Giữa không gian đình làng An Thái (phường Vân Phú, tỉnh Phú Thọ), những câu Xoan cổ vẫn đều đặn vang lên qua tiếng trống, tiếng phách của các nghệ nhân. Trong hành trình gìn giữ hình thức nghệ thuật truyền thống ấy, Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Thị Lịch là một trong những người đã dành phần lớn cuộc đời để gắn bó và trao truyền hát Xoan cho thế hệ sau.
 |
“Niềm vui lớn nhất của bà là nhiều học trò nay đã tiếp tục trở thành những người gìn giữ và lan tỏa di sản của quê hương, dân tộc mình, cũng là Di sản văn hóa phi vật thể của cả nhân loại…”.
(Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Lịch - Trùm phường Xoan An Thái, Phú Thọ)
Sinh năm 1950 trong gia đình có truyền thống 5 đời hát Xoan, nghệ nhân lớn lên cùng những buổi theo chân cha và các bậc tiền bối trong phường Xoan An Thái đến đình làng biểu diễn mỗi dịp lễ hội. Cha của bà là ông Nguyễn Tất Thắng - người trực tiếp truyền dạy hát Xoan cho con gái từ khi còn nhỏ. Từ năm 9 tuổi, nghệ nhân đã bắt đầu học từng câu hát, nhịp phách và các động tác biểu diễn đặc trưng của hát Xoan.
 |
| Các nghệ nhân hát Xoan diện áo năm thân màu đỏ - trang phục đặc trưng của đào Xoan trong không gian nghi lễ truyền thống. |
Tuổi thơ của bà gắn liền với những đêm tập hát nơi sân đình, với tiếng trống rộn ràng mỗi mùa lễ hội. Dù từng trải qua giai đoạn cuộc sống còn nhiều khó khăn, phải vừa làm ruộng vừa đi hát, tình yêu với những bài Xoan cổ luôn được bà bền bỉ gìn giữ suốt nhiều năm qua.
Hiện nay, Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Thị Lịch là trùm phường Xoan An Thái (Phú Thọ). Từ năm 2011, khi hát Xoan được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, nhiều hoạt động bảo tồn được triển khai mạnh mẽ, và nghệ nhân bắt đầu tích cực đưa hát Xoan đến gần hơn với học sinh, người trẻ.
Hơn 15 năm qua, nghệ nhân tham gia giảng dạy hát Xoan tại nhiều trường học trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, từ mầm non đến tiểu học, đồng thời duy trì các lớp học miễn phí tại phường Xoan An Thái. Học trò của nghệ nhân ở nhiều độ tuổi khác nhau, không chỉ trẻ em mà cả những người yêu văn hóa truyền thống.
Theo nghệ nhân Lịch, hát Xoan đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp nhịp nhàng giữa lời ca, động tác tay, cách cầm quạt và gõ phách.
Nhờ vậy mà, ở nơi “Đất Tổ” Phú Thọ, hàng ngày, hàng giờ vẫn có những nghệ nhân bằng tâm huyết và sự trăn trở của mình, vẫn không ngừng lan toả, gìn giữ bản sắc văn hoá hát Xoan giữa dòng chảy văn hóa đương đại...
Hiện nay, để góp phần lưu giữ và lan tỏa hát Xoan, nhiều chương trình, dự án cũng được quan tâm, triển khai, đặc biệt là dự án truyền thông “Thanh âm đất Tổ” do nhóm sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền phối hợp cùng Trung tâm Văn hóa Thông tin - Điện ảnh tỉnh Phú Thọ thực hiện.
Dự án đã lựa chọn kể lại câu chuyện của các nghệ nhân như Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Thị Lịch, Nghệ nhân ưu tú Bùi Thị Kiều Nga, Nghệ nhân Nguyễn Xuân Hội… bằng nhiều hình thức sáng tạo trên nền tảng số.
 |
| Nghệ nhân ưu tú Bùi Thị Kiều Nga. |
Đặc biệt, điểm nhấn của dự án “Thanh âm đất Tổ” là sự kiện “Xoan mở hội”, dự kiến tổ chức vào ngày 23/5 tại Bảo tàng Hà Nội. Sự kiện hứa hẹn tạo ra một không gian trải nghiệm sinh động, nơi người tham gia được khám phá lịch sử và giá trị của hát Xoan Phú Thọ. Các hoạt động nổi bật có thể kể đến trong sự kiện bao gồm: tham quan khu vực trưng bày các kiến thức về hát Xoan, trang trí phách tre, gieo quẻ may mắn với nội dung lấy cảm hứng từ những lời Xoan cổ giao lưu và thực hành hát Xoan cùng các nghệ nhân.
