Tác hại của thuốc lá mới - Tác động sức khoẻ cộng đồng

Hiện nay thuốc lá mới, đặc biệt là thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đã và đang ra sức "tấn công" cộng đồng, nhất là giới trẻ. Theo các báo cáo gần đây, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở thanh thiếu niên đã tăng đáng kể so với vài năm trước. Số liệu từ Bộ Y tế, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong học sinh 13-15 tuổi đã gia tăng một cách đáng kể (từ 3,5% năm 2022 lên 8 % năm 2023).

Qua tổng hợp báo cáo của gần 700 cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, năm 2023, đã có 1.224 ca nhập viện do sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Những con số này đặt ra nhiều thách thức cho y tế dự phòng, cấp cứu và hệ thống giám sát sức khỏe dân số.

Trước tình hình trên, Quốc hội đã thông qua Nghiệp quyết 173/2024/QH15, có hiệu lực từ 1/1/2025, quy định cấm tuyệt đối việc sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, tàng trữ và sử dụng các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới, bao gồm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các loại khí/chất có nguy cơ gây nghiện. Để triển khai nghiệp quyết, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1665/QĐ-TTg về Kế hoạch hành động thực thi.

Trong bối cảnh đó, buổi toạ đàm do Báo Pháp luật Việt Nam tổ chức hướng đến mục tiêu cung cấp cái nhìn toàn diện về tác hại của thuốc lá mới, đồng thời đề xuất những khuyến cáo, giải pháp can thiệp thiết thực để giảm nguy cơ ngộ độc và tác động xấu đến các đối tượng dễ bị tác động. Tại sự kiện, hai chuyên gia đã chia sẻ nhiều dữ kiện khoa học, kinh nghiệm thực tiễn và các đề xuất chính sách thiết thực nhằm đưa Nghiệp quyết 173/2024/QH15 nhanh chóng đi vào cuộc sống.

- Từ vị trí chuyên môn của mình, hai khách mời có nhận định thế nào về thực trạng thuốc lá mới ở Việt Nam, những thách thức, nguy cơ đặt ra?

Ths. Bs Nguyễn Tuấn Lâm: Trước hết, tôi phải nói rằng, một lần nữa, xin chúc mừng Quốc hội Việt Nam đã có một quyết định hết sức sáng suốt khi thông qua Nghị quyết cấm hoàn toàn thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Đây là bước đi rất quan trọng để bảo vệ giới trẻ khỏi những sản phẩm độc hại được gọi là “thuốc lá mới”.

Tất nhiên, kể từ khi nghị quyết được ban hành vào tháng 11 năm ngoái đến nay, quá trình triển khai thực hiện vẫn còn chưa được như mong muốn. Tuy nhiên, từ số liệu được thông báo, như thông tin từ Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai thì cho thấy những tín hiệu tích cực ban đầu: Số ca cấp cứu trước khi cấm trung bình khoảng 5–6 ca ngộ độc/tháng liên quan đến thuốc lá điện tử. Nhưng từ khi quy định cấm có hiệu lực, con số đó giảm xuống chỉ còn 1–2 ca mỗi tháng. Đây là dấu hiệu rất đáng khích lệ, cho thấy chính sách cấm đã bước đầu phát huy hiệu quả trong việc giảm thiểu tác hại của thuốc lá điện tử đối với sức khỏe cộng đồng.

Không chỉ vậy, trong buổi làm việc giữa WHO, Bộ Y tế và các bộ, ngành, đại diện Bộ Công an cũng cho biết số vụ vi phạm liên quan đến sản xuất, buôn bán, tàng trữ thuốc lá điện tử đã giảm rõ rệt so với trước. Nhiều trường hợp hiện nay bị xử lý ở mức hình sự, và điều đó có tác dụng răn đe rất lớn. Trước đây, chúng ta thấy nhiều người nổi tiếng lên quảng cáo thuốc lá điện tử trên mạng xã hội, nhưng giờ hầu như không còn nữa. Rõ ràng, khi sản phẩm bị cấm, xã hội cũng thay đổi cách nhìn, và những người quảng bá cho sản phẩm độc hại này đã bắt đầu e dè hơn.

Tất nhiên, chúng ta cũng phải thẳng thắn nhìn nhận là việc thực thi vẫn chưa được như mong đợi. Tôi rất hy vọng trong thời gian tới, việc thực thi sẽ mạnh mẽ hơn nữa. Chúng tôi cũng dự kiến đến cuối năm nay hoặc đầu năm tới sẽ có kết quả sơ bộ, qua đó đánh giá rõ hơn tác động của chính sách này.

TS. BS. Nguyễn Trung Nguyên - Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai (bên trái) và ThS. BS. Nguyễn Tuấn Lâm - đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam (bên phải) tại Toạ đàm.

TS. BS. Nguyễn Trung Nguyên: Tôi hoàn toàn đồng tình với ý kiến của anh Lâm về những tín hiệu tích cực sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Từ góc độ người trực tiếp điều trị, tôi có thể khẳng định rằng quyết định này là hết sức cần thiết và mang ý nghĩa lớn lao đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là với giới trẻ.

Trong khoảng 10 năm trở lại đây, chúng tôi chứng kiến sự bùng nổ của các loại thuốc lá mới, nhất là thuốc lá điện tử. Tại Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, số lượng bệnh nhân nhập viện vì ngộ độc thuốc lá điện tử bắt đầu tăng nhanh từ thời điểm dịch COVID-19 và kéo dài đến năm 2024. Có thời gian, hầu như ngày nào chúng tôi cũng tiếp nhận các ca ngộ độc, trong đó nhiều trường hợp rất nặng, diễn biến cực kỳ nhanh và dữ dội. Nhiều bệnh nhân trẻ, chỉ mới hơn 20 tuổi, được đưa vào viện trong tình trạng hôn mê, co giật, tổn thương đa cơ quan nặng nề hơn cả các ca đột quỵ ở người cao tuổi. Chúng tôi từng gặp những bệnh nhân bị xuất huyết não, nhồi máu não diện rộng, thậm chí chiếm tới một phần tư hoặc một phần ba vùng não. Ngoài tổn thương não, họ còn bị ảnh hưởng tim, phổi, thận gần như toàn bộ hệ cơ quan bị tàn phá.

