Theo quy định của Bộ luật Dân sự, họ, tên của một người được xác định theo họ, tên khai sinh của người đó. Họ của cá nhân được xác định là họ của cha đẻ hoặc họ của mẹ đẻ theo thỏa thuận của cha mẹ; nếu không có thỏa thuận thì họ của con được xác định theo tập quán. Trường hợp chưa xác định được cha đẻ thì họ của con được xác định theo họ của mẹ đẻ. Như vậy, về nguyên tắc, dù việc xác định họ cho con theo tập quán vẫn phải đảm bảo con theo họ cha hoặc họ mẹ.
Tuy nhiên trên thực tế, theo tập quán tại địa bàn một số tỉnh miền Trung, Tây Nguyên, việc xác định họ cho trẻ em không bảo đảm quy định nêu trên. Việc xác định họ cho con căn cứ vào giới tính của người đó; một số dân tộc có họ dành riêng cho con trai và con gái. Đối với các trường hợp này, việc đăng ký hộ tịch thực hiện theo tập quán trên cơ sở yêu cầu riêng của công dân, dẫn đến các quy định pháp luật chưa được tuân thủ triệt để, ảnh hưởng tới hiệu quả, tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Còn đối với việc đăng ký khai tử, theo Bộ luật Dân sự, khai tử là quyền nhân thân quan trọng của cá nhân, cá nhân chết phải được khai tử. Luật Hộ tịch đã quy định trách nhiệm đi đăng ký khai tử của các nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan. Tuy nhiên trong thực tế vẫn còn rất nhiều trường hợp người chết không được khai tử do ảnh hưởng của phong tục, tập quán lạc hậu, quy định ràng buộc trách nhiệm đăng ký khai tử của pháp luật hiện hành cũng chưa thực sự hiệu quả.
Ngoài ra, trong quá trình đăng ký hộ tịch, công chức tư pháp-hộ tịch còn gặp không ít khó khăn do những quan niệm “ăn sâu bám rễ” của người dân liên quan đến đăng ký kết hôn, đặt tên… Một số đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng cao, nhất là người Mông, người Thái ở xã Quang Phong, xã Cắm Muộn (huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An) còn có tục lệ đổi tên ít nhất 3 lần trong đời (khi mới sinh ra, khi trưởng thành, khi thành chủ hộ, về già…); đàn ông dân tộc Mông thường có phần đệm là “A” nhưng khi lập gia đình, sinh con lại được bố vợ đặt cho tên đệm khác; người con gái khi ở với cha mẹ thì mang tên mình, về nhà chồng thì mang luôn tên chồng nên có trường hợp sinh con, đi làm giấy khai sinh, khai tên cha mẹ giống nhau.
Thậm chí theo phong tục của một số dân tộc, việc kết hôn không dựa vào độ tuổi mà chỉ căn cứ vào vóc dáng bên ngoài, việc kết hôn của họ chỉ cần già làng công nhận chứ không cần đăng ký tại UBND xã. Khi ly hôn, cũng không đưa ra pháp luật mà tự giải quyết, chỉ cần già làng đồng ý thì hai vợ chồng được bỏ nhau và có quyền kết hôn với người khác. Trong những trường hợp này, cán bộ tư pháp phải xem xét, nghiên cứu kỹ hồ sơ để giải quyết.
Ngoài ảnh hưởng của phong tục tập quán, việc di cư tự do cũng tác động không nhỏ tới việc thực hiện quy định pháp luật về hộ tịch. Theo báo cáo của các địa phương, hầu hết các trường hợp dân di cư tự do thuộc diện không xác định được quốc tịch, không có giấy tờ tùy thân, chứng minh nơi cư trú. Trẻ em sinh ra từ các cặp vợ chồng di cư tự do thì không có giấy tờ chứng minh về nơi sinh, thời gian sinh, mối quan hệ cha, mẹ con; cha mẹ không có giấy tờ chứng minh mối quan hệ hôn nhân. Vì vậy không có cơ sở để đăng ký và cấp các giấy tờ hộ tịch cho các đối tượng này.
Điều này vừa ảnh hưởng tới quyền lợi cho chính bản thân người dân vừa gây ra khó khăn trong công tác quản lý nhà nước nói chung, công tác đăng ký, quản lý hộ tịch nói riêng. Đối với địa bàn những tỉnh có đông người di cư tự do, tỷ lệ đăng ký khai sinh, khai tử bị ảnh hưởng do có một số lượng nhất định những người di cư không thực hiện việc đăng ký hộ tịch.
Để phần nào tháo gỡ những vướng mắc nêu trên, các địa phương cần tiếp tục tăng cường tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về quyền, nghĩa vụ, ý nghĩa của việc đăng ký hộ tịch cho người dân. Bộ tư pháp tiếp tục nghiên cứu tham mưu hoàn thiện thể chế trong lĩnh vực hộ tịch; tập huấn, hướng dẫn chuyên môn sâu cho công chức làm hộ tịch ở cơ sở trong việc giải quyết yêu cầu đăng ký hộ tịch.
Theo dõi chúng tôi trên:
PLM - Trong bối cảnh thương mại điện tử tiếp tục tăng trưởng mạnh, việc hoàn thiện cơ chế quản lý thuế và nâng cao năng lực tuân thủ của doanh nghiệp, hộ và cá nhân kinh doanh đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Đây là nội dung được các chuyên gia, cơ quan quản lý tập trung trao đổi tại Hội thảo "Quản trị rủi ro thuế thương mại điện tử" do Tạp chí Tài chính Doanh nghiệp phối hợp Hội Tư vấn Thuế Việt Nam tổ chức sáng 6/8.
