Phát triển con người Việt Nam giai đoạn mới phù hợp với thực tiễn phát triển của đất nước và xu thế thời đại

PGS.TS. Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; PGS.TS. Tạ Minh Tuấn, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chủ trì Hội thảo.

Chủ trì Hội thảo.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS.TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhấn mạnh, sau gần 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, toàn diện trong phát triển kinh tế - xã hội, đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân không ngừng được cải thiện, chất lượng phát triển con người từng bước được nâng cao thể hiện qua chỉ số phát triển con người (HDI). Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, phát triển con người ở Việt Nam hiện nay vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức mới. Bất bình đẳng trong tiếp cận các cơ hội phát triển giữa các vùng miền, nhóm xã hội và nhóm dân cư vẫn còn tồn tại; khoảng cách thu nhập, khoảng cách số và sự chênh lệch trong khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội có xu hướng gia tăng trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức.

PGS.TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhấn mạnh phát biểu khai mạc.

Đồng thời, Việt Nam cũng đang phải đối mặt với những thách thức ngày càng phức tạp như biến đổi khí hậu, già hóa dân số, dịch bệnh, các nguy cơ an ninh phi truyền thống và những vấn đề liên quan đến an ninh con người. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy phát triển, hoàn thiện thể chế và xây dựng các chính sách phát triển con người theo hướng toàn diện, bao trùm, bền vững và thích ứng với bối cảnh phát triển mới của đất nước.

PGS.TS Đoàn Minh Huấn nêu rõ, nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của phát triển con người, Đảng ta luôn xác định con người vừa là chủ thể, vừa là mục tiêu, đồng thời là động lực của sự phát triển. Tại Đại hội XIV, phát triển con người tiếp tục được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển đất nước, với định hướng: “Phát triển toàn diện con người Việt Nam về đạo đức, trí tuệ, ý thức dân tộc, trách nhiệm công dân, thượng tôn pháp luật, năng lực sáng tạo, thẩm mỹ, thể lực, kỹ năng sống, kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng số”. Định hướng này không chỉ thể hiện sự kế thừa nhất quán quan điểm của Đảng về phát triển con người, mà còn phản ánh bước phát triển mới trong tư duy khi gắn phát triển con người với chuyển đổi số, phát triển kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương khẳng định, phát triển con người là vấn đề có ý nghĩa nền tảng, xuyên suốt trong hệ thống lý luận và tư tưởng phát triển của Đảng ta. Phát triển con người hiện nay, về thực chất, là phát triển con người mới Việt Nam XHCN. Đây là vấn đề rất cốt lõi mang tầm chiến lược để thực hiện cho bằng được di huấn của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "muốn xây dựng thành công xã hội XHCN, chúng ta phải có con người mới XHCN". Đây không phải vấn đề mới, nhưng là vấn đề rất mới về nội hàm, không chỉ là việc vượt qua những tư duy cũ về "con người mới" trong thời kỳ kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp; quá tuyệt đối hóa mô hình "con người khuôn mẫu" duy ý chí, cứng nhắc, đối lập với yêu cầu phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, kinh tế tri thức, sáng tạo xã hội; và theo đó con người mới Việt Nam XHCN ngày nay phải là con người hiện đại, bản lĩnh, trí tuệ, nhân văn, tự chủ, tự cường, giàu khát vọng phát triển và tận hiến cho sự nghiệp xây dựng thành công CNXH và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN trong kỷ nguyên mới.

GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu

Quán triệt quan điểm mới của Đại hội XIV, GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng đề nghị Hội thảo cần tập trung trao đổi, nhận diện đầy đủ những biến đổi sâu sắc của thời đại đang tác động trực tiếp đến con người và xã hội Việt Nam; tiếp tục làm sâu sắc và nâng tầm lý luận về phát triển con người Việt Nam trong điều kiện mới; phân tích sâu hơn các điểm nghẽn thể chế và chính sách đang cản trở phát triển con người hiện nay, nhất là trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; trên cơ sở tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận, cần sớm xây dựng chiến lược tổng thể quốc gia về phát triển con người Việt Nam, trọng tâm là xây dựng con người mới Việt Nam XHCN, phù hợp với thực tiễn phát triển mới của đất nước và xu thế thời đại; tạo bước chuyển căn bản có tính nền tảng trong tư duy phát triển con người, từ cách tiếp cận quản lý hành chính, áp đặt, thiết chế cứng nhắc sang kiến tạo môi trường và các điều kiện thể chế, văn hóa và xã hội để con người tự phát triển; đề xuất, kiến tạo và quản trị không gian phát triển con người cả trên môi trường số và môi trường quốc tế; xây dựng hệ chỉ số phát triển con người Việt Nam theo hướng toàn diện, hiện đại, hội nhập và bản sắc.

Quang cảnh Hội thảo.