Điều đáng lo hơn là ngay cả sau khi được điều trị ổn định, nhiều bệnh nhân vẫn để lại hậu quả lâu dài. Khi chúng tôi kiểm tra kỹ bằng các test thần kinh – tâm lý, nhiều người dù trông hoàn toàn bình thường, vẫn có tổn thương não rõ rệt, giảm trí nhớ, rối loạn cảm xúc, thậm chí có biểu hiện trầm cảm hoặc biến đổi nhân cách. Một số trường hợp còn tổn thương tim, phổi, thận mà không có biểu hiện rõ ràng bên ngoài. Đây mới là phần “chìm” đáng sợ của tảng băng, bởi nó cho thấy việc sử dụng thuốc lá điện tử để lại hậu quả dai dẳng, không chỉ cấp tính mà cả mạn tính.

Thực tế, chúng ta chưa có số liệu tổng kết toàn quốc, nhưng các nghiên cứu nhỏ ở một số khu vực đã cho thấy tỷ lệ học sinh sử dụng thuốc lá điện tử lên đến hơn 10%. Con số này tăng gấp đôi chỉ sau một năm - tốc độ tăng trưởng khủng khiếp. Nếu tính trên quy mô hàng triệu học sinh, sinh viên, chúng ta đang nói tới hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu người trẻ đã và đang bị ảnh hưởng sức khỏe nghiêm trọng. Điều đó thực sự đáng báo động.

Chính vì vậy, khi Quốc hội biểu quyết thông qua Nghị quyết cấm thuốc lá mới, tôi và các đồng nghiệp ở Trung tâm Chống độc thực sự xúc động, bởi đây là một quyết định có giá trị lịch sử, giúp đất nước chúng ta chặn đứng kịp thời làn sóng lạm dụng các sản phẩm chứa hóa chất độc hại đang lan rộng trên thế giới. Việt Nam đã không để những sản phẩm này bén rễ, đã ngăn được một nguy cơ lớn cho thế hệ trẻ.

Hiện nay, chúng tôi cũng ghi nhận số ca ngộ độc thuốc lá điện tử đã giảm rõ rệt. Từ đầu năm 2025 đến nay, trung bình mỗi tháng chỉ còn 1-2 ca nhập viện, thay vì dày đặc như trước đây. Tuy nhiên, điều khiến chúng tôi lo ngại là nếu chậm trễ trong việc ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể, tình trạng vi phạm có thể tái diễn. Vì vậy, điều quan trọng lúc này là phải nhanh chóng hoàn thiện quy trình thực thi, ban hành các quy định rõ ràng để các cơ quan chức năng, trong đó có lực lượng công an, y tế, quản lý thị trường… có căn cứ xử lý nghiêm

Bệnh viện chúng tôi và nhiều đơn vị y tế khác đều rất mong chờ bước triển khai này, để chính sách cấm thực sự đi vào cuộc sống, bảo vệ sức khỏe người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ khỏi hiểm họa của thuốc lá điện tử.

- Các loại hóa chất, dung dịch trong thuốc lá điện tử thường được quảng cáo là “an toàn” hoặc “chỉ chứa nicotine tinh khiết”. Từ kinh nghiệm điều trị, bác sĩ có thể cho biết thực tế các loại chất độc hại mà Trung tâm đã phát hiện trong thuốc lá điện tử là gì?

TS. BS. Nguyễn Trung Nguyên: Trong số những bệnh nhân bị ngộ độc do thuốc lá điện tử mà Trung tâm Chống độc tiếp nhận, không ít trường hợp rất nặng, song điều đáng nói là nhiều người không hề biết mình đang sử dụng những sản phẩm chứa hóa chất nguy hiểm. Việc lấy được mẫu để xét nghiệm cũng không dễ dàng, vì còn nhiều khó khăn trong khâu hợp tác của người bệnh và cả những yếu tố xã hội khác. Tuy vậy, với số mẫu ít ỏi thu thập được, chúng tôi đã tiến hành xét nghiệm, phối hợp cùng các viện chuyên ngành và một số đơn vị chuyên phân tích độc chất, thì kết quả thực sự đáng báo động: trong mẫu thuốc lá điện tử đã phát hiện nhiều chất ma túy tổng hợp thế hệ mới.

Những hóa chất này có tên rất phức tạp đến mức chỉ những chuyên gia độc chất trong các phòng xét nghiệm cao cấp mới có thể nhận diện, ví dụ như 5F-ADB, MDMB-4en-PINACA, N-butina... Đây đều là các hợp chất tổng hợp thuộc nhóm ma túy mới, có khả năng gây nghiện và độc tính cực mạnh. Chúng được tạo ra rất dễ dàng chỉ bằng một vài phản ứng hóa học đơn giản, thay đổi nhóm chức hoặc cấu trúc phân tử để tạo ra một chất “mới”, như vậy là ngay lập tức vượt ra ngoài danh sách cấm hiện hành, khiến cơ quan chức năng rất khó kiểm soát.

Hiện nay, chỉ có một số ít phòng xét nghiệm lớn ở Hà Nội hoặc TP HCM mới đủ khả năng phát hiện những chất này, trong khi ở các địa phương khác, việc xét nghiệm gần như là bất khả thi. Đáng lo hơn, khi các hóa chất này được tuồn vào Việt Nam, chúng thường đã ở dạng thành phẩm hoặc bán thành phẩm, có thể được pha trộn trong tinh dầu, hương liệu hay dung dịch thuốc lá điện tử. Một khi đã thâm nhập vào thị trường nội địa, việc phát hiện trở nên vô cùng khó khăn, thậm chí gần như không thể kiểm soát hoàn toàn.

Điều này dẫn đến một thực tế rất đáng sợ: người dùng không biết mình đang hút gì. Trong các ca ngộ độc mà chúng tôi gặp, có người tổn thương não là chủ yếu, người lại bị tổn thương tim, thận hoặc rối loạn tâm thần cấp tính. Có bệnh nhân sau một thời gian sử dụng bị hoang tưởng, ảo giác, rối loạn hành vi; có người lại rơi vào suy thận nặng dù trước đó hoàn toàn khỏe mạnh. Mỗi trường hợp lại khác nhau, bởi các chất độc bị thay đổi liên tục, hôm nay là một loại, sang ngày mai đã bị “biến thể” thành một loại khác, thậm chí ngay cả giới chuyên môn cũng không nắm bắt kịp.

