Thí điểm chế định luật sư công để tạo cơ sở cho việc tiếp tục triển khai trên diện rộng

Thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên giữa các bên

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, sự ra đời của chế định luật sư công đánh dấu bước tiến lịch sử, một "đột phá thể chế" trong công tác bổ trợ tư pháp, nâng cao năng lực pháp lý cho khu vực công. Theo đó, lần đầu tiên, Nhà nước ta thiết lập một lực lượng luật sư chuyên nghiệp ngay trong nội bộ các cơ quan hành chính và doanh nghiệp nhà nước - những người vừa mang phẩm chất, bản lĩnh của người cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan, vừa sở hữu chứng chỉ hành nghề, kỹ năng tranh tụng, tư vấn độc lập của một luật sư thực thụ.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng phát biểu tại Hội nghị.

Bộ trưởng nêu bật ý nghĩa của Hội nghị trong việc chuyển hóa chủ trương của Đảng, nghị quyết của Quốc hội và các văn bản hướng dẫn, kế hoạch của Chính phủ triển khai thí điểm chế định luật sư công thành hành động, tạo nhận thức thống nhất, đồng bộ trên toàn quốc; xác định rõ trách nhiệm, cách thức triển khai của từng Bộ, địa phương thực hiện thí điểm, bảo đảm vận hành thông suốt, kịp thời tháo gỡ khó khăn từ thực tiễn.

Nêu ý kiến tại Hội nghị, Thiếu tướng Nguyễn Việt Dũng, Cục trưởng Cục Pháp chế, Bộ Quốc phòng nhấn mạnh đây là một chế định mới, vì vậy Bộ Quốc phòng cần thống nhất nhận thức và xác định rõ trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy các cấp cũng như những cán bộ thuộc diện có thể được công nhận là luật sư công. Bộ Quốc phòng sẽ tiếp tục đẩy mạnh phổ biến, tuyên truyền, qua đó nâng cao nhận thức và xác định rõ trách nhiệm trong tổ chức thực hiện.

Song song với đó, Bộ Quốc phòng đang tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý để triển khai chế định luật sư công trong Quân đội. Theo Thiếu tướng Nguyễn Việt Dũng, qua rà soát, toàn quân hiện có 32 sĩ quan đáp ứng các tiêu chí để được xem xét công nhận là luật sư công. Tuy nhiên, việc công nhận và cấp thẻ cần được cân nhắc trên cơ sở yêu cầu thực tế, số lượng vụ việc và nhu cầu sử dụng luật sư công, thay vì nhất thiết công nhận toàn bộ số nhân sự đáp ứng tiêu chuẩn.

Qua rà soát hiện nay, trong toàn quân chưa phát sinh những vụ việc phức tạp, cấp thiết cần luật sư công tham gia. Dù vậy, Bộ Quốc phòng xác định phải có sự chuẩn bị từ sớm bởi phạm vi hoạt động của Quân đội rất rộng. Vì vậy, việc lựa chọn đội ngũ, công tác đào tạo, bồi dưỡng và nâng cao năng lực chuyên môn phải được đặc biệt chú trọng. Việc đáp ứng điều kiện và được cấp thẻ mới chỉ là cơ sở ban đầu; luật sư công cần tiếp tục được bồi dưỡng, huấn luyện, tập huấn, nhất là kiến thức và kỹ năng xử lý các tranh chấp có thể phát sinh trong thực tiễn.

Thiếu tướng Nguyễn Việt Dũng đề nghị Bộ Tư pháp, với vai trò cơ quan tham mưu giúp Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước trong lĩnh vực này, tiếp tục hỗ trợ Bộ Quốc phòng về chuyên môn, nghiệp vụ.

Thông tin về việc thực hiện Nghị quyết 24 và các văn bản liên quan, Phó Chủ tịch UBND TP Đồng Nai Lê Trường Sơn cho biết, TP Đồng Nai đã ban hành kế hoạch để triển khai, thực hiện các nhiệm vụ. Trên cơ sở nhân lực, TP dự kiến có khoảng 84 người, gồm những người đã có chứng chỉ hành nghề luật sư và những trường hợp được miễn đào tạo, miễn tập sự luật sư theo quy định là 5 người; nhóm người có giấy chứng nhận hoàn thành khóa đào tạo nghề luật sư, trường hợp được miễn giảm đào nghề luật sư 4 tháng gồm chuyên viên chính, nghiên cứu viên chính, giảng viên chính trong lĩnh vực pháp luật khoảng 76 người.

Theo tinh thần chỉ đạo của Bộ trưởng Bộ Tư pháp, sắp tới, TP sẽ rà soát lại, không chạy theo số lượng mà theo nội dung, tính chất, công việc, nhu cầu của TP trên 4 lĩnh vực theo Nghị quyết 24. Đồng Nai cũng dự kiến thành lập các tổ và phân công đối với đội ngũ này, bảo đảm đáp ứng được công việc.

