950 năm Quốc Tử Giám - di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước

Ngày 12/11/2026 tại Hà Nội, Hội thảo khoa học quốc gia “950 năm Quốc Tử Giám - Di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước” tập trung làm rõ những giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục của Quốc Tử Giám. Hội thảo đồng thời bàn giải pháp phát huy truyền thống hiếu học, trọng dụng hiền tài trong giai đoạn mới.

Hội thảo được tổ chức nhằm làm rõ những giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục của Quốc Tử Giám; trao đổi về việc kế thừa truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng hiền tài trong phát triển giáo dục, con người và nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Theo Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng, trải qua các triều đại và những biến đổi của lịch sử, Quốc Tử Giám đã khẳng định vị thế là một thiết chế giáo dục tiêu biểu, biểu tượng đặc sắc của truyền thống hiếu học, tinh thần tôn sư trọng đạo và tư tưởng trọng dụng hiền tài của dân tộc ta.

Hội thảo tập trung làm rõ những giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục của Quốc Tử Giám. (Ảnh: Phạm Sỹ).

Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng đã nhấn mạnh trách nhiệm của Thủ đô trong bảo tồn, phát huy di sản đạo học. Đồng thời khẳng định những giá trị về truyền thống hiếu học, trọng dụng hiền tài cần được chuyển hóa thành động lực phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, với khát vọng vươn lên mạnh mẽ đạt hai mục tiêu 100 năm và hướng đến xây dựng nước Việt Nam phát triển hùng cường, văn minh, thịnh vượng. Để hiện thực hóa tầm nhìn ấy, giáo dục phải kiến tạo, dẫn dắt sự phát triển của Thủ đô và quốc gia; văn hóa phải thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, động lực phát triển.

Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh mà hưng thịnh những giá trị kết tinh trong Quốc Tử Giám về truyền thống đạo học và tinh thần trọng dụng hiền tài không chỉ là những giá trị cần được bảo tồn mà còn phải được chuyển hóa thành động lực phát triển.

Văn Miếu - Quốc Tử Giám là nơi khơi dậy niềm tự hào về truyền thống văn hiến Thăng Long - Hà Nội (Ảnh: Thùy Dương).

Theo ông Trần Đức Thắng, việc tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia một lần nữa khẳng định sự quan tâm đặc biệt của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị và cá nhân đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đối với việc trọng dụng nhân tài - nguồn lực chiến lược đặc biệt, quyết định sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới. Đây cũng là hoạt động quan trọng triển khai các nghị quyết, kết luận của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị về giáo dục, đào tạo, khoa học công nghệ và thu hút trọng dụng nhân tài cho đất nước.

Hội thảo nhận được 67 tham luận và 4 chuyên đề nghiên cứu chuyên sâu của các nhà khoa học, chuyên gia đến từ nhiều cơ quan, viện nghiên cứu và trường đại học như Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Đại học Quốc gia Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia và Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Các tham luận tập trung làm rõ những giá trị tiêu biểu của di sản Quốc Tử Giám: truyền thống hiếu học và khát vọng vươn lên bằng tri thức; đạo lý tôn sư trọng đạo, đề cao nhân cách và trách nhiệm trong sự nghiệp giáo dục; tư tưởng trọng dụng hiền tài, coi nhân tài là nguồn lực quan trọng đối với vận mệnh quốc gia.

Trình bày tham luận tại hội thảo, GS. TSKH Vũ Minh Giang, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam cho rằng, sự ra đời của Quốc Tử Giám cần được nhìn nhận như một dấu mốc kép. Một mặt, đây là bước ngoặt trong lịch sử giáo dục Việt Nam, đánh dấu sự xuất hiện của một thiết chế giáo dục cấp quốc gia. Mặt khác, đây cũng là một bước tiến trong quá trình xây dựng năng lực quản trị của nhà nước Đại Việt thông qua việc thể chế hóa hoạt động đào tạo và chuẩn bị nguồn nhân lực.

Tinh thần hiếu học không chỉ dừng lại ở sự đề cao việc học mà cần được chuyển hóa thành thực học, học tập suốt đời (Ảnh: Thùy Dương).

Qua đó, các nhà nghiên cứu cũng nhìn nhận vai trò của Quốc Tử Giám trong lịch sử giáo dục và quản trị quốc gia, đồng thời nhận diện những giá trị có thể kế thừa, vận dụng trong điều kiện hiện nay.

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, việc phát huy truyền thống đạo học càng đặt ra những yêu cầu mới. Tinh thần hiếu học không chỉ dừng lại ở sự đề cao việc học mà cần được chuyển hóa thành thực học, học tập suốt đời, không ngừng bồi đắp tri thức, rèn luyện nhân cách và năng lực sáng tạo. Đây là nền tảng để xây dựng xã hội học tập, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế và quá trình hội nhập quốc tế.

Cùng với đó, tư tưởng trọng dụng hiền tài cần được cụ thể hóa bằng cơ chế phát hiện, đào tạo, sử dụng người tài một cách thực chất. Người có năng lực cần được tạo điều kiện làm việc, được giao nhiệm vụ phù hợp và có môi trường để phát huy khả năng.

Những vấn đề này có mối liên hệ chặt chẽ với các định hướng lớn của Đảng tại Nghị quyết số 57-NQ/TW về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Nghị quyết số 71-NQ/TW về giáo dục và đào tạo; Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam.

Đối với Hà Nội, Hội thảo cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục bảo tồn, phát huy giá trị Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, gắn bảo tồn di sản với giáo dục truyền thống, giao lưu học thuật và đời sống đương đại. Đây không chỉ là địa chỉ lưu giữ những dấu tích quan trọng của lịch sử giáo dục dân tộc mà còn là không gian có ý nghĩa trong việc nuôi dưỡng tinh thần hiếu học, khơi dậy niềm tự hào về truyền thống văn hiến Thăng Long - Hà Nội.

Việc phát huy giá trị di sản cần được đặt trên nền tảng bảo tồn, tôn trọng tính xác thực lịch sử và gìn giữ sự tôn nghiêm của di tích. Đồng thời, cần có những cách tiếp cận mới trong giáo dục di sản, ứng dụng công nghệ, tổ chức các hoạt động giao lưu học thuật và sáng tạo văn hóa để kết nối di sản với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.

Từ dấu mốc 950 năm Quốc Tử Giám, tầm nhìn hướng tới năm 2076 - kỷ niệm 1.000 năm thành lập thiết chế giáo dục này được đặt ra như một chặng đường tiếp nối trách nhiệm của các thế hệ hôm nay. Theo đó, việc gìn giữ di sản không chỉ nhằm bảo tồn những giá trị lịch sử mà còn hướng tới xây dựng nền tảng tri thức, văn hóa và con người cho tương lai dân tộc.

Thông qua hội thảo, các cơ quan tổ chức kỳ vọng tiếp tục khẳng định sức sống của di sản đạo học trong tiến trình phát triển Quốc học Việt Nam, góp phần kết nối truyền thống với yêu cầu đổi mới giáo dục, phát triển khoa học và trọng dụng nhân tài, đáp ứng khát vọng xây dựng đất nước hùng cường, văn minh, thịnh vượng.