Chúng tôi đã gặp những trường hợp mà dù sử dụng thiết bị xét nghiệm hiện đại, phải mất hàng tuần, thậm chí hàng tháng mới phân tích được một mẫu, thì trên thị trường, nhà sản xuất đã kịp tung ra phiên bản hóa chất mới. Điều đó khiến công tác giám sát, cảnh báo và điều trị gặp vô vàn khó khăn. Và đáng nói là, đây mới chỉ là phần liên quan đến nhóm chất ma túy tổng hợp. Còn riêng nicotin trong thuốc lá điện tử, vốn dĩ đã là một chất gây nghiện mạnh, cũng đang tạo ra những tổn thương nghiêm trọng không kém. Khi nicotin kết hợp với các hóa chất tổng hợp kể trên, độc tính tăng lên gấp nhiều lần, tác động đồng thời lên hệ thần kinh, tim mạch và nhiều cơ quan khác.

Nói một cách ngắn gọn, thuốc lá điện tử ngày nay không chỉ đơn thuần là sản phẩm chứa nicotin, mà đã trở thành một “hỗn hợp độc chất” vô cùng phức tạp, nơi người sử dụng đang vô tình đưa vào cơ thể những loại ma túy mới cực kỳ nguy hiểm mà chính họ và thậm chí nhiều chuyên gia cũng chưa kịp nhận ra.

Ths. Bs Nguyễn Tuấn Lâm: Phải khẳng định rằng, khói các sản phẩm thuốc lá điện tử hay thuốc lá nung nóng đều chứa rất nhiều chất độc hại. Thứ nhất, chúng chứa nicotin - một chất gây nghiện mạnh. Thứ hai, trong khói còn có nhiều hợp chất độc tương tự thuốc lá truyền thống như acetaldehyde, formaldehyde - những chất có khả năng gây ung thư, cùng nhiều hợp chất khác gây tổn thương phổi và hệ tim mạch. Vì vậy, khi nói đến tác hại của thuốc lá điện tử, chúng ta cần nhìn nhận cả hai khía cạnh: tác hại về sức khỏe và sức hấp dẫn nguy hiểm đối với giới trẻ.

Về tác hại sức khỏe, có thể chia thành dài hạn và ngắn hạn. Tác hại dài hạn bao gồm nguy cơ ung thư, bệnh tim mạch và hô hấp. Các chất độc trong khói thuốc lá điện tử, dù không gây bệnh ngay tức thì, nhưng theo thời gian sẽ tích tụ trong cơ thể, làm tổn thương tế bào, gây đột biến và hình thành khối u ác tính. Đặc biệt, nicotin là một trong những yếu tố nguy hiểm nhất, bởi nó ảnh hưởng sâu sắc đến não bộ và sự phát triển của trẻ em, thanh thiếu niên, thậm chí từ khi còn trong bụng mẹ.

Nếu người mẹ mang thai tiếp xúc với nicotin, thai nhi có nguy cơ bị chậm phát triển não, nhẹ cân, sinh non, và khi lớn lên dễ mắc bệnh tiểu đường tuýp 2. Với trẻ vị thành niên, khi bắt đầu sử dụng thuốc lá điện tử ở độ tuổi 12-13, não bộ của các em vẫn đang trong quá trình phát triển phải đến khoảng 25 tuổi mới hoàn thiện. Việc tiếp xúc sớm với nicotin sẽ làm thay đổi cấu trúc và chức năng của các synap thần kinh, ảnh hưởng đến khả năng học tập, trí nhớ, sự tập trung, cảm xúc, thậm chí dẫn đến rối loạn lo âu và trầm cảm. Đây là những tổn thương não lâu dài, âm thầm phá hủy tương lai của cả một thế hệ trẻ.

Còn về tác hại ngắn hạn, WHO đã ghi nhận nhiều bằng chứng cụ thể. Điển hình là hội chứng tổn thương phổi cấp (EVALI) bùng phát tại Mỹ cuối năm 2019 đầu năm 2020, với hơn 2.800 ca nhập viện và 68 trường hợp tử vong liên quan đến thuốc lá điện tử. Ngoài ra, nhiều vụ việc trẻ nhỏ nuốt nhầm dung dịch nicotin lỏng cũng gây ngộ độc cấp, phải nhập viện cấp cứu. Thậm chí, thiết bị thuốc lá điện tử từng phát nổ, gây chấn thương nghiêm trọng vùng miệng, hàm, và khuôn mặt. Rõ ràng, không thể nói thuốc lá điện tử là “an toàn” hay “chỉ là hơi nước”, đó là quan niệm hoàn toàn sai lầm.

Bên cạnh tác hại về sức khỏe, tôi muốn nhấn mạnh đến tính hấp dẫn nguy hiểm của sản phẩm này đối với giới trẻ. Thuốc lá điện tử có vô vàn mùi hương hấp dẫn như kẹo, hoa quả, chocolate, vani… được pha chế dễ dàng để tạo ra cảm giác “ngon miệng” và “vô hại”. Chính điều đó khiến các em mất cảnh giác, xem đây như một thú vui công nghệ chứ không phải sản phẩm gây nghiện. Các chiến dịch quảng cáo của doanh nghiệp lại tập trung trên mạng xã hội, tại các sự kiện âm nhạc, nơi giới trẻ thường xuyên lui tới. Không chỉ vậy, thiết kế sản phẩm cũng được làm rất tinh vi, nhỏ gọn, bắt mắt, thậm chí có loại trông như bút viết, USB hoặc hộp sữa, khiến phụ huynh và nhà trường khó nhận biết. Tất cả những yếu tố này khiến thuốc lá điện tử trở nên cực kỳ dễ tiếp cận với giới trẻ.

Trong khi tỷ lệ hút thuốc lá truyền thống ở thanh thiếu niên vốn thấp, thì ở những quốc gia nơi thuốc lá điện tử phổ biến, tỷ lệ sử dụng lại cao hơn nhiều lần, thậm chí gấp đôi hoặc gấp ba so với người trưởng thành. Điều nguy hiểm hơn là nhiều em nghiện nicotin từ thuốc lá điện tử, sau đó chuyển sang hút thuốc lá thông thường, nguy cơ này cao gấp ba lần so với những em chưa từng dùng thuốc lá điện tử. Một bộ phận thanh thiếu niên còn sử dụng song song cả hai loại, làm tăng mạnh nguy cơ nghiện và tổn hại sức khỏe.