Hội thảo gồm hai phiên làm việc chính. Phiên thứ nhất với chủ đề “Phát triển con người Việt Nam trong bối cảnh mới: Những vấn đề lý luận và thực tiễn” tập trung trao đổi các nội dung về phát triển con người Việt Nam; tiếp biến văn hóa và phát triển con người; phát triển con người, quyền con người và an ninh con người; vai trò của hệ sinh thái văn hóa và tác động của công nghệ số đối với phát triển con người. Phiên thứ hai với chủ đề “Định hướng, giải pháp phát triển con người Việt Nam toàn diện trong bối cảnh mới” có sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học và nhà quản lý nhằm trao đổi, đề xuất các định hướng và giải pháp về chính sách phát triển con người Việt Nam trong giai đoạn mới.

Đặt vấn đề phát triển con người Việt Nam trong bối cảnh mới, các đại biểu cho rằng, cần phải thay đổi về cách tiếp cận đối với phát triển con người trong bối cảnh mới. Theo đó phát triển con người không chỉ quan tâm đến việc mở rộng cơ hội mà còn là nâng cao hiệu quả chuyển hóa cơ hội thành kết quả, năng lực của con người. Có nghĩa là con người không chỉ được bảo đảm cơ hội tiếp cận các nguồn lực mà còn thụ hưởng và nâng cao năng lực bản thân để có khả năng chống chịu trước các cú sốc (dịch bệnh, thiên tai, biến động kinh tế, việc làm) và thích ứng với những biến đổi của bối cảnh mới.

Bên cạnh đó, phát triển con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới cần được đặt trong mối quan hệ hữu cơ với năng lực tiếp biến văn hóa. Việc xây dựng hệ giá trị định hướng, nâng cao năng lực văn hóa và năng lực số, phát huy vai trò của truyền thông và hoàn thiện các thiết chế xã hội là những điều kiện quan trọng để quá trình tiếp biến diễn ra theo hướng tích cực. Chỉ khi tiếp biến văn hóa trở thành một năng lực phổ quát và có định hướng, con người Việt Nam mới có thể không chỉ vượt qua các cú sốc văn hóa, mà còn chủ động biến chúng thành nguồn lực cho phát triển bền vững.

Phiên Hội thảo bàn tròn.

Các đại biểu cho rằng trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế tri thức và toàn cầu hóa đang làm thay đổi sâu sắc mô hình phát triển, cấu trúc xã hội và môi trường sống của con người. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với phát triển con người không chỉ là nâng cao trình độ học vấn hay kỹ năng nghề nghiệp mà còn phải chú trọng phát triển năng lực số, tư duy sáng tạo, khả năng thích ứng và học tập suốt đời. Đây được xem là những yếu tố cốt lõi của phát triển con người toàn diện và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong thời đại số.

Ngoài ra, trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, nhiều ý kiến cũng cho rằng cần sớm xây dựng các khung chính sách và cơ chế quản trị phù hợp nhằm bảo vệ quyền con người, bảo đảm công bằng xã hội và định hướng phát triển công nghệ vì con người.

Phát biểu tổng kết và bế mạc Hội thảo, GS.TS Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam Trong quá trình tổ chức Hội thảo, Ban Tổ chức đã nhận được 50 bài tham luận của các nhà lãnh đạo, quản lý, các chuyên gia, các nhà khoa học. Đồng thời nhấn mạnh: Hội thảo hôm nay đã cung cấp nhiều luận cứ khoa học có giá trị, góp phần làm sâu sắc thêm nhận thức lý luận và thực tiễn về phát triển con người Việt Nam trong bối cảnh phát triển mới, đồng thời cung cấp nhiều luận cứ khoa học quan trọng cho việc xây dựng và hoàn thiện chính sách phát triển con người Việt Nam trong thời kỳ mới, hướng tới mục tiêu phát triển nhanh và bền vững đất nước.

GS.TS Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát biểu kết luận.

Từ các tham luận và ý kiến trao đổi tại Hội thảo, có thể khái quát một số nội dung cụ thể như: Một là, phát triển con người luôn phải được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển, vừa là mục tiêu, vừa là động lực, vừa là chủ thể của quá trình phát triển. Con người không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể đóng vai trò quan trọng trong việc kiến tạo phát triển. Hai là, phát triển con người Việt Nam đang đứng trước những thách thức đa chiều trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và đổi mới mô hình tăng trưởng. Ba là, phát triển con người trong giai đoạn mới đòi hỏi phải đặc biệt quan tâm đến xây dựng hệ giá trị, lối sống và đạo đức của con người Việt Nam. Bốn là, bối cảnh phát triển mới đòi hỏi phải đổi mới mạnh mẽ tư duy và khung chính sách phát triển con người theo hướng tích hợp, bao trùm và bền vững.

GS.TS Lê Văn Lợi khẳng định: nhìn tổng thể, các định hướng chính sách được đề xuất tại Hội thảo đều hướng tới mục tiêu xây dựng một hệ thống chính sách phát triển con người mang tính tích hợp, liên ngành và nhân văn, hướng tới phát triển con người Việt Nam toàn diện, bao trùm, bền vững và thích ứng với những biến đổi nhanh chóng của thời đại.