Ông Sơn cho rằng, quá trình triển khai có thể có một số vướng mắc phát sinh. Chẳng hạn, về nguồn nhân lực, hiện nay Đồng Nai có 44 khu công nghiệp, thu hút trên 2.400 doanh nghiệp nước ngoài đang đầu tư. Trong thực tiễn có rất nhiều phát sinh, tranh chấp các hợp đồng về pháp lý liên quan tới các tổ chức nước ngoài. Trong khi đó, nguồn để hỗ trợ các vấn đề pháp lý cho chính quyền đang gặp nhiều khó khăn về đối tượng, lực lượng ở lĩnh vực này.

Đối với các dự án trọng điểm của địa phương, hiện nay, Đồng Nai đang triển khai nhiều dự án trọng điểm, trong đó có những lĩnh vực mới như dự án tàu điện ngầm… đây là những lĩnh vực Đồng Nai đang đi học hỏi kinh nghiệm nước ngoài.

Ngay sau Hội nghị, Đồng Nai sẽ triển khai các vấn đề cụ thể, lộ trình cụ thể trong thời gian thí điểm, đặc biệt là những việc phải tập trung làm từ ngày 1/10 đến cuối năm. Quá trình triển khai nếu có vướng mắc, TP sẽ báo cáo, xin ý kiến và mong nhận được sự hỗ trợ của Bộ Tư pháp để việc triển khai thực hiện chế định luật sư công trên địa bàn Đồng Nai được triển khai đảm bảo đúng tiến độ.

Theo Luật sư Đào Ngọc Chuyền, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam, để chế định luật sư công vận hành thực chất, vấn đề trước hết là phải chuẩn bị được đội ngũ đáp ứng đồng thời yêu cầu về điều kiện hành nghề, kinh nghiệm công vụ và năng lực chuyên môn. Luật sư công không chỉ cần am hiểu hồ sơ quản lý nhà nước, kỹ năng tư vấn, tranh tụng mà còn phải có ngoại ngữ pháp lý, khả năng phối hợp liên ngành, dự báo và phòng ngừa rủi ro pháp lý.

Về đào tạo, bồi dưỡng, cần triển khai ngay từ quý IV/2026, rà soát cụ thể từng nhóm nhân sự để xác định điều kiện còn thiếu. Với nguồn mới, chương trình cần kết hợp kiến thức nền với các học phần chuyên sâu theo vị trí việc làm, tăng cường tình huống thực tiễn, đánh giá bằng sản phẩm tư vấn, bản tranh tụng và xử lý vụ việc, thay vì chỉ chú trọng số lượng khóa học.

Bên cạnh đó, cần chuẩn bị kỹ năng cho luật sư công trong các lĩnh vực có tính chất phức tạp như đầu tư quốc tế, PPP, đất đai, năng lượng, hạ tầng, thương mại quốc tế và giải quyết tranh chấp nhà đầu tư - Nhà nước. Việc bảo vệ lợi ích công cần bắt đầu từ phòng ngừa tranh chấp, ngay trong quá trình xây dựng chính sách và ký kết hợp đồng.

Các đại biểu phát biểu tại Hội nghị.

Luật sư Đào Ngọc Chuyền cũng đề nghị thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên giữa Bộ Tư pháp, các cơ quan thí điểm, Liên đoàn và các Đoàn Luật sư; đồng thời có hệ thống dữ liệu theo dõi từ đào tạo, tập sự, cấp Chứng chỉ, Thẻ luật sư đến số lượng, kết quả giải quyết vụ việc. Qua đó, việc đánh giá thí điểm có thể dựa trên kết quả thực chất, làm cơ sở hoàn thiện khuôn khổ pháp lý sau ngày 30/9/2028.

Không chạy theo số lượng, phải gắn người với việc

Kết luận Hội nghị, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, việc thí điểm chế định này phải được xác định là một nhiệm vụ quan trọng, được triển khai với tinh thần trách nhiệm cao, chứ không phải thí điểm để “xem có làm được hay không” rồi kết thúc sau 2 năm. Theo Bộ trưởng, Kết luận số 23 của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 24/2026/QH16 của Quốc hội đã giao trách nhiệm cho các cơ quan liên quan triển khai đồng bộ chế định mới này. Dù về bản chất, thí điểm nhằm kiểm nghiệm tính phù hợp với thực tiễn, rút kinh nghiệm và hoàn thiện chính sách, nhưng với chế định luật sư công, mục tiêu đặt ra là vừa làm, vừa tổng kết, hoàn thiện để tạo cơ sở cho việc tiếp tục triển khai trên diện rộng.

