Tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật

Mỗi chủ thể chỉ ban hành một hình thức VBQPPL

Trình bày tờ trình dự án Luật VBQPPL tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự án Luật được xây dựng nhằm tiếp tục thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về đổi mới công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật; kịp thời xử lý những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn xây dựng, ban hành VBQPPL; tăng cường hiệu quả công tác tổ chức thi hành VBQPPL và bảo đảm gắn kết hơn nữa giữa khâu xây dựng pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật.

Dự thảo Luật gồm 10 chương, 68 điều, quy định về xây dựng, ban hành VBQPPL và những nội dung cơ bản trong tổ chức thi hành. Trong đó, dự thảo Luật thực hiện chủ trương tinh gọn hệ thống VBQPPL, quy định mỗi chủ thể chỉ ban hành một hình thức VBQPPL; đồng thời xác định 5 nhóm hình thức văn bản; các nội dung thuộc thẩm quyền của các chủ thể này được thực hiện bằng hình thức văn bản phù hợp theo quy định của dự thảo Luật và có quy định chuyển tiếp, bảo đảm không tạo khoảng trống pháp luật.

Dự thảo Luật cũng đổi mới quy trình xây dựng luật, pháp lệnh trên cơ sở tiếp tục phân định rõ quy trình xây dựng chính sách và quy trình soạn thảo, đồng thời bảo đảm tính liên thông, kế thừa kết quả giữa các giai đoạn. Dự thảo không quy định bước thẩm định chính sách và thay thế bằng cơ chế lấy ý kiến và trách nhiệm bắt buộc tham gia của một số Bộ, cơ quan ngang Bộ trong phạm vi quản lý ngành, lĩnh vực tương tự như hoạt động thẩm định.

Thực hiện đơn giản hóa và liên thông hồ sơ, dự thảo Luật quy định, hồ sơ chính sách và hồ sơ soạn thảo được quy định theo hướng các tài liệu được kế thừa giữa các giai đoạn, hướng đến trọng tâm vào hoạt động đánh giá tác động của chính sách, báo cáo đánh giá tác động phải được cập nhật khi chính sách thay đổi để làm cơ sở cho việc soạn thảo, thẩm định, thẩm tra và xem xét ban hành.

Cùng với đó, dự thảo Luật quy định hoàn thiện quy trình thẩm tra, xem xét, thông qua và công bố luật, pháp lệnh, trong đó quy định việc xem xét, thông qua dự thảo luật tại một hoặc nhiều kỳ họp để đáp ứng với một số dự án luật quan trọng, có phạm vi điều chỉnh rộng; hoàn thiện quy định trong việc cơ quan trình nghiên cứu, tiếp thu ý kiến thẩm tra, ý kiến của UBTVQH để trình QH dự án luật theo hướng chủ động, phát huy trách nhiệm của cơ quan trình.

Hoàn thiện trình tự, thủ tục rút gọn và việc xây dựng, ban hành văn bản trong trường hợp đặc biệt và bổ sung cơ chế xử lý các vấn đề khẩn cấp, cấp bách trong trường hợp QH không thể họp tương tự như cơ chế tại Nghị quyết số 206/2025/QH15 và quy định đầy đủ, cụ thể về ban hành VBQPPL thí điểm chính sách đối với các hình thức luật, nghị định và nghị quyết của HĐND cấp tỉnh.

Hoàn thiện quy định về văn bản quy định chi tiết, nội dung khác được giao và thủ tục hành chính, thời điểm có hiệu lực và nguyên tắc QPPL chung và QPPL chuyên ngành. Quy định toàn diện về nội dung tổ chức thi hành pháp luật bảo đảm gắn xây dựng, ban hành với tổ chức thi hành pháp luật; bổ sung đánh giá hiệu quả thi hành và phản ứng chính sách; đồng thời quy định việc ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi số, sử dụng cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật trong xây dựng pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật.

