Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh: 5 Luật thể hiện tư duy quản trị mới, lấy người dân làm trung tâm

Luật Thủ đô: Từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển

Theo Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh, Luật Thủ đô thể hiện sự thay đổi căn bản trong tư duy quản trị, chuyển từ mô hình quản lý hành chính truyền thống sang tư duy kiến tạo phát triển và trao quyền chủ động mạnh hơn cho chính quyền thành phố Hà Nội.

Điểm nổi bật của Luật là tạo ra “không gian tự chủ đột phá” để Hà Nội có thể ban hành và áp dụng một số cơ chế, chính sách khác với quy định chung của Trung ương trong trường hợp cần thiết. Theo đó, thành phố được chuyển từ phương thức quản lý theo khuôn mẫu sang quản trị theo đặc thù, có công cụ linh hoạt để đưa ra quyết định nhanh, sát thực tiễn.

Đồng thời, Hà Nội cũng được chuyển từ vai trò thực thi chính sách sang chủ động thiết kế chính sách, xây dựng hành lang pháp lý riêng phù hợp với yêu cầu phát triển của đô thị đặc biệt. Điều này giúp rút ngắn thời gian tổ chức thực hiện, nâng cao khả năng phản ứng chính sách và tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế cho các dự án trọng điểm, thu hút đầu tư.

Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước Cấn Đình Tài chủ trì buổi họp báo.

Thứ trưởng nhấn mạnh, luật cũng cụ thể hóa nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Tuy nhiên, đi cùng với trao quyền là cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ. Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ và các Bộ, ngành sẽ thường xuyên giám sát việc thi hành Luật cũng như các cơ chế đặc thù của Hà Nội.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội có quyền bãi bỏ văn bản của HĐND thành phố nếu trái quy định; Thủ tướng Chính phủ có quyền đình chỉ hoặc bãi bỏ văn bản của HĐND, UBND và Chủ tịch UBND thành phố khi cần thiết.

Về phía thành phố, Hà Nội phải bảo đảm công khai, minh bạch, giải trình đầy đủ đối với việc sử dụng quỹ đất, triển khai dự án đầu tư, cải cách thủ tục hành chính và các vấn đề lớn tác động đến lợi ích quốc gia, an ninh, trật tự xã hội. Báo cáo giải trình phải kèm theo đánh giá rủi ro và hệ quả kinh tế - xã hội.

Luật Hộ tịch: Đăng ký không phụ thuộc nơi cư trú

Đối với Luật Hộ tịch, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh cho biết, trọng tâm cải cách là xây dựng nền hành chính phục vụ trên nền tảng số, lấy người dân làm trung tâm.

Điểm mới quan trọng nhất là người dân có thể thực hiện đăng ký hộ tịch tại bất kỳ UBND cấp xã nào trên toàn quốc mà không phụ thuộc nơi cư trú.

Theo Thứ trưởng, quy định này phù hợp với thực tế người dân thường xuyên học tập, lao động, sinh sống xa quê; đồng thời giúp tiết kiệm đáng kể thời gian, chi phí đi lại, chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ.

Cùng với đó, Luật thực hiện phân cấp mạnh cho cấp xã nhưng đi kèm yêu cầu chuyên nghiệp hóa đội ngũ công chức, chuẩn hóa nghiệp vụ và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin.

Dữ liệu hộ tịch sẽ được quản lý tập trung trên nền tảng điện tử thống nhất, giúp hạn chế sai sót, bảo đảm tính đồng bộ trên phạm vi toàn quốc và hỗ trợ hiệu quả cho cán bộ địa phương trong quá trình giải quyết thủ tục.

Luật Công chứng: Đẩy mạnh phân cấp và chuyển đổi số

Với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Thứ trưởng nhấn mạnh quan điểm xác định công chứng là dịch vụ công cơ bản, không phải hoạt động kinh doanh thông thường.

Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh giới thiệu một số nội dung cơ bản và trả lời nhiều câu hỏi của phóng viên về các Luật do Bộ Tư pháp được giao chủ trì soạn thảo.

