Tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật: Nhận diện đầy đủ “điểm nghẽn” để hoàn thiện hệ thống pháp luật

6 nhóm tiêu chí nhận diện điểm nghẽn, bất cập của hệ thống pháp luật

Đảng và Nhà nước ta đang tập trung lãnh đạo, chỉ đạo đổi mới toàn diện công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Trong đó, có việc triển khai Kết luận số 09-KL/TW của Bộ Chính trị ban hành ngày 10/3/2026 về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Yêu cầu đặt ra là phải xây dựng được một hệ thống pháp luật toàn diện, đầy đủ, khả thi, phục vụ đắc lực cho phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là tạo cơ chế, thể chế thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những thập kỷ tới.

Thực tế hiện nay cho thấy hệ thống pháp luật đang được xác định là một trong những “điểm nghẽn” lớn đối với phát triển. Vì vậy, muốn tháo gỡ “điểm nghẽn” thì trước hết phải tổng rà soát, đánh giá toàn diện hệ thống pháp luật hiện hành để từ đó xây dựng lộ trình hoàn thiện mang tính chiến lược.

Để bảo đảm kết quả tổng rà soát đáp ứng yêu cầu, vấn đề mấu chốt là xây dựng được hệ tiêu chí phù hợp. Ngay từ những ngày đầu triển khai, Bộ Tư pháp (Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo tổng rà soát hệ thống VBQPPL) đã phối hợp với các Bộ, ngành và các cơ quan của Quốc hội (QH) nghiên cứu, trình Ban Chỉ đạo thông qua hệ tiêu chí gồm 6 nhóm vấn đề lớn.

Thứ nhất, xác định những quy định pháp luật chưa đầy đủ, chưa toàn diện, chưa khả thi trong việc thể chế hóa các nghị quyết của Đảng, trọng tâm là Nghị quyết Đại hội XIII, các nghị quyết trụ cột và gần đây là Nghị quyết Hội nghị Trung ương 2.

Thứ hai, xác định các quy định mâu thuẫn, chồng chéo, không thống nhất trong từng VB cũng như trong toàn bộ hệ thống pháp luật.

Thứ ba, rà soát những quy định chưa phù hợp với các cam kết, điều ước quốc tế và xu hướng hoàn thiện pháp luật quốc tế.

Thứ tư, đánh giá các quy định làm gia tăng chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp, đặc biệt là những thủ tục hành chính không cần thiết. Đây là nội dung Chính phủ đang chỉ đạo rất quyết liệt.

Thứ năm, xác định những vướng mắc, bất cập phát sinh trong thực tiễn; nói cách khác là phải ghi nhận đầy đủ “hơi thở cuộc sống”, các phản ánh từ người dân và doanh nghiệp.

Thứ sáu, nhận diện những lĩnh vực thực tiễn đã đặt ra yêu cầu nhưng pháp luật còn thiếu, đặc biệt là các vấn đề mới liên quan khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đến nay, trên cơ sở kết quả tổng rà soát hệ thống VBQPPL, các cơ quan ở Trung ương và địa phương đã và đang đề xuất đưa vào chương trình, kế hoạch xây dựng VBQPPL để kịp thời xử lý các VB theo đúng quy định của Luật Ban hành VBQPPL, trong đó tập trung đề xuất lộ trình, kế hoạch xử lý các VBQPPL trong năm 2026, năm 2027, một số VB được xác định có lộ trình xử lý đến năm 2030.

Tính đến ngày 21/10/2026, tình hình kết quả và dự kiến lộ trình xử lý đối với VBQPPL của QH có trong kết quả tổng rà soát như sau: Tổng số VB được đề xuất xử lý: 142 bộ luật, luật; 10 Nghị quyết của QH. Sau Kỳ họp thứ 2, QH khóa XVI (tháng 10, 11/2026), dự kiến tổng số VBQPPL của QH có trong kết quả tổng rà soát được xử lý là 97/142 luật; 5/10 nghị quyết của QH.

Về rà soát, xác định và đề xuất phương án xử lý đối với các điểm nghẽn và các vấn đề vướng mắc, bất cập có tính hệ thống, liên ngành, cản trở phát triển, Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo (Bộ Tư pháp) đã và đang chủ trì, phối hợp với các cơ quan ở Trung ương thực hiện rà soát, xác định và tổ chức các cuộc họp, buổi làm việc để trao đổi, thống nhất nhận diện về các điểm nghẽn và các vấn đề vướng mắc, bất cập có tính hệ thống, liên ngành, cản trở phát triển, trên cơ sở đó, đề xuất phương án xử lý đồng bộ, kịp thời, nhất là các vấn đề đang cản trở hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, vận hành bộ máy mới và việc bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Trong đó, các cơ quan bước đầu nhận diện, đề xuất xử lý một số vấn đề vướng mắc, bất cập có tính hệ thống, liên ngành tập trung vào lĩnh vực như: Tổ chức và hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lậpAn toàn, vệ sinh lao động; Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp; Xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu của mô hình mới, vị trí việc làm và thực hiện cải cách tiền lương; Sở hữu, phát triển, quản lý nhà ở; cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư; giao dịch về nhà ở; Một số cơ chế, chính sách về quy hoạch, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất... Nhiều vấn đề đã được các cơ quan có liên quan đề xuất xử lý cùng với việc nghiên cứu, sửa đổi các VBQPPL có liên quan trong năm 2026.