Tóm lại, không có loại thuốc lá nào là an toàn, kể cả thuốc lá điện tử. Các sản phẩm này vừa gây nghiện, vừa gây độc hại, lại được thiết kế để đánh trúng vào tâm lý tò mò và sở thích của giới trẻ. Chính vì vậy, việc Quốc hội Việt Nam thông qua nghị quyết cấm hoàn toàn thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng là một quyết định hết sức đúng đắn và cấp thiết nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ, khỏi một hiểm họa đang lan rộng toàn cầu.

- Với góc nhìn khoa học, ông nghĩ sao về quan niệm cho rằng thuốc lá điện tử “ít độc hại hơn thuốc lá truyền thống”?

TS. BS. Nguyễn Trung Nguyên - Giám đốc Trung tâm chống độc, Bệnh viện Bạch Mai.

TS. BS. Nguyễn Trung Nguyên: Trước hết, phải nói rõ rằng thuốc lá điện tử hay thuốc lá nung nóng tuyệt đối không phải là sản phẩm “an toàn”hay “giúp cai thuốc lá” như một số quảng cáo cố tình dẫn dắt. Cả hai loại này đều là hỗn hợp phức tạp của hàng nghìn hóa chất tổng hợp, được pha trộn tùy ý theo ý đồ của nhà sản xuất, nhằm tạo cảm giác dễ chịu và thu hút người dùng. Trong đó, có thể chứa những chất ma túy tổng hợp thế hệ mới, những hợp chất nhân tạo mà ngay cả các chuyên gia độc chất học cũng khó theo dõi hết.

Khác với thuốc lá truyền thống vốn được sản xuất từ lá cây thuốc lá, tuy độc nhưng thành phần tương đối ổn định thì thuốc lá mới là một “hệ mở”, nghĩa là thành phần có thể thay đổi liên tục, tùy theo cách pha chế, hương liệu hay mục đích kinh doanh. Chỉ riêng nhóm hóa chất tạo hương đã có tới hơn 20.000 loại được sử dụng trong ngành công nghiệp thuốc lá điện tử, và con số này tiếp tục tăng nhanh từng tháng. Mỗi khi hỗn hợp đó bị nung nóng, hàng loạt chất độc mới được sinh ra như anilin, nitrosamine, acrolein, cùng nhiều hợp chất gây ô nhiễm môi trường và ung thư đã được biết đến trong thuốc lá thông thường. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng nhiều chất trong thuốc lá điện tử có thể gây ra xơ vữa mạch máu, tăng huyết áp, tiểu đường và tổn thương đa cơ quan từ thần kinh, tim mạch đến hệ miễn dịch.

Một trong những thành phần nguy hiểm nhất chính là nicotin. Tôi muốn nhấn mạnh rằng nicotin thực chất là một hóa chất dùng trong thuốc trừ sâu, trước đây từng được sử dụng phổ biến trong nông nghiệp nhưng nay đã bị loại bỏ ở hầu hết các nước vì độc tính quá cao. Vậy mà hiện nay, nó lại được sử dụng trong các sản phẩm thuốc lá - những sản phẩm con người đưa trực tiếp vào cơ thể. Nicotin gây tác động toàn diện lên nhiều cơ quan: não bộ, hệ thần kinh, tim mạch, hô hấp, tiêu hóa, hệ miễn dịch, và đặc biệt là gây nghiện mạnh. Theo tiêu chuẩn y học, nicotin hoàn toàn đáp ứng định nghĩa của một chất ma túy thực thụ, chỉ khác ở chỗ nó đang được hợp pháp hóa dưới vỏ bọc “thuốc lá”.

Điểm đáng lo nữa là trong thuốc lá điện tử, nicotin tổng hợp được bào chế ở dạng muối nicotin (nicotine salt) – loại này hấp thụ nhanh hơn, gây nghiện mạnh hơn, nhưng lại ít gây kích ứng cổ họng, nên người dùng dễ hút nhiều hơn mà không cảm thấy khó chịu. Chính vì vậy, lượng nicotin hấp thụ vào cơ thể có thể cao gấp đôi hoặc gấp ba lần so với thuốc lá điếu thông thường. Điều đó khiến người sử dụng phụ thuộc nhanh hơn, nghiện nặng hơn, và chịu nhiều hậu quả về sức khỏe hơn.

- Từ góc nhìn của WHO, xin Ths. Bs Nguyễn Tuấn Lâm cho biết, vì sao thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng không được xem là “giải pháp thay thế an toàn” cho thuốc lá truyền thống? Ông cho biết quan điểm của WHO trước các thông tin thuốc lá mới giúp cai nghiện thuốc lá “cũ”?

Ths. Bs Nguyễn Tuấn Lâm: Không chỉ nicotin, các hỗn hợp dung môi, hương liệu và phụ gia trong thuốc lá điện tử cũng là nguồn gốc của vô số hóa chất độc hại. Có loại gây kích thích thần kinh, có loại phá hủy mô phổi, và nhiều chất khác khi cháy ở nhiệt độ cao sẽ tạo ra hợp chất mới mà y học chưa kịp nghiên cứu hết. Sự biến đổi liên tục này khiến ngành y tế không thể kiểm soát, còn người dùng thì không hề biết mình đang hít vào thứ gì.

Vì vậy, hoàn toàn không có cơ sở khoa học nào cho rằng thuốc lá điện tử hay thuốc lá nung nóng là “giải pháp giúp cai nghiện” thuốc lá truyền thống. Các nghiên cứu quốc tế quy mô lớn, bao gồm ở châu Âu và châu Mỹ, đều cho thấy: tỷ lệ người bỏ thuốc nhờ sử dụng thuốc lá điện tử là cực thấp, thậm chí thấp hơn cả những biện pháp điều trị bằng miếng dán nicotin vốn được xem là chuẩn y khoa cho cai thuốc. Tệ hơn nữa, nhiều người sau khi chuyển sang thuốc lá điện tử không bỏ được thuốc, mà nghiện thêm một dạng nicotin mới từ dạng tự nhiên sang dạng tổng hợp độc hại hơn. Một số người còn sử dụng song song cả thuốc lá điếu và thuốc lá điện tử, làm cho mức độ phụ thuộc và tổn thương cơ thể tăng lên gấp bội.

