Nhà an toàn - góc nhìn từ thực thi Luật Phòng, chống bạo lực gia đình

Khi Nhà an toàn là một tiêu chí bắt buộc trong thi hành luật

Cụ thể, Luật PCBLGĐ năm 2022 lần đầu tiên đưa nhà an toàn vào nhóm dịch vụ hỗ trợ bắt buộc và mở rộng cả đối tượng, cơ chế vận hành, tiêu chuẩn chuyên môn. Bên cạnh quy định về việc bố trí nơi tạm lánh và hỗ trợ nhu cầu thiết yếu là một trong những biện pháp ngăn chặn hành vi BLGĐ và bảo vệ, hỗ trợ người bị BLGĐ (điểm d khoản 1 Điều 22) thì đã dành hẳn Mục 3 bao gồm các Điều từ 35 đến

Nhà an toàn được pháp luật “định danh” và bảo hộ khi luật quy định địa điểm “nơi tạm lánh” và “nhà an toàn” có thể thuộc Nhà nước hoặc xã hội hóa; được vận hành có quy trình, có nhân sự chuyên môn; được kết nối với công an, y tế, tư pháp… Luật cũng tăng trách nhiệm địa phương khi giao UBND cấp tỉnh bảo đảm kinh phí; xây dựng mạng lưới cơ sở hỗ trợ; kiểm tra định kỳ về chất lượng dịch vụ…

Như vậy có thể thấy, từ góc nhìn thực thi luật, Nhà an toàn vừa là điểm bắt đầu của hành trình thoát khỏi bạo lực, vừa là thước đo năng lực bảo vệ nạn nhân của một địa phương. Nhà an toàn không còn là “phụ trợ” mà là một tiêu chí bắt buộc trong thi hành luật. Đây là bước tiến lớn vì trước đây phần lớn mô hình mang tính tự phát hoặc có nguồn tài trợ dự án quốc tế, mà chưa có khung pháp lý đầy đủ.

Trước thời điểm Luật PCBLGĐ năm 2022 có hiệu lực từ 1/7/2023, có hai mô hình về Nhà an toàn là Ngôi nhà Bình yên (Hội LHPN Việt Nam) và Nhà Ánh Dương (Bộ LĐ-TB&XH trước đây, Bộ Nội vụ hiện nay) tại một số tỉnh, thành, địa phương vận hành trong khuôn khổ dự án quốc tế. Hai mô hình điểm không chỉ là nơi trú ẩn, đó còn là hệ sinh thái dịch vụ: tư vấn tâm lý, hỗ trợ pháp lý, chăm sóc y tế, kết nối sinh kế và phục hồi toàn diện cho nạn nhân. Bên cạnh đó là một số các cơ sở trợ giúp PCBLGĐ khác nhỏ lẻ tại nhiều địa phương. Từ khi Luật PCBLGĐ năm 2022 có hiệu lực, số lượng nhà an toàn tăng lên.

Theo thông tin của Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện, Bộ VH,TT&DL về tình hình 2 năm thực hiện công tác PCBLGĐ theo Luật PCBLGĐ năm 2022 thì văn bản pháp luật, chính sách về PCBLGĐ đang tiếp tục được sửa đổi, bổ sung theo hướng dễ tiếp cận, lấy người bị BLGĐ làm trung tâm, bảo đảm quyền con người. Công tác tuyên truyền pháp luật được đẩy mạnh; ứng dụng công nghệ thông tin và mạng xã hội, mở rộng kênh tiếp cận, góp phần thay đổi nhận thức, hành vi trong cộng đồng. Các mô hình địa chỉ tin cậy, nhóm tư vấn, hỗ trợ và can thiệp được triển khai đa dạng, phù hợp với đặc thù địa phương, có vai trò phát hiện sớm, hỗ trợ kịp thời người bị BLGĐ. Sự phối hợp giữa các ngành, đoàn thể và cộng đồng được tăng cường, huy động thêm nguồn lực xã hội cho PCBLGĐ… Tuy nhiên, thực trạng BLGĐ vẫn phức tạp, nhiều vụ chưa được phát hiện hoặc xử lý kịp thời; tình trạng tái diễn hành vi bạo lực, thiếu nguồn lực và dữ liệu chưa đồng bộ vẫn là thách thức.

Theo Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện, Bộ VH,TT&DL, tính đến năm 2024, cả nước có hơn 12.000 mô hình; gần 30.000 câu lạc bộ gia đình phát triển bền vững; hơn 39.000 nhóm PCBLGĐ; khoảng 50.000 địa chỉ tin cậy ở cộng đồng; và hơn 23.000 đường dây nóng. Hội LHPN Việt Nam tiếp tục vận hành Trung tâm trợ giúp xã hội - Ngôi nhà Bình yên và các mô hình như “Xây dựng gia đình 5 không 3 sạch”, “Gia đình hạnh phúc”… Trung ương Hội Nông dân triển khai mô hình “Người cha trách nhiệm”, một số địa phương phát triển mô hình “Một cửa” hỗ trợ toàn diện phụ nữ, trẻ em bị bạo lực, xâm hại. Những mô hình này không chỉ nâng cao năng lực ứng phó mà còn là điểm tựa thiết thực cho người bị BLGĐ. Tại các mô hình Nhà an toàn này cơ chế phối hợp giữa các ban, ngành chức năng như công an, y tế, phụ nữ, nội vụ, giáo dục… phối hợp nhanh hơn, giảm thời gian xử lý, nạn nhân được tiếp cận dịch vụ nhiều hơn dẫn đến thực tế đáng mừng là tỉ lệ nạn nhân bị BLGĐ dám báo cáo và tìm giúp đỡ tăng đáng kể...

