quê Quảng Trị và L.H.Th, 22 tuổi, quê Cà Mau liên quan vụ nhóm thanh niên chạy xe máy bốc đầu, lạng lách gây mất trật tự trên đường Kha Vạn Cân, phường Linh Xuân.

Khởi tố nam thanh niên vận chuyển 27.000 bao thuốc lá lậu ở Quảng Trị

Khởi tố nam thanh niên vận chuyển 27.000 bao thuốc lá lậu ở Quảng Trị

(PLM)- Ngày 12/11, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Quảng Trị đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và ra lệnh bắt bị can để tạm giam đối với Đặng Xuân Triều (SN 1999, trú tại phường Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai) để điều tra về hành vi vận chuyển hàng cấm.

Hội khỏe Hội Nhà báo Hà Nội mở rộng lần thứ 31: Bốc thăm các nội dung thi đấu, sẵn sàng tranh tài

Hội khỏe Hội Nhà báo Hà Nội mở rộng lần thứ 31: Bốc thăm các nội dung thi đấu, sẵn sàng tranh tài

Chiều 11/11, tại Hà Nội, Hội Nhà báo thành phố Hà Nội tổ chức họp các đoàn vận động viên và bốc thăm các môn thi đấu Hội khỏe Hội Nhà báo thành phố Hà Nội mở rộng lần thứ 31 năm 2026. Hội khỏe năm nay có sự tham gia của 21 đoàn với gần 300 lượt vận động viên, tranh tài ở 6 môn thể thao

Phát động Giải thưởng Tinh hoa pháp lý Việt Nam năm 2027

Phát động Giải thưởng Tinh hoa pháp lý Việt Nam năm 2027

(PLM) - Nhân Ngày Pháp luật Việt Nam, ngày 9/11, Trường Đại học Luật TP HCM phối hợp với Báo Sài Gòn Giải Phóng tổ chức lễ công bố và phát động Giải thưởng Tinh hoa pháp lý Việt Nam lần thứ hai, năm 2027, với thông điệp “Vinh danh giá trị – Kiến tạo tương lai”. Tham dự buổi lễ có TS Lê Trường Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP HCM và ông Nguyễn Khắc Văn, Tổng Biên tập Báo Sài Gòn Giải Phóng, cùng đại diện nhiều cơ quan, đơn vị.

Bắc Ninh: Phạt 20 triệu đồng hành vi lấn chiếm lòng sông Lục Nam, yêu cầu khôi phục hiện trạng

Bắc Ninh: Phạt 20 triệu đồng hành vi lấn chiếm lòng sông Lục Nam, yêu cầu khôi phục hiện trạng

PLM - Sau phản ánh về tình trạng tập kết, trung chuyển đất tại khu vực bến thủy nội địa trên sông Lục Nam, thuộc tổ dân phố Nghè, phường Lục Nam đã ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với một cá nhân có hành vi lấn chiếm lòng sông, xây dựng công trình làm gia tăng nguy cơ rủi ro thiên tai.

“Thót tim” cảnh học sinh ở Quảng Trị sang sông bằng thuyền nhôm giữa dòng nước xiết

“Thót tim” cảnh học sinh ở Quảng Trị sang sông bằng thuyền nhôm giữa dòng nước xiết

PLM - Hình ảnh những chiếc thuyền nhôm chở học sinh cùng người dân ở thôn Đồng Phú, xã Tuyên Phú, tỉnh Quảng Trị vượt sông Gianh giữa lúc nước lũ dâng cao, chảy xiết vào chiều ngày 9/11/2026, được đăng tải trên một số nền tảng mạng xã hội khiến nhiều người thót tim, lo lắng.

PHÁP LUẬT KIẾN TẠO PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC

PHÁP LUẬT KIẾN TẠO PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC

(PLM) - 80 năm kể từ ngày bản Hiến pháp đầu tiên được thông qua, tinh thần xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân tiếp tục được kế thừa và phát huy. Với ý nghĩa lan tỏa sâu rộng trong toàn xã hội tinh thần thượng tôn Hiến pháp và pháp luật, ngày 9/11 đã dần trở thành ngày hội của toàn dân, tạo nét đẹp văn hóa “sống và làm việc theo Hiến pháp, pháp luật”. Để đất nước vươn mình phát triển mạnh mẽ, với bản lĩnh cùng kinh nghiệm quý báu trong xây dựng, thi hành pháp luật thời gian vừa qua, cùng sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự ủng hộ của toàn dân, nhất định chúng ta sẽ thành công trong đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, đưa đất nước vững bước vào kỷ nguyên phát triển mới, vì một Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo thăm, chúc mừng Bộ Tư pháp nhân Ngày Pháp luật Việt Nam

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo thăm, chúc mừng Bộ Tư pháp nhân Ngày Pháp luật Việt Nam

(PLM) - Bộ trưởng GD&ĐT Hoàng Minh Sơn thăm, chúc mừng Bộ Tư pháp nhân Ngày Pháp luật Việt Nam, nhấn mạnh đổi mới tư duy xây dựng pháp luật và tăng cường giáo dục pháp luật từ nhà trường đến xã hội.