Có thể thấy, sự trân trọng và nỗ lực lan tỏa văn hóa của thế hệ trẻ thông qua các dự án như "Thanh âm đất Tổ" chính là quả ngọt, là món quà ý nghĩa nhất dành cho những nghệ nhân.
Theo dõi chúng tôi trên:
(PLM) - Bộ Tư pháp tổ chức Hội nghị sơ kết công tác tư pháp 06 tháng đầu năm 2026 với nhiều kết quả nổi bật: hoàn thiện pháp luật, cắt giảm hàng nghìn thủ tục hành chính, thu hồi mạnh tài sản tham nhũng, và đặt mục tiêu tiếp tục kiến tạo hệ thống pháp luật hiện đại, minh bạch.
(PLM) - Bộ Tư pháp họp giao ban pháp chế 6 tháng đầu năm 2026, thúc đẩy đổi mới xây dựng pháp luật, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, đẩy mạnh rà soát văn bản, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng đội ngũ pháp chế.
PLM - Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 ghi nhận quy mô lớn nhất trong nhiều năm qua với hơn 1,2 triệuthí sinh đăng ký dự thi. Trong đó bao gồm khoảng 1,16 triệu học sinh lớp 12 và gần 64.000 thí sinh tự do.
Thành Lương - Trung Văn - Hà Phương
PLM - Ngày 29 tháng 6 năm 2026, tại Thủ đô Hà Nội, một sự kiện mang tính lịch sử, kết nối quá khứ, hiện tại và tương lai đã chính thức diễn ra: Hội nghị Công bố Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm và Xúc tiến đầu tư năm 2026.
PLM - Ngày 25/6 tại Hà Nội đã diễn Hội thảo khoa học "Nâng cao năng lực cạnh tranh và thương mại hóa công nghệ trong kỷ nguyên số" do Trung tâm Hỗ trợ Khởi nghiệp Sáng tạo Quốc gia (NSSC) - Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với các đơn vị đối tác tổ chức. Tại Hội thảo, các chuyên gia đã thảo luận sôi nổi và đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nội địa, trong đó nhấn mạnh việc chuyển đổi số, làm chủ công nghệ trong bối cảnh mới.
( PLM) - Ngày 24/6/2026, Đại tá, Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân La Văn Cầu đã từ trần, hưởng thọ 94 tuổi. Sự ra đi của ông khép lại cuộc đời của một người lính đã đi qua gần trọn chiều dài lịch sử cách mạng Việt Nam. Nhưng với nhiều thế hệ người Việt Nam, đặc biệt là những người từng gắn bó với chiến trường Đông Khê, ông sẽ mãi là nhân chứng sống của Chiến dịch Biên giới năm 1950 và là biểu tượng của lòng quả cảm, của ý chí chiến đấu vì độc lập dân tộc.
(PLM) - Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, hiện tượng El Nino đã xuất hiện và đang tiếp tục mạnh lên. Dự báo El Nino sẽ duy trì từ nay đến cuối năm 2026, thậm chí kéo dài sang các tháng đầu năm 2027. Theo các chuyên gia, nhiệt độ cao khiến cơ thể mất nước và điện giải nhanh hơn, làm tim phải hoạt động nhiều hơn, dễ gây rối loạn huyết áp, nhịp tim, đồng thời làm tăng nguy cơ say nắng, kiệt sức và sốc nhiệt, nhất là ở người có bệnh nền tim mạch.
(PLM) - Ngày 29/6, tại Hà Nội, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật phối hợp với Cục Bổ trợ tư pháp (Bộ Tư pháp) tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề "Hoàn thiện thể chế về luật sư và hành nghề luật sư trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam" theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến.
PLM - Sáng 26/6, Trường Đại học Công đoàn tổ chức Lễ Bế giảng và Trao bằng tốt nghiệp Cử nhân, Thạc sĩ, Tiến sĩ đợt tháng 6 năm 2026, ghi dấu cột mốc trưởng thành của khóa sinh viên, học viên sau nhiều năm nỗ lực học tập, nghiên cứu và rèn luyện.
(PLM) - Hội thảo quốc gia tại Trường Đại học Công đoàn bàn về pháp luật tiền lương tối thiểu, từ kinh nghiệm quốc tế đến bất cập thực tiễn, nhằm đề xuất giải pháp bảo vệ người lao động và thúc đẩy thị trường lao động bền vững.
