Đại biểu Quốc hội đề nghị nâng độ tuổi mua thuốc lá lên 21 tuổi

Tăng cường hậu kiểm, đẩy mạnh tuyên truyền

Phát biểu tại phiên họp, đại biểu Bùi Văn Dũng (đoàn Thanh Hoá) và nhiều đại biểu khác bày tỏ tán thành với sự cần thiết ban hành Luật nhằm hoàn thiện khung pháp lý về phòng, chống tác hại của thuốc lá, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng, thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật và phù hợp với bối cảnh thực tiễn. Bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân; giảm tỷ lệ tử vong, giảm gánh nặng bệnh tật, góp phần giảm chi phí y tế, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Đại biểu Nguyễn Hải Long (đoàn TP Đà Nẵng) nhắc lại đề nghị nâng độ tuổi được mua thuốc lá từ 18 lên 21 được đại biểu nêu tại phiên họp tổ.

Theo đại biểu, Bộ Y tế giải trình nội dung này cần nghiên cứu thêm về mô hình khoa học, kinh nghiệm quốc tế, đánh giá tác động, lấy ý kiến đối tượng chịu sự ảnh hưởng và thẩm định chính sách nên trong kỳ này không kịp thực hiện quy trình.

Bày tỏ chia sẻ với Bộ Y tế về yêu cầu cẩn trọng khi hạn chế một quyền nhưng đại biểu cũng dẫn một số thông tin, trong đó có một số báo cáo của Bộ Y tế, trong đó cho hay, nếu giữ mốc 18 tuổi thì mỗi năm sẽ có thêm một lớp thanh niên bước qua ngưỡng hợp pháp và trở thành đối tượng mà ngành công nghiệp thuốc lá có thể khai thác lâu dài.

Báo cáo cũng nêu con số mỗi năm 100.000 người tử vong vì khói thuốc, hay cứ 1.000 người dân Việt Nam thì có một người chết vì khói thuốc.

Dẫn số liệu điều tra năm 2021 được dẫn trong báo cáo của Bộ Y tế, đại biểu chỉ ra, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới độ tuổi 15 đến 19 tuổi là 5,46%, đến 20 - 24 tuổi là 32,6%, gấp gần 6 lần.

“Lứa tuổi 18 đến 21, lúc các em rời gia đình, có tiền riêng, sống với nhóm bạn mới, lại là lứa tuổi chưa được bảo vệ. Và ai chưa hút thuốc đến 21 tuổi thì phần lớn sẽ không hút thuốc suốt đời”, đại biểu nhấn mạnh.

Dẫn kết quả báo cáo của Viện Y học Hoa Kỳ - là căn cứ để Hoa Kỳ nâng tuổi lên 21, kết luận rằng, não ở tuổi vị thành niên và thanh niên đặc biệt dễ bị nicotine gây nghiện; bắt đầu hút càng sớm thì nghiện càng sâu, càng khó bỏ..., đại biểu chỉ ra, mô hình của Viện này cho thấy nâng lên 19 tuổi thì tỷ lệ hút thuốc giảm 3%, lên 21 tuổi giảm 12%, lên 25 tuổi thì chỉ giảm 16%. Đến nay, ít nhất 15 nước đã áp dụng mốc 21 tuổi.

Vẫn theo đại biểu, theo mô hình của Bộ Y tế, mỗi năm giữ mốc 18 tuổi, nước ta có khoảng 190.000 nam thanh niên trở thành người hút thuốc. Nghĩa là mỗi năm chờ nghiên cứu thêm sẽ có gần 200.000 thanh niên bước vào nghiện, và hàng chục nghìn người trong số đó sẽ chết sớm.

“Vì vậy, tôi đề nghị nâng độ tuổi được mua thuốc lá lên 21 tuổi theo lộ trình 19, 20, 21 tuổi, mỗi mốc có hiệu lực từ ngày 1/1 hằng năm, bắt đầu từ năm 2028, để người mua được mua hợp pháp và không bị mất quyền”, đại biểu nêu quan điểm.