Một thay đổi lớn là bỏ quy định Bộ Tư pháp quản lý đề án phát triển tổ chức hành nghề công chứng. Thay vào đó, Chính phủ và địa phương sẽ chủ động xây dựng đề án phù hợp với điều kiện thực tế.

Mục tiêu của chính sách là bảo đảm phát triển ổn định, bền vững mạng lưới công chứng, tạo điều kiện để người dân ở vùng sâu, vùng xa tiếp cận dịch vụ thuận lợi hơn, đồng thời hạn chế cạnh tranh không lành mạnh.

Luật cũng thúc đẩy chuyển đổi số mạnh mẽ trong hoạt động công chứng. Theo đó, cơ sở dữ liệu công chứng của Bộ Tư pháp và các địa phương sẽ được kết nối, liên thông.

Đặc biệt, nếu thông tin của người dân đã có trong các cơ sở dữ liệu quốc gia được công bố thì người dân không phải cung cấp lại giấy tờ chứa thông tin đó; công chứng viên cũng không được yêu cầu xuất trình bản chính để đối chiếu.

Công chứng viên chỉ được yêu cầu bổ sung giấy tờ trong trường hợp không khai thác được dữ liệu hoặc thông tin chưa đầy đủ, chưa chính xác.

Luật Tiếp cận thông tin: Mở rộng quyền tiếp cận của người dân

Theo Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh, Luật Tiếp cận thông tin tiếp tục mở rộng quyền tiếp cận thông tin của người dân theo hướng tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước.

Nhiều nhóm thông tin trong các lĩnh vực như y tế, giáo dục, môi trường, đất đai… sẽ phải được công khai rộng rãi hơn.

Tuy nhiên, việc mở rộng công khai không nhằm tạo thêm gánh nặng hành chính cho cơ quan nhà nước, bởi việc ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số sẽ giúp cung cấp thông tin nhanh chóng, chính xác và thuận tiện hơn.

Một nội dung đáng chú ý khác là tăng cường hỗ trợ nhóm yếu thế thực hiện quyền tiếp cận thông tin. Nhà nước sẽ có cơ chế hỗ trợ người khuyết tật, người dân vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo thông qua đa dạng hình thức cung cấp thông tin và hỗ trợ thiết bị cần thiết. Các nội dung cụ thể sẽ được quy định chi tiết trong nghị định của Chính phủ.

Luật Trợ giúp pháp lý: Người dân được tiếp cận dịch vụ ngay từ đầu trong quá trình tố tụng

Đối với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh cho biết, mục tiêu xuyên suốt là lấy người được trợ giúp pháp lý làm trung tâm.

Một điểm mới quan trọng là luật hóa nhiều cơ chế phối hợp trước đây mới chỉ được quy định tại thông tư hoặc quy chế phối hợp giữa Bộ Tư pháp với các cơ quan tố tụng như Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Công an.

Theo Thứ trưởng, các cơ chế này đã được thực tiễn kiểm nghiệm hiệu quả trong gần 20 năm qua, vì vậy cần được nâng lên thành quy định của Luật để bảo đảm tính ổn định, thống nhất và lâu dài.

Đáng chú ý, Luật chính thức quy định cơ chế “trực trợ giúp pháp lý” tại Tòa án và trong hoạt động điều tra hình sự. Điều này giúp người thuộc diện được trợ giúp pháp lý có thể tiếp cận dịch vụ ngay từ giai đoạn đầu của quá trình tố tụng, hạn chế bỏ sót nhu cầu hỗ trợ và nâng cao chất lượng giải quyết vụ việc.

Bên cạnh đó, việc luật hóa các cơ chế phối hợp cũng giúp tăng cường trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc giới thiệu người dân đến các tổ chức trợ giúp pháp lý; đồng thời tạo cơ sở pháp lý để Quốc hội giám sát việc triển khai trên phạm vi toàn quốc, bảo đảm thực hiện nghiêm túc và hiệu quả.