Khắc phục khoảng trống từ thực tiễn thi hành

Bên cạnh những thành quả về mô hình Nhà an toàn để PCBLGĐ mà Luật PCBLGĐ năm 2022 mang lại thì vẫn còn nhiều hạn chế trong việc triển khai như: thiếu trầm trọng số lượng mô hình Nhà an toàn (nhiều địa phương chỉ có 1 - 2 điểm tạm lánh tự phát ở cơ sở hoặc không có địa chỉ chính thức); thiếu kinh phí vận hành (đây là rào cản lớn nhất bởi Nhà an toàn cần hoạt động 24/7, cần nhân sự chuyên môn tâm lý, xã hội học, pháp lý, cần cơ sở vật chất tối thiểu giường, bếp, khu riêng tư cho trẻ…, nhiều địa phương báo cáo “có mô hình nhưng không có tiền duy trì”); nhân lực vận hành mô hình Nhà an toàn còn rất thiếu và yếu, chủ yếu cán bộ kiêm nhiệm nên dẫn đến hỗ trợ không toàn diện; quy trình liên thông còn chậm; thiếu dữ liệu thống nhất giữa các địa phương, Bộ, ngành do không có cơ sở dữ liệu quốc gia, nên rất khó đánh giá tác động của luật…

Lễ phát động Tháng hành động vì bình đẳng giới và phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới năm 2025. (Nguồn: Hội LHPNVN). Ngày 11/11/2025, Bộ Nội vụ chủ trì, phối hợp với Cơ quan Liên hợp quốc về bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ (UN Women) tổ chức Lễ phát động Tháng hành động vì bình đẳng giới và phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới năm 2025 với chủ đề “Bình đẳng giới và an toàn cho phụ nữ và trẻ em gái trong kỷ nguyên số”. Lễ phát động là sự kiện mở đầu cho chiến dịch truyền thông cao điểm về bình đẳng giới và phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới năm 2025. Ngay sau Lễ phát động sẽ diễn ra hàng nghìn hoạt động hưởng ứng Tháng hành động do các Bộ, ngành, cơ quan, địa phương tổ chức trên phạm vi cả nước.

Ngày 2/10/2025 tại Lễ kỷ niệm 95 năm thành lập Hội LHPN Việt Nam, Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ đạo mỗi tỉnh có ít nhất 5 Nhà an toàn cho phụ nữ và trẻ em. “Mỗi tỉnh có ít nhất 5 Nhà an toàn cho phụ nữ và trẻ em, kết nối đường dây nóng 24/7. Mỗi xã, phường có một mô hình dịch vụ chăm sóc cộng đồng do phụ nữ làm nòng cốt...”, theo Tổng Bí thư. Từ chỉ đạo này có thể thấy, hình thành và vận hành hiệu quả mô hình Nhà an toàn là nhiệm vụ chính trị của Bộ, ngành, địa phương. Và từ góc độ Luật PCBLGĐ, để bảo đảm hiệu quả của Luật, cần những giải pháp trọng tâm như: xây dựng tối thiểu 5 Nhà an toàn mỗi tỉnh để tăng cường bảo vệ phụ nữ, trẻ em theo chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm; bố trí ngân sách ổn định, lâu dài thay vì chỉ phụ thuộc dự án quốc tế hoặc tài trợ ngắn hạn; đào tạo đội ngũ chuyên nghiệp để mỗi Nhà an toàn phải có nhân viên xã hội toàn thời gian, nhân viên tâm lý trị liệu được đào tạo, cộng tác viên pháp lý, đội ngũ trực cấp cứu 24/7; xây dựng quy trình liên thông cấp tỉnh từ tổng đài tới công an, y tế, Nhà an toàn, hỗ trợ pháp lý; tăng truyền thông để nạn nhân biết nơi tìm đến…

Luật PCBLGĐ năm 2022 mang tinh thần tiến bộ, nhân văn, đặt nạn nhân vào trung tâm. Nhưng để Luật thực sự phát huy tác dụng, Nhà an toàn phải được coi là “xương sống” của hệ thống hỗ trợ. Khi mỗi địa phương có đầy đủ Nhà an toàn, đó sẽ là minh chứng rằng pháp luật không chỉ nằm trên giấy, mà đã bước vào từng mái nhà, bảo vệ từng cuộc đời.

Ký kết thỏa thuận hợp tác giữa Bộ VHTTDL và UNFPA ngày 25/11/2025. (Nguồn Bộ VHTTDL).

Ngày 25/11/2025, Bộ VH,TT&DL phối hợp với Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) tại Việt Nam với sự hỗ trợ tài chính của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Hàn Quốc (KOICA) tổ chức khởi động Dự án “Nâng cao năng lực phòng ngừa và ứng phó với bạo lực gia đình giai đoạn 2025 - 2026” nhằm tăng cường hệ thống phòng ngừa và ứng phó với BLGĐ tại Việt Nam. Phát biểu tại Lễ phát động, Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy cho biết, Dự án tập trung hỗ trợ triển khai những nhiệm vụ mang tính cấp thiết như: xây dựng và vận hành Tổng đài điện thoại quốc gia về PCBLGĐ; nâng cao năng lực phối hợp liên ngành; cải thiện chất lượng dịch vụ hỗ trợ người bị BLGĐ; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và truyền thông sáng tạo trong PCBLGĐ.