Do đó, quan điểm của Tổ chức Y tế Thế giới là rõ ràng và nhất quán: thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng không phải là công cụ cai nghiện, không an toàn, và không nên được sử dụng dưới bất kỳ hình thức nào. Đây là những sản phẩm gây nghiện mới, có độc tính mạnh, dễ lan truyền trong giới trẻ và gây ra những hệ lụy sức khỏe nghiêm trọng. WHO ủng hộ hoàn toàn quyết định của Quốc hội Việt Nam trong việc cấm tuyệt đối thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Đó là một bước đi đúng đắn, dũng cảm và cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và ngăn chặn sớm một làn sóng nghiện nicotin mới đang lan rộng trên toàn cầu.

- Thuốc lá mới đang được coi là “cửa ngõ” cho các chất gây nghiện khác và ma tuý với giới trẻ. Tuy nhiên, gần đây, có một số ý kiến cho rằng cân nhắc cho thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng lưu hành vì có thể “góp phần phát triển kinh tế”. Theo ông, giả sử kịch bản thuốc lá mới được cho phép lưu hành thì tác động thế nào tới kinh tế, y tế và xã hội, cả về ngắn hạn và lâu dài (về chi phí, về sức khoẻ, về ảnh hưởng tới giống nòi, tương lai xã hội...)

TS. BS. Nguyễn Trung Nguyên: Tôi phải nói thật rằng, những ý kiến đề xuất cho phép thử nghiệm hoặc hợp pháp hóa thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng là vô cùng nguy hiểm, không chỉ sai về mặt chuyên môn mà còn có thể dẫn đến thảm họa sức khỏe cộng đồng

Dưới góc nhìn của một người làm chuyên môn, tôi thấy đây là một vấn đề nghiêm trọng đến mức “khủng khiếp”. Bởi lẽ, ai đã từng tiếp xúc với bệnh nhân ngộ độc thuốc lá điện tử, đã từng nhìn thấy những mẫu chất mà chúng tôi phân tích, sẽ hiểu rằng bên trong đó là một hỗn hợp các hóa chất độc hại khôn lường từ các chất ma túy tổng hợp, cần sa tổng hợp, nicotin, vốn là một chất trừ sâu từng bị loại bỏ khỏi ngành nông nghiệp toàn cầu vì độc tính quá cao. Thế mà giờ đây, nó lại được đưa thẳng vào cơ thể người, được hít vào phổi hàng ngày thật sự là nghịch lý đến mức khó tin.

Chúng ta đang đứng trước nguy cơ lặp lại vết xe đổ của “thuốc lá cũ”, chỉ là ở một hình thức nguy hiểm hơn. Thuốc lá truyền thống như thuốc lá điếu, xì gà, thuốc lào đã tồn tại hàng nghìn năm, và hậu quả thì chúng ta đều thấy rõ: Mỗi năm, Việt Nam có khoảng 80.000 - 100.000 người chết vì các bệnh liên quan đến thuốc lá. Hơn một triệu người đang sống chung với bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), chưa kể hàng trăm nghìn ca ung thư, bệnh tim mạch, đột quỵ... Theo các nghiên cứu đã công bố, thiệt hại kinh tế do thuốc lá gây ra lớn gấp 5 lần số tiền thu được từ hoạt động sản xuất và kinh doanh thuốc lá, trong khi cái giá phải trả là sức khỏe, tuổi thọ và cả giống nòi của chúng ta.

Vậy mà giờ lại có người nghĩ đến chuyện “thử nghiệm” một loại sản phẩm còn độc hại hơn thuốc lá cũ, thì thực sự đó là một sai lầm nghiêm trọng. Chúng ta cần hiểu rằng trong thuốc lá điện tử, không chỉ có nicotin mà còn hàng nghìn hóa chất tổng hợp khác: chất tạo hương, dung môi, chất tăng hưng phấn - tất cả đều biến đổi khi bị nung nóng và sinh ra các hợp chất mới cực độc. Mỗi khi hút là một lần cơ thể bị “tấn công” bởi hàng trăm chất lạ, nhiều trong số đó có khả năng gây ung thư, tổn thương não, tim, thận, gan, và đặc biệt là hệ thần kinh trung ương.

Tôi lo sợ rằng nếu Việt Nam lùi bước, cho phép những sản phẩm này lưu hành, thì chúng ta sẽ không thể kiểm soát nổi. Một khi thuốc lá điện tử được hợp pháp hóa, nó sẽ nhanh chóng lan rộng, ăn sâu vào đời sống xã hội, khiến việc cấm trở lại gần như không thể. Khi ấy, nghiện nicotin sẽ không chỉ dừng ở người dân mà còn có thể len lỏi vào mọi tầng lớp, kể cả những người làm chính sách, và lúc đó thì “muốn cấm cũng không còn cấm được nữa”. Đó là điều đáng sợ nhất.

Nếu điều đó xảy ra, hậu quả sẽ khủng khiếp hơn bất kỳ cuộc khủng hoảng sức khỏe nào. Hãy nhìn vào những con số 80.000 người chết mỗi năm vì thuốc lá truyền thống, thì với thuốc lá điện tử, con số đó có thể còn cao hơn nhiều lần bởi mức độ gây nghiện mạnh hơn, tác động lên nhiều cơ quan hơn và lan nhanh trong giới trẻ hơn. Đó chẳng khác nào một cuộc chiến tranh âm thầm diễn ra trong lòng xã hội, cướp đi sinh mạng và tương lai của hàng triệu người dân.

Vì vậy, theo tôi: mọi đề xuất cho phép lưu hành hay “thử nghiệm có kiểm soát” thuốc lá điện tử đều là cực kỳ nguy hiểm, thậm chí là vô trách nhiệm. Nếu để điều đó xảy ra, hậu quả sẽ kéo dài không phải một vài năm, mà nhiều thế hệ sau cũng phải gánh chịu. Chúng ta đã có bài học đắt giá từ thuốc lá truyền thống; đừng để thế hệ mai sau phải chứng kiến một “cuộc khủng hoảng nicotin” mới chỉ vì những sai lầm trong quyết định hôm nay. Đây không chỉ là vấn đề y tế, mà là vấn đề sinh tồn của cả dân tộc.