Tập trung xử lý những vướng mắc cản trở phát triển

Thời gian tới, các cơ quan ở Trung ương, UBND các cấp sẽ tập trung hoàn thiện và gửi Báo cáo về Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo (Bộ Tư pháp) tổng hợp sau khi đã cập nhật, chỉnh lý trên cơ sở ý kiến thẩm định.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đã chủ trì nhiều cuộc họp triển khai công tác tổng rà soát.

Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo (Bộ Tư pháp) tiếp tục tham mưu triển khai nhiệm vụ tổng rà soát hệ thống VBQPPL theo đúng ý kiến chỉ đạo, kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật tại Phiên họp tháng 9/2026 của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật; chủ trì, phối hợp với các Bộ, cơ quan xác định các điểm nghẽn, vấn đề vướng mắc, bất cập có tính liên ngành, liên lĩnh vực để đề xuất phương án xử lý đồng bộ, kịp thời, nhất là các vấn đề đang cản trở hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, vận hành bộ máy mới và việc bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Ban Chỉ đạo, Thường trực Ban Chỉ đạo sẽ tiếp tục tập trung chỉ đạo việc xây dựng, hoàn thiện Báo cáo kết quả tổng rà soát và giải pháp xử lý tổng thể hệ thống VBQPPL Việt Nam để trình Đảng ủy QH xem xét, trình Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật trước ngày 5/12/2026 theo đúng kế hoạch, yêu cầu của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật…

Để đạt được mục tiêu của tổng rà soát hệ thống VBQPPL theo Nghị quyết số 2092/NQ-UBTVQH15 ngày 3/4/2026 của UBTVQH, trên cơ sở bám sát chỉ đạo của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và ý kiến chỉ đạo, kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước theo Thông báo số 07-TB/BCĐTW, Ban Chỉ đạo xác định một số giải pháp thực hiện.

Cụ thể, Đảng ủy QH, Đảng ủy Chính phủ, Đảng ủy các Bộ, ngành Trung ương, tỉnh ủy, thành ủy tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức quán triệt và thực hiện nghiêm túc, đầy đủ ý kiến kết luận, chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại Phiên họp tháng 9/2026 của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật (Thông báo số 07-TB/BCĐTW) liên quan đến tổng rà soát hệ thống VBQPPL.

Các Bộ trưởng, Trưởng ngành, Bí thư tỉnh ủy, thành ủy, Chủ tịch UBND cấp tỉnh trực tiếp chỉ đạo tập trung nguồn lực thực hiện và chịu trách nhiệm về chất lượng, tiến độ hoàn thành các nhiệm vụ thuộc phạm vi trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, địa phương mình về tổng rà soát; chịu trách nhiệm trước Bộ Chính trị và cấp có thẩm quyền nếu sau tổng rà soát vẫn để sót những vướng mắc, điểm nghẽn pháp lý đã tồn tại, có đủ cơ sở nhận diện nhưng không chủ động phát hiện, kiến nghị xử lý; kịp thời có cơ chế khuyến khích, động viên, khen thưởng phù hợp đối với các tập thể, cá nhân có nhiều đóng góp tích cực trong triển khai nhiệm vụ tổng rà soát hệ thống VBQPPL.

Quá trình rà soát, đề xuất phương án xử lý kết quả tổng rà soát hệ thống VBQPPL phải tiếp tục bám sát, thể chế hóa đầy đủ quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng tại Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, các nghị quyết, kết luận của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và các kết luận, chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước.

Trên cơ sở kết quả tổng rà soát hệ thống VBQPPL đã có, các cơ quan ở Trung ương và địa phương tiếp tục nhận diện, phân loại, đánh giá chuyên sâu những vấn đề, điểm nghẽn pháp lý có tính hệ thống, liên ngành gây tác động, ảnh hưởng đến sự phát triển, từ đó đề xuất, kiến nghị cơ quan có trách nhiệm xem xét, xử lý đồng bộ, hiệu quả; tăng cường cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị trong quá trình thực hiện nhiệm vụ tổng rà soát, nhất là đối với các vấn đề, nội dung rà soát có tính chất phức tạp, liên ngành, liên lĩnh vực.

Các cơ quan ở Trung ương và địa phương tổ chức thực chất, hiệu quả các hoạt động trao đổi, tham vấn, lấy ý kiến chuyên sâu về kết quả tổng rà soát VBQPPL; lấy ý kiến phản ánh, kiến nghị của đối tượng chịu sự tác động trực tiếp, nhất là người dân, doanh nghiệp và các chủ thể có trách nhiệm thi hành pháp luật về các mâu thuẫn, chồng chéo, khó khăn, vướng mắc, bất cập của hệ thống VBQPPL để đánh giá đúng, thực chất về thực trạng của hệ thống VBQPPL; tổ chức hiệu quả hoạt động cho ý kiến, thẩm định đối với kết quả tổng rà soát hệ thống VBQPPL; thực hiện nghiêm túc việc nghiên cứu, tiếp thu, giải trình các ý kiến góp ý, thẩm định, phản ánh, kiến nghị.

Các cơ quan báo chí, các Bộ, ngành, địa phương tăng cường truyền thông về tổng rà soát hệ thống VBQPPL nhằm tạo khí thế, quyết tâm chính trị cao nhất, góp phần hoàn thành các mục tiêu, yêu cầu của tổng rà soát hệ thống VBQPPL.