Rà soát để bảo đảm bảo đảm tính chính xác về thứ bậc hiệu lực văn bản

Trình bày báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng các cơ quan của QH tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật. Nội dung dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật và tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan.

Đa số ý kiến trong cơ quan thẩm tra tán thành dự thảo Luật cơ bản giữ nguyên phạm vi điều chỉnh như Luật hiện hành và nhất trí với tên gọi là “Luật VBQPPL” để bảo đảm ngắn gọn, khái quát.

Theo Cơ quan thẩm tra, nội dung của dự thảo Luật cơ bản bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Thảo luận tại phiên họp, UBTVQH đánh giá cao Chính phủ, Bộ Tư pháp đã khẩn trương, chủ động, tích cực nghiên cứu, chuẩn bị hồ sơ dự án Luật đảm bảo chất lượng, đúng quy định. Dự án Luật đủ điều kiện trình QH xem xét thông qua tại Kỳ họp QH tới.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định kết luận nội dung phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

UBTVQH tán thành phạm vi điều chỉnh và tên gọi của Luật như đề xuất của Chính phủ, nhất trí với nhiều nội dung cơ bản của dự thảo Luật.

Để tiếp tục hoàn thiện dự án Luật trình QH, UBTVQH đề nghị Chính phủ, Bộ Tư pháp tiếp thu ý kiến của UBTVQH, của các đại biểu dự họp, đảm bảo đáp ứng yêu cầu pháp luật vừa kiến tạo phát triển, vừa quản lý tốt đời sống kinh tế, văn hoá, xã hội của đất nước.

Đồng thời, coi trọng công tác chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu trong xây dựng, ban hành, theo dõi, hệ thống hóa, rà soát pháp luật và trong tổ chức thi hành pháp luật.

Về một số vấn đề cụ thể, UBTVQH tán thành việc lược bỏ các hình thức VBQPPL là Nghị quyết của QH, Nghị quyết của UBTVQH, Nghị quyết của Chính phủ, Quyết định của Chủ tịch nước và Nghị quyết liên tịch nhằm thể chế hóa yêu cầu Kết luận số 09-KL/TW của Bộ Chính trị về đơn giản hóa hệ thống pháp luật theo hướng mỗi chủ thể có thẩm quyền chỉ ban hành một hình thức VBQPPL.

Tuy nhiên, UBTVQH cũng đề nghị nghiên cứu quy định trong Luật nội dung các văn bản lược bỏ đó vẫn là văn bản pháp luật có hiệu lực thi hành và khi cần thiết có thể dùng các văn bản pháp luật để sửa các VBQPPL.

Cơ bản tán thành với việc bổ sung quy định về thứ bậc hiệu lực pháp lý, UBTVQH đề nghị cần rà soát thêm để bảo đảm bảo đảm tính chính xác về thứ bậc hiệu lực đối với một số văn bản. Đồng thời nghiên cứu bổ sung nguyên tắc áp dụng pháp luật trong trường hợp các văn bản có cùng thứ bậc hiệu lực, khác chủ thể ban hành nhưng quy định khác nhau về cùng một vấn đề.

Về chương trình lập pháp hàng năm của QH, UBTVQH đề nghị tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện quy trình lập, thông qua, điều chỉnh chương trình theo hướng gắn kết, phát huy kết quả của Định hướng lập pháp nhiệm kỳ và giữ lại quy trình thẩm định chính sách, đánh giá tác động đối với các Luật cần thiết.

Trong phát biểu tiếp thu, giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến, tiếp tục rà soát dự thảo theo hướng bảo đảm quy định ổn định, khả thi và có chất lượng. Quy trình xây dựng pháp luật phải chặt chẽ nhưng vẫn đủ linh hoạt để đáp ứng yêu cầu thực tiễn; tiêu chí áp dụng phải rõ ràng, tránh cách hiểu khác nhau, đồng thời xác định cụ thể trách nhiệm của người đứng đầu và trách nhiệm giải trình.