- Có ý kiến lo ngại về việc cấm thuốc lá mới có thể ảnh hưởng tới môi trường đầu tư và cho rằng Việt Nam nên thu hút đầu tư FDI vào lĩnh vực thuốc lá mới, đồng thời đề xuất cho phép sản xuất thuốc lá mới để xuất khẩu. Quan điểm của Ths. Bs Nguyễn Tuấn Lâm về vấn đề này?

Ths. Bs Nguyễn Tuấn Lâm: Tôi cho rằng đề xuất cho phép sản xuất thuốc lá điện tử trong nước, dù chỉ để xuất khẩu, là hoàn toàn không hợp lý và tiềm ẩn nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Nói thẳng ra, đây là một đề xuất “không ổn chút nào”. Bởi chỉ riêng việc đề cập tới chuyện sản xuất dù không tiêu thụ trong nước cũng đã đi ngược lại với tinh thần và căn cứ pháp lý mà Quốc hội đã dùng để ban hành lệnh cấm.

Thứ nhất, chúng ta phải hiểu rằng lệnh cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử được Quốc hội thông qua trên cơ sở khẳng định đây là sản phẩm độc hại, gây hại cho sức khỏe con người. Nếu bây giờ lại cho phép sản xuất để xuất khẩu, thì chính chúng ta đang tự mâu thuẫn với lập luận của mình.

Thứ hai, nguy cơ thẩm lậu và buôn lậu trong nước là vô cùng lớn. Ngay cả với thuốc lá truyền thống, chúng ta đã có rất nhiều bài học nhãn tiền. Tôi còn nhớ rõ, TP HCM từng xử hàng loạt vụ việc liên quan đến “tạm nhập - tái xuất” thuốc lá, khi hàng hóa được nhập về kho ngoại quan, nhưng thay vì xuất đi, các đối tượng lại chuyển hàng ngược vào nội địa, tuồn vào thị trường trong nước. Cũng có trường hợp doanh nghiệp khai xuất khẩu để được hoàn thuế tiêu thụ đặc biệt, nhưng thực chất container chứa hàng khác, không hề có thuốc lá, gây thất thoát ngân sách hàng trăm tỷ đồng. Nếu với thuốc lá truyền thống - một mặt hàng mà chúng ta đã quản lý hàng chục năm mà vẫn xảy ra như vậy, thì việc cho phép sản xuất thuốc lá điện tử “để xuất khẩu” chắc chắn sẽ tạo ra vô số kẽ hở cho buôn lậu, gian lận thương mại, và thẩm lậu nội địa. Không ai có thể bảo đảm rằng sản phẩm sản xuất ra chỉ “ra đi” mà không quay trở lại thị trường trong nước.

Thứ ba, nếu cho phép sản xuất, Nhà nước sẽ phải thiết lập cả một hệ thống quản lý, giám sát, kiểm định, cấp phép và kiểm tra chuyên ngành, để đảm bảo sản phẩm thực sự được xuất khẩu chứ không lưu hành nội địa. Điều này không chỉ gây tốn kém nguồn lực khổng lồ, mà còn đặt gánh nặng rất lớn lên các cơ quan thực thi pháp luật. Khi sản phẩm độc hại này tồn tại hợp pháp trong các nhà máy, việc kiểm soát rò rỉ, buôn bán chui, hoặc lợi dụng giấy phép sản xuất để tuồn hàng ra thị trường nội địa sẽ trở nên cực kỳ khó khăn. Một khi các sản phẩm này “lọt” ra ngoài, thì người chịu ảnh hưởng trực tiếp chính là giới trẻ Việt Nam, và hậu quả sức khỏe xã hội là không thể lường trước.

Tóm lại, đề xuất cho phép sản xuất thuốc lá điện tử dù chỉ để xuất khẩu là vô cùng nguy hiểm, vì nó: Làm suy yếu tính pháp lý và đạo đức của lệnh cấm; Tạo ra nguy cơ buôn lậu, thẩm lậu nghiêm trọng vào thị trường trong nước; Khiến bộ máy quản lý, giám sát phải đối mặt với gánh nặng khổng lồ, dễ dẫn tới thất bại trong thực thi.

Từ góc nhìn của WHO, tôi cho rằng đề xuất này phải bị bác bỏ ngay từ đầu. Không thể vừa khẳng định một sản phẩm là độc hại, vừa cho phép sản xuất để bán ra nước ngoài. Đó không chỉ là một nghịch lý về chính sách, mà còn là một sai lầm về đạo đức và sức khỏe cộng đồng. Việt Nam đã đi một bước đi rất đúng khi cấm hoàn toàn thuốc lá điện tử và chúng ta không thể để bất kỳ cánh cửa nào mở ra cho loại sản phẩm độc hại này quay trở lại.

- Có ý kiến cho rằng Việt Nam nên “mở cửa” cho thuốc lá điện tử vì lo ngại vi phạm cam kết thương mại quốc tế. Ông nhìn nhận như thế nào về quan điểm này? Có hay không có việc vi phạm các cam kết quốc tế?

Ths. Bs Nguyễn Tuấn Lâm: Tôi cho rằng có hai vấn đề đang bị hiểu sai khi có người lo ngại rằng “cấm thuốc lá điện tử là vi phạm các hiệp định thương mại tự do”. Thực tế, điều này hoàn toàn không đúng. Trong tất cả các hiệp định thương mại tự do quốc tế kể cả Hiệp định WTO (Tổ chức Thương mại Thế giới) hay các hiệp định trong khối ASEAN đều có điều khoản ngoại lệ cho phép các quốc gia được áp dụng biện pháp hạn chế hoặc cấm nhập khẩu, sản xuất, lưu hành một sản phẩm nếu mục đích là để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Cụ thể, trong Hiệp định GATT của WTO, Điều XI (11) cho phép duy trì một số rào cản thương mại nhằm bảo vệ sức khỏe con người, và Điều XX (20) còn quy định rõ rằng các quốc gia thành viên được quyền cấm nhập khẩu hoặc cấm lưu hành những sản phẩm gây hại cho sức khỏe cộng đồng. Đây là một căn cứ pháp lý rõ ràng, vững chắc và đã được quốc tế công nhận.