Bộ trưởng cho rằng đây là yêu cầu xuất phát từ bối cảnh phát triển mới của đất nước, khi quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, quy mô nền kinh tế và các quan hệ kinh tế - xã hội ngày càng phức tạp, kéo theo những vấn đề và rủi ro pháp lý mới, trong đó có các tranh chấp liên quan đến đầu tư nước ngoài. Theo đó, chế định luật sư công là bước chuẩn bị chủ động để xây dựng đội ngũ luật sư trong khu vực công, có khả năng tiếp cận các vấn đề pháp lý, tham gia tư vấn chuyên nghiệp, góp phần bảo đảm an toàn pháp lý cho các dự án kinh tế - xã hội và những vấn đề pháp lý mà khu vực công phải giải quyết.

Đáng chú ý, khi phát sinh tranh chấp, đội ngũ này có thể tham gia tư vấn, đại diện, tranh tụng, trước hết trong các vụ việc trong nước và từng bước hướng tới khả năng tham gia các tranh chấp quốc tế. Bộ trưởng dẫn thực tế, trong giải quyết các tranh chấp đầu tư quốc tế, Việt Nam hiện vẫn phải thuê luật sư nước ngoài khi chưa có đủ nguồn lực chuyên môn trong nước. Vì vậy, nếu không bắt đầu xây dựng đội ngũ luật sư công thì sẽ khó hình thành được lực lượng có khả năng chủ động tham gia quá trình hội nhập quốc tế.

Một trong những nhiệm vụ được Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh ngay sau Hội nghị là khẩn trương hình thành đội ngũ luật sư công đợt đầu. Các Bộ, ngành, địa phương tham gia thí điểm cần rà soát, hoàn thiện danh sách dự kiến đề xuất công nhận luật sư công gửi Bộ Tư pháp trước ngày 10/10, để phấn đấu công bố đợt đầu vào khoảng giữa tháng 10/2026.

Bộ trưởng lưu ý, nhân sự là khâu then chốt quyết định hiệu quả của một chủ trương, chính sách mới. Vì vậy, người đứng đầu các Bộ, ngành, địa phương phải căn cứ nhu cầu thực tiễn để quyết định số lượng luật sư công, chịu trách nhiệm về lựa chọn nhân sự theo hướng “đúng người, đúng việc, đúng điều kiện, đúng tiêu chuẩn”, không chạy theo số lượng và tránh dàn trải.

Đặc biệt, không coi việc trở thành luật sư công là cơ hội để giải quyết chế độ, chính sách cho cán bộ, công chức. Người được công nhận luật sư công phải thực sự tham gia những công việc có tính chất pháp lý thuộc phạm vi được quy định, thay vì được công nhận nhưng vẫn chỉ thực hiện công việc của cán bộ, công chức như trước.

Bộ trưởng cũng yêu cầu việc hình thành đội ngũ phải gắn chặt với dự báo khối lượng, tính chất công việc pháp lý tại từng bộ, ngành, địa phương. Hiệu quả hoạt động của luật sư công phải được đo đếm bằng kết quả cụ thể, trong đó có đóng góp vào việc giải quyết các vấn đề pháp lý, hiệu quả kinh tế - xã hội và khả năng tiết kiệm nguồn lực ngân sách so với trường hợp phải thuê dịch vụ pháp lý bên ngoài.

Theo Bộ trưởng, khi đã có chế định luật sư công, việc sử dụng lực lượng này cần được ưu tiên xem xét trước; trường hợp vụ việc phức tạp hoặc yêu cầu chuyên môn vượt quá khả năng cung ứng của luật sư công tại bộ, ngành, địa phương và các nguồn lực được phép huy động thì mới lựa chọn thuê dịch vụ pháp lý bên ngoài.

Về công việc cụ thể, Bộ trưởng yêu cầu sau khi hình thành đội ngũ, người đứng đầu cơ quan, tổ chức trực tiếp quản lý, sử dụng luật sư công phải phân công ngay các nhiệm vụ pháp lý. Trong đó, có thể tập trung vào tư vấn pháp lý trong xây dựng, triển khai các dự án kinh tế - xã hội trọng điểm; tư vấn, tham gia tố tụng, giải quyết các vụ kiện, tranh chấp trong nước và từng bước tham gia các tranh chấp quốc tế; tham gia quá trình thi hành án dân sự, hành chính; giải quyết những vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài.

Bộ trưởng đồng thời lưu ý phải bảo đảm tính độc lập chuyên môn, phòng ngừa xung đột lợi ích. Quá trình thí điểm cần được theo dõi, đánh giá thường xuyên, không chờ đến hết 2 năm mới tổng kết; các Bộ, địa phương cần chủ động phản ánh ngay những khó khăn, vướng mắc để Bộ Tư pháp nghiên cứu, hướng dẫn, tháo gỡ kịp thời.