Giữa không gian đình làng An Thái (phường Vân Phú, tỉnh Phú Thọ), những câu Xoan cổ vẫn đều đặn vang lên qua tiếng trống, tiếng phách của các nghệ nhân. Trong hành trình gìn giữ hình thức nghệ thuật truyền thống ấy, Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Thị Lịch là một trong những người đã dành phần lớn cuộc đời để gắn bó và trao truyền hát Xoan cho thế hệ sau.
 |
“Niềm vui lớn nhất của bà là nhiều học trò nay đã tiếp tục trở thành những người gìn giữ và lan tỏa di sản của quê hương, dân tộc mình, cũng là Di sản văn hóa phi vật thể của cả nhân loại…”.
(Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Lịch - Trùm phường Xoan An Thái, Phú Thọ)
Sinh năm 1950 trong gia đình có truyền thống 5 đời hát Xoan, nghệ nhân lớn lên cùng những buổi theo chân cha và các bậc tiền bối trong phường Xoan An Thái đến đình làng biểu diễn mỗi dịp lễ hội. Cha của bà là ông Nguyễn Tất Thắng - người trực tiếp truyền dạy hát Xoan cho con gái từ khi còn nhỏ. Từ năm 9 tuổi, nghệ nhân đã bắt đầu học từng câu hát, nhịp phách và các động tác biểu diễn đặc trưng của hát Xoan.
 |
| Các nghệ nhân hát Xoan diện áo năm thân màu đỏ - trang phục đặc trưng của đào Xoan trong không gian nghi lễ truyền thống. |
Tuổi thơ của bà gắn liền với những đêm tập hát nơi sân đình, với tiếng trống rộn ràng mỗi mùa lễ hội. Dù từng trải qua giai đoạn cuộc sống còn nhiều khó khăn, phải vừa làm ruộng vừa đi hát, tình yêu với những bài Xoan cổ luôn được bà bền bỉ gìn giữ suốt nhiều năm qua.
Hiện nay, Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Thị Lịch là trùm phường Xoan An Thái (Phú Thọ). Từ năm 2011, khi hát Xoan được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, nhiều hoạt động bảo tồn được triển khai mạnh mẽ, và nghệ nhân bắt đầu tích cực đưa hát Xoan đến gần hơn với học sinh, người trẻ.
Hơn 15 năm qua, nghệ nhân tham gia giảng dạy hát Xoan tại nhiều trường học trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, từ mầm non đến tiểu học, đồng thời duy trì các lớp học miễn phí tại phường Xoan An Thái. Học trò của nghệ nhân ở nhiều độ tuổi khác nhau, không chỉ trẻ em mà cả những người yêu văn hóa truyền thống.
Theo nghệ nhân Lịch, hát Xoan đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp nhịp nhàng giữa lời ca, động tác tay, cách cầm quạt và gõ phách.
Nhờ vậy mà, ở nơi “Đất Tổ” Phú Thọ, hàng ngày, hàng giờ vẫn có những nghệ nhân bằng tâm huyết và sự trăn trở của mình, vẫn không ngừng lan toả, gìn giữ bản sắc văn hoá hát Xoan giữa dòng chảy văn hóa đương đại...
Hiện nay, để góp phần lưu giữ và lan tỏa hát Xoan, nhiều chương trình, dự án cũng được quan tâm, triển khai, đặc biệt là dự án truyền thông “Thanh âm đất Tổ” do nhóm sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền phối hợp cùng Trung tâm Văn hóa Thông tin - Điện ảnh tỉnh Phú Thọ thực hiện.
Dự án đã lựa chọn kể lại câu chuyện của các nghệ nhân như Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Thị Lịch, Nghệ nhân ưu tú Bùi Thị Kiều Nga, Nghệ nhân Nguyễn Xuân Hội… bằng nhiều hình thức sáng tạo trên nền tảng số.
 |
| Nghệ nhân ưu tú Bùi Thị Kiều Nga. |
Đặc biệt, điểm nhấn của dự án “Thanh âm đất Tổ” là sự kiện “Xoan mở hội”, dự kiến tổ chức vào ngày 23/5 tại Bảo tàng Hà Nội. Sự kiện hứa hẹn tạo ra một không gian trải nghiệm sinh động, nơi người tham gia được khám phá lịch sử và giá trị của hát Xoan Phú Thọ. Các hoạt động nổi bật có thể kể đến trong sự kiện bao gồm: tham quan khu vực trưng bày các kiến thức về hát Xoan, trang trí phách tre, gieo quẻ may mắn với nội dung lấy cảm hứng từ những lời Xoan cổ giao lưu và thực hành hát Xoan cùng các nghệ nhân.