Trong khi đó, tập trung góp ý về công cụ quản lý và tính khả thi khi thực hiện, đại biểu Bùi Văn Dũng cho rằng, cần quản lý theo mức độ rủi ro và quy mô kinh doanh, không áp dụng một thủ tục như nhau cho mọi chủ thể.

Bày tỏ thống nhất xác định kinh doanh thuốc lá là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, đại biểu đề nghị phân hóa công cụ quản lý cho phù hợp. Theo đó, đối với sản xuất, nhập khẩu, phân phối và bán buôn thuốc lá theo quy mô lớn, cần tiếp tục cấp giấy phép để kiểm soát sản lượng, nguyên liệu, chất lượng sản phẩm, nguồn cung và phạm vi kinh doanh. Đối với cơ sở bán lẻ nhỏ, siêu nhỏ, đại biểu đề nghị áp dụng thủ tục xác nhận đáp ứng điều kiện kinh doanh tại UBND cấp xã.

“Quy mô nhỏ không đồng nghĩa với rủi ro thấp, một quầy hàng nhỏ vẫn có thể bán thuốc lá cho nhiều học sinh. Vì vậy, tiêu chí phân loại phải công khai, minh bạch, kết hợp quy mô với địa điểm, phương thức bán và lịch sử chấp hành, ngăn việc chia nhỏ cơ sở để né tránh yêu cầu quản lý. Cơ sở rủi ro cao vẫn phải cấp phép”, đại biểu nêu quan điểm.

Cùng với đó, đại biểu cũng đề nghị tăng cường hậu kiểm và đẩy mạnh tuyên truyền phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Với quan điểm giấy phép không thay thế việc kiểm tra chấp hành; cơ chế xác nhận phải đi kèm khả năng phát hiện vi phạm và buộc cơ sở khắc phục, chấm dứt hành vi vi phạm, đại biểu đề nghị tập trung kiểm tra nguồn hàng, việc bán cho người chưa đủ 18 tuổi, địa điểm bán và hành vi quảng cáo, tiếp thị bị cấm; quan tâm cơ sở có dấu hiệu vi phạm hoặc tái phạm;

Đồng thời, quy định rõ trách nhiệm cập nhật dữ liệu, phối hợp kiểm tra và xử lý của từng cơ quan, tránh giao thêm việc cho cấp xã mà thiếu nhân lực thực hiện. Tuyên truyền cần hướng dẫn người bán cách kiểm tra tuổi, nhận diện nguồn hàng hợp pháp và trách nhiệm từ chối bán sai đối tượng, gắn với giáo dục thanh thiếu niên và hỗ trợ người hút thuốc bỏ thuốc.

Xác định rõ giới hạn ngoại lệ đối với giao dịch thuốc lá trên môi trường điện tử

Nhận định Cơ quan soạn thảo đã tiếp thu nhiều ý kiến thảo luận Tổ, nhất là việc xác lập trách nhiệm không bán thuốc lá cho người không chứng minh được đủ tuổi và bổ sung lộ trình giảm sản lượng tiêu dùng thuốc lá, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn TP Hải Phòng) đề nghị xác định rõ giới hạn ngoại lệ đối với giao dịch thuốc lá trên môi trường điện tử tại khoản 9 Điều 9, được sửa đổi tại khoản 3 Điều 1 dự thảo Luật.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga phát biểu tại phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Theo đại biểu, dự thảo Luật đã bổ sung ngoại lệ cho giao dịch, ký kết hợp đồng thông qua phương tiện điện tử giữa các tổ chức, cá nhân Việt Nam có giấy phép kinh doanh thuốc lá; giữa tổ chức, cá nhân Việt Nam có giấy phép kinh doanh thuốc lá với tổ chức, cá nhân ở nước ngoài.