(PLM) - Sáng ngày 1/8, Lễ khánh thành Đền Thiên Tiên Thánh Mẫu thuộc Quần thể di tích Kim Quang Cây Cộng, tại khu Yên Lập, phường Đông Mai, Quảng Ninh. Công trình được bắt đầu trùng tu, xây dựng vào ngày 19/2 âm lịch năm 2026, và chính thức được tổ chức khánh thành vào ngày 19/6 âm lịch năm 2026.
(PLM) - Từ ngày 3/8 đến ngày 4/8/2026, tại Thanh Hóa, Trường Đại học Luật Hà Nội đã tổ chức Hội nghị tập huấn ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) vào giảng dạy, nghiên cứu khoa học và quản trị đại học. Tham dự hội nghị có PGS.TS Tô Văn Hòa - Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội, cùng hơn 360 cán bộ, giảng viên của trường Đại học Luật Hà Nội.
(PLM) - Liên quan tới Vụ án tranh chấp hợp đồng vay tài sản giữa nguyên đơn là ông Đỗ Văn Khoát, sinh năm 1977, có địa chỉ tại xã Thổ Tang, tỉnh Phú Thọ và bị đơn là ông Phạm Văn Tuyến, sinh năm 1974, có địa chỉ tại tổ dân phố Tân Hà 6, phường Minh Xuân, tỉnh Tuyên Quang mà báo Pháp luật Việt Nam đã có nhiều bài viết về vụ việc. Ngày 30/7, Hội đồng xét xử Tòa án nhân dân khu vực 1 - Tuyên Quang đã tuyên chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn nhưng cũng không chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn trong vụ án “Tranh chấp hợp đồng vay tài sản”. Cho rằng bản án chưa thỏa đáng, bị đơn cho biết sẽ tiếp tục kháng cáo tới tòa án nhân dân tỉnh Tuyên Quang.
( PLM) - Vụ việc bồi thường, giải phóng mặt bằng tại Dự án Lăng Miếu Triệu Tường tại xã Hà Long, tỉnh Thanh Hóa tiếp tục phát sinh diễn biến mới khi 7 hộ dân gửi đơn tố cáo đến nhiều cơ quan có thẩm quyền. Phóng viên báo Pháp luật Việt Nam đã có buổi làm việc với UBND xã Hà Long về các vấn đề liên quan đến tiến độ, quy hoạch và hạ tầng khu xen cư, tái định cư phục vụ dự án.
PLM - Chiều 31/7, Bộ Y tế tổ chức cuộc họp về tiến độ xây dựng dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên, Bộ đã tiếp thu, tổng hợp ý kiến góp ý của các bộ, ngành và thành viên Chính phủ để tiếp tục hoàn thiện dự thảo trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét. Sau quá trình rà soát, dự thảo dự kiến gồm 8 chương, 71 điều và sẽ tiếp tục được chỉnh lý trong quá trình lấy ý kiến.
(PLM) - Tại khu vực từ ngõ 412 đến ngõ 462 đường Bưởi, thuộc dự án hoàn thiện và khớp nối hạ tầng kỹ thuật khu 7,2ha Vĩnh Phúc (phường Ngọc Hà, thành phố Hà Nội) xuất hiện một số thửa đất có hình dáng dị dạng, méo mó, đã hoặc đang hình thành các công trình có mặt tiền rất hẹp, kết cấu méo hoặc vát theo ranh giới giải phóng mặt bằng. Những công trình này tạo nên hình ảnh thiếu đồng bộ, làm ảnh hưởng đến cảnh quan chung của khu vực.
PLM) - Bệnh viện Việt Đức vừa thực hiện thành công ca ghép dương vật đầu tiên từ người hiến chết não tại Việt Nam, mở ra bước tiến mới của ngoại khoa và hy vọng phục hồi chức năng sinh dục cho bệnh nhân.
(PLM) - Gia đình ông Nguyễn Trường Vinh đang sinh sống, kinh doanh ổn định trên thửa đất của gia đình tại số 06 Cách Mạng Tháng 8, khu phố Hưng Phước, phường Hưng Định, TP Thuận An, tỉnh Bình Dương (cũ), nay thuộc phường Thuận An, TP Hồ Chí Minh bị một số đối tượng đến đập phá tài sản gây thiệt hại lớn.
(PLM) - Khác với hai mùa trước chỉ tổ chức cho vận động viên là nhà báo, phóng viên, giải leo núi "Bước chân trên mây" mùa 3, do báo Pháp luật Việt Nam phối hợp với tỉnh Lai Châu đã mở rộng đối tượng tham gia với cộng đồng đam mê trekking. Quy mô tối đa của giải là 500 vận động viên, gồm 100 nhà báo, phóng viên và 400 vận động viên phong trào. Giải gồm ba cự ly thi đấu: 5km; 11km và 22km dành riêng cho nhà báo, phóng viên. Theo dự kiến giải leo núi “Bước chân trên mây - Chinh phục con đường đá cổ Pavi năm 2026” sẽ chính thức diễn ra vào ngày 4.10.2026 tại xã Sin Suối Hồ, tỉnh Lai Châu.