Có thể thấy, sự trân trọng và nỗ lực lan tỏa văn hóa của thế hệ trẻ thông qua các dự án như "Thanh âm đất Tổ" chính là quả ngọt, là món quà ý nghĩa nhất dành cho những nghệ nhân.
Theo dõi chúng tôi trên:
(PLM) - Hội thao Đặc công toàn quân 2026 sôi nổi tại Trường Sĩ quan Đặc công, quy tụ hơn 700 cán bộ, chiến sĩ tranh tài, lan tỏa tinh thần “Khỏe để bảo vệ Tổ quốc”, hun đúc bản lĩnh, ý chí quyết thắng người lính đặc công.
(PLM) - Theo Dự thảo nghị định hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Xây dựng mà Bộ Xây dựng đang trình Chính phủ, nhà ở riêng lẻ quy mô dưới 7 tầng có tổng diện tích sàn xây dựng dưới 500m2 sẽ được miễn phép xây dựng.
Sau 5 tháng triển khai đồng bộ các giải pháp xử lý “điểm nghẽn” về trật tự đô thị và ùn tắc giao thông, nhiều tuyến phố ở Thủ đô đã có những chuyển biến rõ nét. Bên cạnh việc siết chặt quản lý vỉa hè, lòng đường và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong giám sát, xử lý vi phạm của lực lương chức năng.
PLM - Tối 17/5, tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Trường THPT Chuyên Khoa học Xã hội và Nhân văn tổ chức Lễ tri ân và trưởng thành dành cho học sinh khóa IV với chủ đề “Chạm 18: Solaria”. Chương trình là dấu mốc đặc biệt khép lại hành trình ba năm thanh xuân của học sinh cuối cấp trước khi chính thức bước sang một chặng đường mới.
(PLM) - Trong không khí sôi động của Lễ hội Hoa Phượng Đỏ 2026, TP Hải Phòng đồng loạt khởi công, khánh thành 14 công trình, dự án trọng điểm với tổng mức đầu tư hơn 24.700 tỷ đồng. Giữa dòng chảy phát triển mạnh mẽ ấy, quần thể di tích Bến K15 – nơi khởi nguồn của những “tàu không số” huyền thoại trên tuyến Đường Hồ Chí Minh trên biển chính thức được khánh thành sau quá trình tu bổ, tôn tạo quy mô lớn, trở thành điểm nhấn đặc biệt giàu giá trị lịch sử và cảm xúc.
PLM - Một xe buýt đang lưu thông trên phố Lý Thường Kiệt (Hà Nội) bất ngờ bốc cháy dữ dội vào sáng 16/5. May mắn, toàn bộ hành khách và tài xế đã kịp thời thoát ra ngoài an toàn trước khi ngọn lửa bao trùm phương tiện.
PLM - Chỉ với một bức ảnh và vài câu lệnh đơn giản, nhiều phụ huynh có thể tạo ra hàng loạt sticker AI đáng yêu cho con để chia sẻ lên mạng xã hội. Tuy nhiên, phía sau trào lưu đang “gây sốt” này là những rủi ro khó lường về lộ lọt dữ liệu sinh trắc học, giả mạo danh tính và xâm phạm quyền riêng tư trẻ em trên môi trường số.
PLM - Trong hai ngày 14&15/ 5/ 2026, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội phối hợp với Cục Sở hữu trí tuệ, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội và Công ty Cổ phần Truyền thông Trường Thành tổ chức khóa đào tạo với chủ đề: “Sở hữu trí tuệ – Công cụ hữu hiệu thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong hoạt động nghiên cứu và thương mại hóa kết quả nghiên cứu”.
(PLM) - Giải bóng đá Cúp Nhà báo và Công luận 2026 quy tụ 16 đội báo chí, mở màn sôi động tại Hà Nội. Báo Pháp luật Việt Nam vừa thắng nghẹt thở TTXVN trên chấm luân lưu và sẽ gặp Báo Nông nghiệp và Môi trường ở tứ kết.
(PLM) - Đột quỵ ngày càng trẻ hóa và đến rất đột ngột, nhưng nhận biết sớm dấu hiệu, xử trí đúng trong “thời gian vàng” và phòng ngừa kịp thời có thể cứu sống người bệnh, giảm di chứng nặng nề.