Hiện nay, trên thế giới đã có 42 quốc gia cấm thuốc lá điện tử và 24 quốc gia cấm thuốc lá nung nóng. Trong khu vực ASEAN, đã có 5 quốc gia gồm Singapore, Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam cấm cả hai loại sản phẩm này; Brunei cũng đã cấm thuốc lá điện tử; còn Malaysia đã thông qua quy định sẽ chính thức áp dụng lệnh cấm từ năm 2026. Nghĩa là, Việt Nam hoàn toàn không đơn độc, mà đang đi cùng xu hướng của nhiều quốc gia trên thế giới và trong khu vực.

Tất nhiên, khi áp dụng lệnh cấm, cần đảm bảo nguyên tắc công bằng: nếu cấm thì phải cấm tất cả, cấm cả sản phẩm trong nước lẫn nhập khẩu, chứ không thể cho phép một bên và cấm bên kia. Nhưng khi đã thực hiện cấm toàn diện như Việt Nam hiện nay, thì hoàn toàn không có bất kỳ vi phạm nào về mặt thương mại quốc tế.

Thực tế, nhiều quốc gia phát triển cũng đang hành động rất quyết liệt. Họ liên tục loại bỏ, thu hồi những sản phẩm có chứa chất độc hại từ thực phẩm, đồ chơi, mỹ phẩm cho đến các thiết bị điện tử. Trên trang web của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) hay Ủy ban châu Âu (EU Safety Gate), mỗi tháng đều có hàng trăm sản phẩm bị thu hồi vì có yếu tố nguy hại cho sức khỏe người tiêu dùng. Như vậy, việc Việt Nam cấm thuốc lá điện tử là hoàn toàn phù hợp với thông lệ quốc tế, không hề “đi ngược xu thế” mà ngược lại là đi đúng hướng, đi sớm để bảo vệ người dân.

Cần nhấn mạnh thêm rằng, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng không phải là sản phẩm thiết yếu, cũng không phải là hàng hóa phục vụ sản xuất, giáo dục hay đời sống xã hội. Đó là một sản phẩm độc hại, gây nghiện, hủy hoại sức khỏe và tốn kém kinh tế. Nó làm tổn thương phổi, tim, não, hủy hoại giống nòi, ảnh hưởng đến trật tự xã hội, và gây ra gánh nặng bệnh tật, chi phí y tế khổng lồ cho Nhà nước. Một sản phẩm như vậy không có lý do gì để tồn tại trong đời sống kinh tế và thương mại.

Chúng ta cần gửi đi một thông điệp rõ ràng: những doanh nghiệp đang sản xuất, kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cần chấm dứt ngay và chuyển hướng sang những ngành hàng khác lành mạnh hơn. Nhà nước không cấm kinh doanh, nhưng sẽ không cho phép sản xuất hoặc tiêu thụ các sản phẩm gây hại cho sức khỏe cộng đồng. Đó là nguyên tắc cơ bản, cũng là trách nhiệm của một quốc gia văn minh và nhân đạo.

Vì thế, tôi xin khẳng định: Việt Nam hoàn toàn có cơ sở pháp lý, đạo lý và thực tiễn quốc tế để cấm tuyệt đối thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Đây không chỉ là một quyết định đúng đắn, mà còn là một cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong việc bảo vệ sức khỏe nhân dân, bảo vệ tương lai của thế hệ trẻ và hình ảnh của một quốc gia có trách nhiệm trước cộng đồng quốc tế.

- Theo Giám đốc Trung tâm chống độc Bệnh viện Bạch Mai, truyền thông có thể đóng vai trò gì trong việc ngăn chặn xu hướng sử dụng thuốc lá điện tử ở giới trẻ? Ngoài việc truyền thông, theo ông cần thêm các giải pháp nào?

TS. BS. Nguyễn Trung Nguyên: Theo tôi, truyền thông là giải pháp đầu tiên và quan trọng nhất, vì nó đóng vai trò như “cánh tay nối dài” để lan tỏa thông tin đúng đắn đến toàn xã hội. Khi người dân được tiếp cận thông tin chính xác, khoa học và kịp thời thì họ sẽ hiểu rõ tác hại, từ đó chủ động bảo vệ bản thân, con em và cộng đồng. Báo chí, truyền hình, mạng xã hội, tất cả đều là những kênh quan trọng để truyền tải thông điệp này. Tuy nhiên, truyền thông chỉ là phần mở đầu.

Bên cạnh đó, chúng ta cần đồng thời triển khai một hệ thống giải pháp toàn diện, bao gồm:

Thứ nhất, tăng cường kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Phải coi việc kinh doanh, quảng cáo hay tàng trữ thuốc lá điện tử là hành vi vi phạm pháp luật tương tự như buôn bán chất gây nghiện. Các cơ quan thực thi từ công an, quản lý thị trường, hải quan đến chính quyền địa phương cần phối hợp chặt chẽ, xử lý triệt để và công khai các vụ vi phạm để tạo sức răn đe.

Thứ hai, siết chặt quản lý nguồn cung, đặc biệt là khâu nhập khẩu và phân phối. Cần có quy định rõ ràng, thậm chí xử lý hình sự nếu phát hiện việc buôn lậu, sản xuất hoặc kinh doanh trái phép. Nguồn cung bị cắt đứt thì thị trường sẽ tự giảm dần.

Thứ ba, đưa nội dung giáo dục về tác hại của thuốc lá mới vào học đường. Giới trẻ là đối tượng bị nhắm đến nhiều nhất, vì vậy các trường học cần tổ chức tuyên truyền thường xuyên, bằng hình thức sinh động, gần gũi như các buổi tọa đàm, cuộc thi, hoặc video minh họa để các em hiểu và tự tránh xa.

Thứ tư, đào tạo đội ngũ y tế và giáo viên trở thành những “người truyền tin thứ cấp”. Khi bác sĩ, thầy cô, cán bộ đoàn thanh niên… hiểu rõ bản chất của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, họ sẽ là những người lan tỏa hiệu quả nhất trong cộng đồng.

Cuối cùng, cần đẩy mạnh phối hợp quốc tế, học hỏi kinh nghiệm từ những nước đã làm tốt như Singapore hay Ấn Độ, chia sẻ dữ liệu về các loại hóa chất, hợp chất độc hại mới để kịp thời cảnh báo và phát hiện sớm các biến thể mới của sản phẩm này.