Đồng tình với việc bảo đảm các chủ thể kinh doanh hợp pháp có thể sử dụng phương tiện điện tử để giao kết, thực hiện hợp đồng trong chuỗi cung ứng, đại biểu cũng chỉ ra, ngoại lệ này chỉ liên quan đến phương thức giao dịch, không thay thế các điều kiện kinh doanh, phạm vi giấy phép hay quy định về xuất khẩu, nhập khẩu.

Tuy nhiên, theo đại biểu, nếu mục tiêu của phương án chỉnh lý là bảo đảm giao dịch hợp pháp trong chuỗi cung ứng, cần thể hiện rõ giới hạn đó ngay trong điều khoản ngoại lệ.

“Đặc biệt, nhánh giao dịch với nước ngoài mới xác định bên Việt Nam phải có giấy phép kinh doanh thuốc lá, còn phía nước ngoài được ghi chung là “tổ chức, cá nhân”. Cách diễn đạt này chưa phân biệt rõ giao dịch với chủ thể kinh doanh và bán hàng cho cá nhân mua để tiêu dùng. Đây là điểm cần làm rõ vì việc xác định phạm vi ngoại lệ sẽ quyết định ranh giới giữa giao dịch được phép và hành vi bán thuốc lá trực tuyến bị cấm”, đại biểu chỉ ra.

Từ đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo xác định rõ ngoại lệ này có giới hạn ở giao dịch giữa các chủ thể kinh doanh trong chuỗi cung ứng hay không. Nếu đúng với mục tiêu giải trình, cần chỉnh lý theo hướng thể hiện rõ tính chất giao dịch và tư cách của các bên, nhất là bên nước ngoài; tránh cách hiểu bao gồm cả bán lẻ trực tuyến cho người tiêu dùng.

Một nội dung khác được đại biểu đề cập là làm rõ nội hàm của đối tượng bị cấm và bảo đảm sự đồng bộ của ngoại lệ nghiên cứu, thử nghiệm tại Điều 9 được sửa đổi.

Theo đại biểu, tại điểm d khoản 1 và khoản 2 Điều 9, dự thảo bổ sung quy định cấm đối với “sản phẩm có thiết kế của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng”.

“Dự thảo đã có định nghĩa thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Điều 2, đồng thời quy định riêng về sản phẩm mô phỏng hình thức tại Điều 9. Vì vậy, cần làm rõ cụm từ “sản phẩm có thiết kế của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng” bổ sung nhóm đối tượng nào, được nhận diện bằng những dấu hiệu gì và khác với các nhóm đã quy định ở điểm nào. Việc làm rõ này càng cần thiết khi dự thảo không chỉ cấm sản xuất, kinh doanh mà còn cấm sử dụng nhóm sản phẩm đó”, đại biểu nhấn mạnh.

Từ phân tích như vậy, đại biểu đề nghị luật xác định dấu hiệu pháp lý cơ bản của nhóm đối tượng này; những tiêu chí kỹ thuật và phương pháp nhận diện cụ thể giao Chính phủ quy định. Đồng thời, cần phân biệt mục tiêu ngăn chặn sản phẩm có chức năng sử dụng như thuốc lá điện tử với mục tiêu hạn chế sản phẩm mô phỏng hình thức, có thể tạo sự hấp dẫn hoặc quảng bá thuốc lá. Hai nhóm có thể cần căn cứ nhận diện khác nhau để áp dụng thống nhất.

Cùng với phạm vi cấm, đại biểu cũng đề nghị rà soát ngoại lệ phục vụ nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, kiểm nghiệm, giám định.

“Ngoại lệ cần giới hạn đúng chủ thể được phép, nhiệm vụ chuyên môn và trách nhiệm quản lý, xử lý mẫu; bảo đảm không đưa sản phẩm vào lưu thông thương mại. Riêng việc quản lý tang vật, mẫu vật phục vụ xử lý vi phạm tiếp tục thực hiện theo pháp luật có liên quan, tránh đặt thêm thủ tục cho phép trùng lặp”, đại biểu nhấn mạnh.