Sở Xây dựng TP HCM nói về chính sách miễn phí xe buýt: Miễn phí nhưng vẫn không ngừng nâng cao chất lượng phục vụ

Tiền đề để triển khai đề án kiểm soát khí thải xe cộ

Sở Xây dựng TP HCM đang trình UBND TP xem xét, đồng thời báo cáo Thường trực HĐND TP về việc xây dựng Nghị quyết hỗ trợ người sử dụng vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt (miễn phí với xe buýt). UBND TP đã có Tờ trình 362/TTr-UBND ngày 7/4/2026 đăng ký xây dựng Nghị quyết theo trình tự, thủ tục rút gọn, làm cơ sở để đẩy nhanh tiến độ triển khai chính sách.

Song song đó, Sở triển khai nhiều công việc như lấy ý kiến các sở, ngành liên quan với dự thảo Nghị quyết, rà soát phương án thực hiện nhằm minh bạch, không để xảy ra trục lợi chính sách; chuẩn bị các giải pháp kỹ thuật, hệ thống thống kê sản lượng hành khách, phương án thanh toán và công tác kiểm tra, giám sát. Nghị quyết dự kiến sẽ được trình HĐND TP thông qua trong tháng 4/2026, trên cơ sở đó, chủ trương miễn vé xe buýt sẽ được triển khai trong năm 2026, dự kiến trong 8 tháng cuối năm.

Sở Xây dựng đánh giá, miễn vé xe buýt không chỉ là chính sách an sinh mà còn là giải pháp quan trọng nhằm cải thiện môi trường và giao thông đô thị, làm tiền đề để triển khai đề án kiểm soát khí thải phương tiện giao thông trong thời gian tới.

Sở Xây dựng cho biết, sau các chương trình thí điểm trước đây, số lượng hành khách đi xe buýt đã tăng 20 - 34% tùy tuyến và thời điểm. Khi triển khai trên diện rộng, chính sách này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy xu hướng chuyển dịch từ xe máy, ô tô cá nhân sang xe buýt, đặc biệt với các chuyến đi ngắn và trung bình, góp phần giảm số lượt phương tiện cá nhân lưu thông mỗi ngày.

Hiện nay, khoảng 56% xe buýt của TP, tương đương 1.367/2.432 phương tiện, đã sử dụng năng lượng sạch (điện và khí thiên nhiên nén CNG), vì vậy khi thị phần xe buýt tăng lên sẽ góp phần đáng kể trong việc giảm phát thải CO₂, NOx và bụi mịn từ hoạt động giao thông đô thị. Theo Sở Xây dựng, hiệu quả của chính sách không chỉ được đo bằng các con số trong ngắn hạn, mà còn là khả năng tạo ra sự thay đổi bền vững trong thói quen đi lại của người dân, góp phần giảm phát thải lâu dài.

Mục tiêu dài hạn giảm ùn tắc, giảm ô nhiễm

Về hạ tầng, qua rà soát, Sở Xây dựng cho biết, hệ thống hiện nay có thể đáp ứng mức tăng trưởng hành khách khoảng 20 - 30%. TP hiện có 180 tuyến xe buýt với hơn 2.432 phương tiện đang hoạt động, trong đó nhiều tuyến còn dư công suất, nhất là ngoài giờ cao điểm. Hệ thống vé điện tử đã được triển khai trên 109 tuyến và dự kiến sẽ hoàn thành trên toàn mạng lưới trong quý II/2026, cho phép quản lý chính xác sản lượng hành khách, theo dõi lộ trình và tần suất vận hành theo thời gian thực, là cơ sở để tối ưu điều hành.

Trong thời gian tới, TP tiếp tục rà soát, điều chỉnh, mở mới các tuyến xe buýt, đồng thời bổ sung điểm dừng, nhà chờ tại các khu vực đông dân cư, khu công nghiệp, trường học; ưu tiên tổ chức giao thông với xe buýt. Thông qua hệ thống công nghệ, việc điều hành sẽ linh hoạt hơn, cho phép tăng chuyến, điều chỉnh tần suất kịp thời khi nhu cầu tăng cao, hạn chế tình trạng quá tải.

Theo Sở Xây dựng, thực tế giá vé xe buýt hiện nay đã ở mức thấp và được trợ giá, nhưng lượng hành khách chưa đạt kỳ vọng, nên miễn vé chỉ là “điều kiện cần”, chưa phải “điều kiện đủ” để người dân từ bỏ phương tiện cá nhân. Để chính sách phát huy hiệu quả, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó trước hết là nâng cao chất lượng dịch vụ, đúng giờ, phương tiện sạch sẽ, an toàn, đội ngũ phục vụ văn minh, thân thiện. Cùng với đó là tăng tính thuận tiện thông qua việc kết nối đồng bộ giữa xe buýt với metro, buýt sông, xe đạp công cộng, ứng dụng và hệ thống vé điện tử để hỗ trợ tra cứu, thanh toán không dùng tiền mặt.

Về lâu dài, chính sách này sẽ được đặt trong tổng thể định hướng phát triển giao thông đô thị, gồm cả các biện pháp quản lý và từng bước hạn chế phương tiện cá nhân tại một số khu vực; tăng cường truyền thông nhằm thay đổi nhận thức, giúp người dân lựa chọn xe buýt không chỉ vì miễn phí mà còn vì sự tiện lợi và bền vững. Cơ quan quản lý cũng sẽ thường xuyên theo dõi, đánh giá sản lượng, chi phí, mức độ hài lòng của hành khách, từ đó kịp thời điều chỉnh chính sách, tránh dàn trải, bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách.

Sở Xây dựng cho rằng, miễn vé xe buýt là giải pháp kích cầu mang tính can thiệp chính sách trong giai đoạn đầu, thúc đẩy quá trình chuyển đổi hành vi đi lại của người dân theo hướng ưu tiên giao thông công cộng; hướng đến các mục tiêu lớn hơn như giảm ùn tắc giao thông, giảm ô nhiễm môi trường, thúc đẩy thanh toán không tiền mặt, xây dựng đô thị phát triển văn minh, bền vững.