Nhiều đề xuất tháo gỡ những điểm nghẽn về nhà ở xã hội, nhà ở chính sách

Cần sát hơn với nhu cầu thực tế

Đại biểu Phan Thị Thúy Linh (Đoàn Đà Nẵng) nêu ý kiến về chính sách nhà ở xã hội và nhà ở cho công nhân. Theo Đại biểu, cần xác định nhà ở cho thuê là một loại hình nhà ở độc lập và có hạn mức riêng, phù hợp tinh thần Nghị quyết 21 của Trung ương.

Một vấn đề được Đại biểu đặc biệt lưu ý là thủ tục, hồ sơ xét duyệt nhà ở xã hội. Thực tế, quy trình xét duyệt và chứng minh thu nhập còn phức tạp, kéo dài, trong khi pháp luật hiện hành chưa quy định rõ thời hạn xử lý. Vì vậy, Đại biểu đề nghị luật hóa thời hạn và cơ chế xét duyệt hồ sơ. Trường hợp số lượng người đăng ký vượt quá số căn hộ, cần xây dựng tiêu chí ưu tiên công khai, minh bạch, thay vì để việc tiếp cận nhà ở phụ thuộc quá nhiều vào yếu tố may mắn khi bốc thăm.

Về giá bán và giá thuê, Đại biểu cho rằng chính sách cần sát hơn với khả năng chi trả của người lao động. Thu nhập bình quân của công nhân hiện khoảng 9 triệu đồng/tháng, nhiều nơi chỉ từ 6-8 triệu đồng. Trong khi đó, một căn nhà ở xã hội diện tích khoảng 50m2 có giá trên 1 tỷ đồng, tương đương khoảng 10 năm thu nhập; giá thuê khoảng 5 triệu đồng/tháng cũng là khoản chi đáng kể đối với người lao động. Theo Đại biểu, các quy định tại dự thảo hiện chủ yếu tính giá dựa trên chi phí đầu tư, chưa phản ánh đầy đủ khả năng chi trả của người dân.

Đối với nhà lưu trú công nhân trong khu công nghiệp, Đại biểu đề nghị mở rộng quỹ đất xây dựng. Không nên chỉ giới hạn trong phần đất thương mại, dịch vụ của khu công nghiệp mà cần cho phép sử dụng cả đất sản xuất, kinh doanh. Đồng thời, doanh nghiệp sản xuất trực tiếp có thể được đầu tư nhà lưu trú ngay trong khuôn viên nhà máy trên phần đất được thuê thêm, qua đó tạo điều kiện để công nhân có chỗ ở gần nơi làm việc.

Liên quan các dự án nhà ở của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Đại biểu đề nghị bổ sung hình thức “thuê mua” bên cạnh “thuê” như Dự thảo. Theo Đại biểu, nguồn vốn công đoàn được hình thành từ đóng góp của người lao động và doanh nghiệp nên cần được vận hành theo hướng có khả năng tái tạo. Hình thức thuê mua vừa đáp ứng nguyện vọng an cư của công nhân, vừa giúp thu hồi vốn để tiếp tục đầu tư các dự án mới.

Đại biểu Nguyễn Duy Thanh phát biểu.

Đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Đoàn Cà Mau) lại tập trung vào yêu cầu thống nhất giữa Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản. Theo Đại biểu, cần phân định rõ loại giao dịch nào thuộc phạm vi điều chỉnh của từng Luật để tránh chồng chéo. Quy định về bảo lãnh đối với nhà ở hình thành trong tương lai là một ví dụ, khi sự khác biệt giữa hai Luật có thể gây khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình thực hiện.

Đại biểu cũng đề nghị xác định rõ nghĩa vụ phát triển nhà ở xã hội của doanh nghiệp ngay từ đầu, dù thực hiện bằng quỹ đất tại chỗ, quỹ đất khác hay bằng tiền. Đây là cơ sở để doanh nghiệp tính toán phương án tài chính và đánh giá tính khả thi trước khi quyết định đầu tư. Mối quan hệ giữa nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê cũng cần được làm rõ.

Với chương trình phát triển nhà ở cấp tỉnh, Đại biểu lưu ý không nên tạo thêm thủ tục hành chính. Nếu một dự án đã phù hợp với quy hoạch sử dụng đất và đáp ứng các điều kiện đầu tư thì không nên buộc doanh nghiệp phải chờ thêm một bước xác nhận về sự phù hợp với chương trình phát triển nhà ở, tránh làm kéo dài thời gian triển khai.

Một vấn đề khác là quản lý căn hộ chung cư cho thuê ngắn hạn, chẳng hạn cho thuê theo ngày hoặc theo tuần qua các nền tảng trực tuyến. Đại biểu đề nghị Luật định nghĩa rõ khái niệm “lưu trú ngắn hạn”, đồng thời có quy định cụ thể về cư trú, an ninh và phòng cháy, chữa cháy, bảo đảm quyền lợi của chủ sở hữu nhưng không ảnh hưởng đến đời sống của các cư dân khác.

Đại biểu Sí Thị Mai Anh nêu ý kiến thảo luận.

Từ góc nhìn vùng cao, biên giới, Đại biểu Sí Thị Mai Anh (Đoàn Lào Cai) đề nghị bổ sung cụm từ “vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng biên giới” vào nhóm đối tượng được hỗ trợ nhà ở, bảo đảm thống nhất với các Chương trình mục tiêu quốc gia.

Đại biểu chỉ ra rằng yêu cầu hộ gia đình phải có đất ở để được hỗ trợ đang đặt ra khó khăn lớn. Nhiều hộ đồng bào đang sinh sống trên đất nông nghiệp hoặc đất do cha ông để lại nhưng chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Vì vậy, Nhà nước cần có trách nhiệm quy hoạch đất ở an toàn, đồng thời đầu tư hạ tầng thiết yếu như điện, nước, giao thông trước hoặc cùng thời điểm hỗ trợ xây dựng nhà.