Tóm lại, truyền thông phải đi cùng hành động, và hành động phải được thực hiện đồng bộ ở nhiều cấp, từ quản lý, giáo dục đến y tế và pháp luật. Có như vậy, Nghị quyết của Quốc hội mới phát huy được hết hiệu quả, giúp bảo vệ sức khỏe cộng đồng và gìn giữ một thế hệ tương lai không khói thuốc.

- Hai chuyên gia có thể gửi một thông điệp ngắn gọn đến thanh thiếu niên đã, đang hoặc có ý định thử thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng?

Ts. Bs Nguyễn Trung Nguyên:

Đã đến lúc mỗi người cần tỉnh táo nhìn lại, cần thay đổi nhận thức và hành động. Không thể để những nỗ lực giữ môi trường sạch, thực phẩm sạch, xã hội an toàn bị phủ nhận chỉ vì thói quen “hít độc vào người” dưới vỏ bọc công nghệ, thời trang hay giải trí. Thuốc lá điện tử không hề “sang trọng” hay “văn minh” nó chỉ là một hình thức ô nhiễm được đóng gói tinh vi, và nhiệm vụ của chúng ta là nhận ra, ngăn chặn và loại bỏ nó khỏi đời sống.

Ths. Bs Nguyễn Tuấn Lâm: Tôi rất đồng tình với hình ảnh mà bác sĩ Nguyên vừa nêu. Quả vậy, dù là thuốc lá truyền thống, thuốc lá điện tử hay thuốc lá nung nóng, thì bản chất của chúng đều giống nhau: tất cả đều phá hủy sức khỏe, bào mòn tương lai và lấy đi sinh khí của con người, đặc biệt là giới trẻ.

Tôi muốn gửi một lời cảnh báo chân thành đến các bạn trẻ: Đừng để mình trở thành nạn nhân của ngành công nghiệp thuốc lá. Những gì họ làm từ thiết kế sản phẩm bắt mắt, mùi vị hấp dẫn, cho đến quảng cáo gắn với hình ảnh hiện đại, cá tính tất cả chỉ nhằm một mục tiêu duy nhất: khiến các bạn trở nên phụ thuộc vào nicotine. Khi đã nghiện, họ sẽ kiếm lợi từ chính túi tiền và sức khỏe của các bạn. Các bạn đừng nên trở thành nạn nhân của ngành công nghiệp này.

- Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 173/2024/QH15, trong đó có quy định cấm tuyệt đối việc sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, tàng trữ và sử dụng các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới, bao gồm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, cùng những loại khí và chất có nguy cơ gây nghiện, gây hại cho sức khỏe con người. Chính phủ cũng đã Ban hành Quyết định số 1665/QĐ-TTg về Kế hoạch triển khai thi hành Nghị quyết số 173 của Quốc hội. Hai chuyên gia có đề xuất gì góp phần đưa Nghị quyết vào thực tế, góp phần triển khai Kế hoạch hành động của Chính phủ đạt hiệu quả như mong muốn?

TS.BS Nguyễn Trung Nguyên:

Chúng ta hoàn toàn sẵn sàng phối hợp và cùng chung tay để công tác phòng, chống thuốc lá mới đạt được hiệu quả cao nhất. Việc loại bỏ hoàn toàn các sản phẩm thuốc lá mới vốn đã được chứng minh là gây hại cho sức khỏe cần sự vào cuộc của tất cả các bên, từ cơ quan quản lý, y tế, truyền thông cho đến từng cá nhân trong xã hội. Đây là một việc làm đúng đắn, cần thiết và mang lại hiệu quả thiết thực, vì mục tiêu cuối cùng chính là bảo vệ sức khỏe của người dân, bảo vệ giống nòi, an ninh trật tự xã hội và cả nền kinh tế.

Cần nhớ rằng, người duy nhất được lợi trong việc kinh doanh và lưu hành thuốc lá mới chỉ là các nhà sản xuất và những người buôn bán liên quan, trong khi xã hội phải gánh chịu toàn bộ hậu quả về sức khỏe, môi trường và chi phí điều trị. Do đó, trong quá trình thực thi, chúng ta cần chú trọng cả môi trường mạng, vì đây là kênh mà các sản phẩm thuốc lá điện tử thường xuyên bị quảng cáo, rao bán trái phép.

Cần có công cụ và kỹ thuật phù hợp để rà quét, phát hiện, truy vết các tài khoản, tổ chức, cá nhân vi phạm, đặc biệt là những trường hợp quảng cáo và kinh doanh trên không gian mạng. Khi đã xác định được đối tượng, phải xử lý nghiêm minh theo đúng quy định của pháp luật. Tôi tin rằng Việt Nam hiện nay hoàn toàn có đủ năng lực kỹ thuật và nhân lực để triển khai hiệu quả công tác này, nếu chúng ta phối hợp đồng bộ và quyết liệt.

ThS.BS Nguyễn Tuấn Lâm:

Tôi xin nhấn mạnh thêm rằng, để việc thực thi đạt hiệu quả, chúng ta cần làm rõ và công khai các mức xử phạt cụ thể: vi phạm nào bị xử lý, mức phạt bao nhiêu, căn cứ vào văn bản pháp lý nào. Khi những quy định này được ban hành rõ ràng, cần truyền thông rộng rãi cho công chúng và cho cả đội ngũ thực thi, để mọi người đều nắm được thông tin.

Bên cạnh đó, cần tổ chức tập huấn cho lực lượng thực thi, hướng dẫn cách kiểm tra, lập biên bản và xử phạt. Sau đó, nên phát động các đợt cao điểm xử lý vi phạm, thực hiện đồng loạt trên cả nước để tạo tác động mạnh mẽ. Khi có kết quả, chúng ta cần cập nhật, công bố rộng rãi cho người dân biết, để xã hội thấy rõ hiệu quả của việc cấm và thực thi.

Tôi xin nhắc lại, nếu chúng ta làm được những điều đó từ quy định rõ ràng, truyền thông minh bạch đến thực thi nghiêm túc và báo cáo kết quả công khai thì chắc chắn việc kiểm soát thuốc lá mới ở Việt Nam sẽ đạt được kết quả rất khả quan.

- Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ, khuyến cáo cũng như các đề xuất của hai chuyên gia!