Đối với hộ nghèo đặc biệt khó khăn, người già neo đơn, người khuyết tật ở vùng sâu, vùng xa, Đại biểu đề nghị hỗ trợ 100% kinh phí xây dựng nhà thay vì yêu cầu vốn đối ứng, bởi đây là những đối tượng gần như không có khả năng tự huy động nguồn lực.

Bên cạnh đó, chính sách nhà ở tại vùng cao cần tôn trọng bản sắc văn hóa. Thiết kế nhà ở xã hội, nhà ở nông thôn cần phù hợp tập quán, có thể gắn với nhà sàn, bếp lửa và không gian sinh hoạt cộng đồng, tránh áp dụng những mẫu thiết kế cứng nhắc, không phù hợp đời sống đồng bào.

Đại biểu cũng đề nghị mở rộng đối tượng được hỗ trợ nhà ở cho học sinh, trong đó có học sinh bán trú và những học sinh không thuộc trường bán trú nhưng có nhu cầu lưu trú do nhà ở quá xa trường. Với nhà ở công vụ tại vùng biên giới, hải đảo, Đại biểu đánh giá cao chính sách miễn tiền thuê nhà cho giáo viên, bác sĩ công tác tại vùng khó khăn, song cho rằng cần ưu tiên ngân sách xây dựng mới các điểm nhà ở công vụ kiên cố, bởi nhiều cán bộ vẫn phải thuê, mượn nơi ở không bảo đảm điều kiện tối thiểu.

Đặt quyền lợi người dân lên hàng đầu

Giải trình các ý kiến, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết những vấn đề liên quan nhà chung cư, từ thời hạn sở hữu, cải tạo chung cư xuống cấp đến giải quyết tranh chấp và sửa chữa các chung cư xây dựng trước và sau năm 1994, đã được nghiên cứu, thảo luận kỹ lưỡng. Trên cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn, Chính phủ, cùng phần phát biểu thảo luận tại tổ của Thủ tướng Lê Minh Hưng,luôn hướng tới mục tiêu bảo đảm điều kiện ở tốt nhất cho người dân. Theo đó, khi chung cư hết thời hạn sử dụng hoặc cần sửa chữa, quyền lợi của người dân được đặt lên hàng đầu để họ sớm có chỗ ở ổn định.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh giải trình.

Về chất lượng nhà ở xã hội, Bộ trưởng cho biết, Trung tâm Đổi mới sáng tạo của Bộ Xây dựng đã tích hợp hơn 2.000 mẫu thiết kế các loại nhà, phù hợp đặc thù từng vùng miền để địa phương tham khảo. Trong quá trình triển khai, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn phải khảo sát địa chất, lựa chọn loại móng phù hợp, đồng thời tính toán kết cấu theo tải trọng gió, tải trọng động và tải trọng tĩnh, qua đó bảo đảm an toàn công trình.

Về giá bán, giá cho thuê nhà, Bộ trưởng cho biết Luật Nhà ở 2023 cùng các nghị định hướng dẫn đã quy định trình tự từ khảo sát, thiết kế, lập dự án đến dự toán. Chủ đầu tư có thể thuê tư vấn tài chính để tính toán phương án, nhưng vẫn chịu sự quản lý của Nhà nước. Sở Xây dựng sẽ kiểm tra, thẩm định trước khi giá bán hoặc giá cho thuê được công bố. Việc bán nhà ở xã hội tại các thành phố lớn như Hà Nội, TPHồ Chí Minh cũng đang được triển khai trực tuyến nhằm tăng tính công khai, minh bạch.

Về đối tượng thụ hưởng, Bộ trưởng cho biết Luật xác định 11 nhóm đối tượng, trong đó có 6 nhóm đối tượng chính sách. Chính sách tín dụng cũng được thiết kế theo hướng ưu đãi, với lãi suất vay qua Ngân hàng Chính sách xã hội chỉ hơn 2% đối với người mua nhà; vay qua ngân hàng thương mại hơn 4%, còn doanh nghiệp xây dựng khoảng 5,62%.

Đối với lực lượng vũ trang, chính sách đáp ứng cả nhu cầu nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê, kể cả tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và những loại hình đặc thù như “nhà giàn” cho chiến sĩ ngoài biển. Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cũng được phép xây dựng nhà ở xã hội cho đoàn viên theo chính sách quy định tại Nghị định số 397/2025/NĐ-CP.

Riêng vấn đề nhà ở cho đồng bào dân tộc thiểu số, Bộ trưởng thừa nhận còn nhiều khó khăn. Nhà nước đang hỗ trợ thông qua các Chương trình mục tiêu quốc gia và phong trào xóa nhà tạm, nhà dột nát phát động năm 2024. Tuy nhiên, vướng mắc lớn nằm ở đất đai, khi nhiều hộ đang sinh sống trên đất rừng, đất nương rẫy chưa được hợp pháp hóa thành đất ở. Bộ Xây dựng đang đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu sửa đổi các quy định liên quan để người dân sớm có quyền sử dụng đất ở hợp pháp.

Về quản lý nhà ở đô thị và phân lô bán nền, Bộ trưởng cho biết Luật Nhà ở 2023 quy định tại các đô thị loại đặc biệt, loại 1, loại 2 và loại 3 phải phát triển nhà ở theo dự án, không cho phép phân lô bán nền. Ở các địa bàn khác, việc phân lô bán nền cho cá nhân tự xây dựng nhà ở vẫn được cho phép, nhưng địa bàn cụ thể và công tác quy hoạch, quản lý do UBND cấp tỉnh quyết định.